២. គោតមិវត្ថទានបញ្ហោ

២. ‘‘ភន្តេ នាគសេន, ភាសិតម្បេតំ ភគវតា មាតុច្ឆាយ មហាបជាបតិយា គោតមិយា វស្សិកសាដិកាយ ទីយមានាយ ‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’តិ. កិំ នុ ខោ, ភន្តេ នាគសេន, តថាគតោ សង្ឃរតនតោ ន ភារិកោ ន គរុកោ ន ទក្ខិណេយ្យោ, យំ តថាគតោ សកាយ មាតុច្ឆាយ សយំ បិញ្ជិតំ [បិច្ឆិតំ (សី. បី.)] សយំ លុញ្ចិតំ សយំ បោថិតំ សយំ កន្តិតំ សយំ វាយិតំ វស្សិកសាដិកំ អត្តនោ ទីយមានំ សង្ឃស្ស ទាបេសិ. យទិ, ភន្តេ នាគសេន, តថាគតោ សង្ឃរតនតោ ឧត្តរោ ភវេយ្យ អធិកោ វា វិសិដ្ឋោ វា, ‘មយិ ទិន្នេ មហប្ផលំ ភវិស្សតី’តិ ន តថាគតោ មាតុច្ឆាយ សយំ បិញ្ជិតំ សយំ លុញ្ចិតំ សយំ បោថិតំ វស្សិកសាដិកំ សង្ឃេ ទាបេយ្យ, យស្មា ច ខោ ភន្តេ នាគសេន តថាគតោ អត្តានំ ន បត្ថយតិ [ន បត្ថីយតិ (សី. បី.)] ន ឧបនិស្សយតិ, តស្មា តថាគតោ មាតុច្ឆាយ តំ វស្សិកសាដិកំ សង្ឃស្ស ទាបេសី’’តិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា មាតុច្ឆាយ មហាបជាបតិយា គោតមិយា វស្សិកសាដិកាយ ទីយមានាយ ‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’តិ. តំ បន ន អត្តនោ បតិមាននស្ស អវិបាកតាយ ន អទក្ខិណេយ្យតាយ, អបិ ច ខោ, មហារាជ, ហិតត្ថាយ អនុកម្បាយ អនាគតមទ្ធានំ សង្ឃោ មមច្ចយេន ចិត្តីកតោ ភវិស្សតីតិ វិជ្ជមានេ យេវ គុណេ បរិកិត្តយន្តោ ឯវមាហ ‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បូជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’តិ.

‘‘យថា, មហារាជ, បិតា ធរមានោ យេវ អមច្ចភដពលទោវារិកអនីកដ្ឋបារិសជ្ជជនមជ្ឈេ រញ្ញោ សន្តិកេ បុត្តស្ស វិជ្ជមានំ យេវ គុណំ បកិត្តេតិ [បរិកិត្តេតិ (ក.)] ‘ឥធ ឋបិតោ អនាគតមទ្ធានំ ជនមជ្ឈេ បូជិតោ ភវិស្សតី’តិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, តថាគតោ ហិតត្ថាយ អនុកម្បាយ អនាគតមទ្ធានំ សង្ឃោ មមច្ចយេន ចិត្តីកតោ ភវិស្សតីតិ វិជ្ជមានេ យេវ គុណេ បកិត្តយន្តោ ឯវមាហ ‘សង្ឃេ គោតមិ ទេហិ, សង្ឃេ តេ ទិន្នេ អហញ្ចេវ បុជិតោ ភវិស្សាមិ សង្ឃោ ចា’តិ.

‘‘ន ខោ, មហារាជ, តាវតកេន វស្សិកសាដិកានុប្បទានមត្តកេន សង្ឃោ តថាគតតោ អធិកោ នាម ហោតិ វិសិដ្ឋោ វា. យថា, មហារាជ, មាតាបិតរោ បុត្តានំ ឧច្ឆាទេន្តិ បរិមទ្ទន្តិ នហាបេន្តិ សម្ពាហេន្តិ, អបិ នុ ខោ, មហារាជ, តាវតកេន ឧច្ឆាទនបរិមទ្ទននហាបនសម្ពាហនមត្តកេន ‘បុត្តោ មាតាបិតូហិ អធិកោ នាម ហោតិ វិសិដ្ឋោ វា’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, អកាមករណីយា ភន្តេ បុត្តា មាតាបិតូនំ, តស្មា មាតាបិតរោ បុត្តានំ ឧច្ឆាទនបរិមទ្ទននហាបនសម្ពាហនំ ករោន្តី’’តិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន តាវតកេន វស្សិកសាដិកានុប្បទានមត្តកេន សង្ឃោ តថាគតតោ អធិកោ នាម ហោតិ វិសិដ្ឋោ វាតិ. អបិ ច តថាគតោ អកាមករណីយំ ករោន្តោ មាតុច្ឆាយ តំ វស្សិកសាដិកំ សង្ឃស្ស ទាបេសិ.

