៦. វេទគូបញ្ហោ

៦. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, វេទគូ ឧបលព្ភតី’’តិ? ‘‘កោ បនេស, មហារាជ, វេទគូ នាមា’’តិ? ‘‘យោ, ភន្តេ, អព្ភន្តរេ ជីវោ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ, សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ, ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ, ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ, កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតិ, មនសា ធម្មំ វិជានាតិ, យថា មយំ ឥធ បាសាទេ និសិន្នា យេន យេន វាតបានេន ឥច្ឆេយ្យាម បស្សិតុំ, តេន តេន វាតបានេន បស្សេយ្យាម, បុរត្ថិមេនបិ វាតបានេន បស្សេយ្យាម, បច្ឆិមេនបិ វាតបានេន បស្សេយ្យាម, ឧត្តរេនបិ វាតបានេន បស្សេយ្យាម, ទក្ខិណេនបិ វាតបានេន បស្សេយ្យាម. ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, អយំ អព្ភន្តរេ ជីវោ យេន យេន ទ្វារេន ឥច្ឆតិ បស្សិតុំ, តេន តេន ទ្វារេន បស្សតី’’តិ.

ថេរោ អាហ ‘‘បញ្ចទ្វារំ, មហារាជ, ភណិស្សាមិ, តំ សុណោហិ, សាធុកំ មនសិករោហិ, យទិ អព្ភន្តរេ ជីវោ ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ, យថា មយំ ឥធ បាសាទេ និសិន្នា យេន យេន វាតបានេន ឥច្ឆេយ្យាម បស្សិតុំ, តេន តេន វាតបានេន រូបំ យេវ បស្សេយ្យាម, បុរត្ថិមេនបិ វាតបានេន រូបំ យេវ បស្សេយ្យាម, បច្ឆិមេនបិ វាតបានេន រូបំ យេវ បស្សេយ្យាម, ឧត្តរេនបិ វាតបានេន រូបំ យេវ បស្សេយ្យាម, ទក្ខិណេនបិ វាតបានេន រូបំ យេវ បស្សេយ្យាម, ឯវមេតេន អព្ភន្តរេ ជីវេន សោតេនបិ រូបំ យេវ បស្សិតព្ពំ, ឃានេនបិ រូបំ យេវ បស្សិតព្ពំ, ជិវ្ហាយបិ រូបំ យេវ បស្សិតព្ពំ, កាយេនបិ រូបំ យេវ បស្សិតព្ពំ, មនសាបិ រូបំ យេវ បស្សិតព្ពំ; ចក្ខុនាបិ សទ្ទោ យេវ សោតព្ពោ, ឃានេនបិ សទ្ទោ យេវ សោតព្ពោ, ជិវ្ហាយបិ សទ្ទោ យេវ សោតព្ពោ, កាយេនបិ សទ្ទោ យេវ សោតព្ពោ, មនសាបិ សទ្ទោ យេវ សោតព្ពោ; ចក្ខុនាបិ គន្ធោ យេវ ឃាយិតព្ពោ, សោតេនបិ គន្ធោ យេវ ឃាយិតព្ពោ, ជិវ្ហាយបិ គន្ធោ យេវ ឃាយិតព្ពោ, កាយេនបិ គន្ធោ យេវ ឃាយិតព្ពោ, មនសាបិ គន្ធោ យេវ ឃាយិតព្ពោ; ចក្ខុនាបិ រសោ យេវ សាយិតព្ពោ, សោតេនបិ រសោ យេវ សាយិតព្ពោ, ឃានេនបិ រសោ យេវ សាយិតព្ពោ, កាយេនបិ រសោ យេវ សាយិតព្ពោ, មនសាបិ រសោ យេវ សាយិតព្ពោ; ចក្ខុនាបិ ផោដ្ឋព្ពំ យេវ ផុសិតព្ពំ, សោតេនបិ ផោដ្ឋព្ពំ យេវ ផុសិតព្ពំ, ឃានេនបិ ផោដ្ឋព្ពំ យេវ ផុសិតព្ពំ, ជិវ្ហាយបិ ផោដ្ឋព្ពំ យេវ ផុសិតព្ពំ, មនសាបិ ផោដ្ឋព្ពំ យេវ ផុសិតព្ពំ; ចក្ខុនាបិ ធម្មំ យេវ វិជានិតព្ពំ, សោតេនបិ ធម្មំ យេវ វិជានិតព្ពំ, ឃានេនបិ ធម្មំ យេវ វិជានិតព្ពំ, ជិវ្ហាយបិ ធម្មំ យេវ វិជានិតព្ពំ, កាយេនបិ ធម្មំ យេវ វិជានិតព្ព’’ន្តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ.