‘‘យថា វា បន, មហារាជ, កោចិទេវ បុរិសោ រញ្ញោ ឧបាយនំ អាហរេយ្យ, តំ រាជា ឧបាយនំ អញ្ញតរស្ស ភដស្ស វា ពលស្ស វា សេនាបតិស្ស វា បុរោហិតស្ស វា ទទេយ្យ. អបិ នុ ខោ សោ, មហារាជ, បុរិសោ តាវតកេន ឧបាយនបដិលាភមត្តកេន រញ្ញា អធិកោ នាម ហោតិ វិសិដ្ឋោ វា’’តិ? ‘‘ន ហិ, ភន្តេ, រាជភត្តិកោ, ភន្តេ, សោ បុរិសោ រាជូបជីវី, តដ្ឋានេ ឋបេន្តោ រាជា ឧបាយនំ ទេតី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, ន តាវតកេន វស្សិកសាដិកានុប្បទានមត្តកេន សង្ឃោ តថាគតតោ អធិកោ នាម ហោតិ វិសិដ្ឋោ វា, អថ ខោ តថាគតភត្តិកោ តថាគតូបជីវី. តដ្ឋានេ ឋបេន្តោ តថាគតោ សង្ឃស្ស វស្សិកសាដិកំ ទាបេសិ.

‘‘អបិ ច, មហារាជ, តថាគតស្ស ឯវំ អហោសិ ‘សភាវបដិបូជនីយោ សង្ឃោ, មម សន្តកេន សង្ឃំ បដិបូជេស្សាមី’តិ សង្ឃស្ស វស្សិកសាដិកំ ទាបេសិ, ន, មហារាជ, តថាគតោ អត្តនោ យេវ បដិបូជនំ វណ្ណេតិ, អថ ខោ យេ លោកេ បដិបូជនារហា, តេសម្បិ តថាគតោ បដិបូជនំ វណ្ណេតិ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា ទេវាតិទេវេន មជ្ឈិមនិកាយវរលញ្ឆកេ ធម្មទាយាទធម្មបរិយាយេ អប្បិច្ឆប្បដិបត្តិំ បកិត្តយមានេន ‘អសុ យេវ មេ បុរិមោ ភិក្ខុ បុជ្ជតរោ ច បាសំសតរោ ចា’តិ. ‘‘នត្ថិ, មហារាជ, ភវេសុ កោចិ សត្តោ តថាគតតោ ទក្ខិណេយ្យោ វា ឧត្តរោ វា អធិកោ វា វិសិដ្ឋោ វា, តថាគតោវ ឧត្តរោ អធិកោ វិសិដ្ឋោ.

‘‘ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, សំយុត្តនិកាយវរេ មាណវគាមិកេន ទេវបុត្តេន ភគវតោ បុរតោ ឋត្វា ទេវមនុស្សមជ្ឈេ –

‘‘‘វិបុលោ រាជគហីយានំ [រាជគហិកានំ (ក.) សំ. និ. ១.១១១ បស្សិតព្ពំ], គិរិ សេដ្ឋោ បវុច្ចតិ;

សេតោ ហិមវតំ សេដ្ឋោ, អាទិច្ចោ អឃគាមិនំ.

‘‘‘សមុទ្ទោ ឧទធិនំ សេដ្ឋោ, នក្ខត្តានញ្ច ចន្ទិមា;

សទេវកស្ស លោកស្ស, ពុទ្ធោ អគ្គោ បវុច្ចតី’តិ.

‘‘តា ខោ បនេតា, មហារាជ, មាណវគាមិកេន ទេវបុត្តេន គាថា សុគីតា ន ទុគ្គីតា, សុភាសិតា ន ទុព្ភាសិតា, អនុមតា ច ភគវតា, ននុ, មហារាជ, ថេរេនបិ សារិបុត្តេន ធម្មសេនាបតិនា ភណិតំ –

‘‘‘ឯកោ មនោបសាទោ; សរណគមនមញ្ជលិបណាមោ វា;

ឧស្សហតេ តារយិតុំ, មារពលនិសូទនេ ពុទ្ធេ’តិ.

‘‘ភគវតា ច ភណិតំ ទេវាតិទេវេន ‘ឯកបុគ្គលោ, ភិក្ខវេ, លោកេ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជតិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សានំ. កតមោ ឯកបុគ្គលោ? តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ…បេ… ទេវមនុស្សាន’’’ន្តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ នាគសេន, ឯវមេតំ តថា សម្បដិច្ឆាមី’’តិ.

គោតមិវត្ថទានបញ្ហោ ទុតិយោ.