‘‘ន ខោ តេ, មហារាជ, យុជ្ជតិ បុរិមេន វា បច្ឆិមំ, បច្ឆិមេន វា បុរិមំ, យថា វា បន, មហារាជ, មយំ ឥធ បាសាទេ និសិន្នា ឥមេសុ ជាលវាតបានេសុ ឧគ្ឃាដិតេសុ មហន្តេន អាកាសេន ពហិមុខា សុដ្ឋុតរំ រូបំ បស្សាម, ឯវមេតេន អព្ភន្តរេ ជីវេនាបិ ចក្ខុទ្វារេសុ ឧគ្ឃាដិតេសុ មហន្តេន អាកាសេន សុដ្ឋុតរំ រូបំ បស្សិតព្ពំ, សោតេសុ ឧគ្ឃាដិតេសុ…បេ… ឃានេ ឧគ្ឃាដិតេ…បេ… ជិវ្ហាយ ឧគ្ឃាដិតាយ…បេ… កាយេ ឧគ្ឃាដិតេ មហន្តេន អាកាសេន សុដ្ឋុតរំ សទ្ទោ សោតព្ពោ, គន្ធោ ឃាយិតព្ពោ, រសោ សាយិតព្ពោ, ផោដ្ឋព្ពោ ផុសិតព្ពោ’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ.

‘‘ន ខោ តេ, មហារាជ, យុជ្ជតិ បុរិមេន វា បច្ឆិមំ, បច្ឆិមេន វា បុរិមំ, យថា វា បន, មហារាជ, អយំ ទិន្នោ និក្ខមិត្វា ពហិទ្វារកោដ្ឋកេ តិដ្ឋេយ្យ, ជានាសិ ត្វំ, មហារាជ, ‘អយំ ទិន្នោ និក្ខមិត្វា ពហិទ្វារកោដ្ឋកេ ឋិតោ’’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានាមី’’តិ. ‘‘យថា វា បន, មហារាជ, អយំ ទិន្នោ អន្តោ បវិសិត្វា តវ បុរតោ តិដ្ឋេយ្យ, ជានាសិ ត្វំ, មហារាជ, ‘អយំ ទិន្នោ អន្តោ បវិសិត្វា មម បុរតោ ឋិតោ’’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានាមី’’តិ. ‘‘ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, អព្ភន្តរេ សោ ជីវោ ជិវ្ហាយ រសេ និក្ខិត្តេ ជានេយ្យ អម្ពិលត្តំ វា លវណត្តំ វា តិត្តកត្តំ វា កដុកត្តំ វា កសាយត្តំ វា មធុរត្តំ វា’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ជានេយ្យា’’តិ. ‘‘តេ រសេ អន្តោ បវិដ្ឋេ ជានេយ្យ អម្ពិលត្តំ វា លវណត្តំ វា តិត្តកត្តំ វា កដុកត្តំ វា កសាយត្តំ វា មធុរត្តំ វា’’តិ. ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ.

‘‘ន ខោ តេ, មហារាជ, យុជ្ជតិ បុរិមេន វា បច្ឆិមំ, បច្ឆិមេន វា បុរិមំ, យថា, មហារាជ, កោចិទេវ បុរិសោ មធុឃដសតំ អាហរាបេត្វា មធុទោណិំ បូរាបេត្វា បុរិសស្ស មុខំ បិទហិត្វា [បិទហិត្វាវ (ក.)] មធុទោណិយា បក្ខិបេយ្យ, ជានេយ្យ, មហារាជ, សោ បុរិសោ មធុំ សម្បន្នំ វា ន សម្បន្នំ វា’’តិ? ‘‘ន ហិ ភន្តេ’’តិ. ‘‘កេន ការណេនា’’តិ. ‘‘ន ហិ តស្ស, ភន្តេ, មុខេ មធុ បវិដ្ឋ’’ន្តិ.

‘‘ន ខោ តេ, មហារាជ, យុជ្ជតិ បុរិមេន វា បច្ឆិមំ, បច្ឆិមេន វា បុរិម’’ន្តិ. ‘‘នាហំ បដិពលោ តយា វាទិនា សទ្ធិំ សល្លបិតុំ; សាធុ, ភន្តេ, អត្ថំ ជប្បេហី’’តិ.

ថេរោ អភិធម្មសំយុត្តាយ កថាយ រាជានំ មិលិន្ទំ សញ្ញាបេសិ – ‘‘ឥធ, មហារាជ, ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ, តំសហជាតា ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ឯកគ្គតា ជីវិតិន្ទ្រិយំ មនសិការោតិ ឯវមេតេ ធម្មា បច្ចយតោ ជាយន្តិ, ន ហេត្ថ វេទគូ ឧបលព្ភតិ, សោតញ្ច បដិច្ច សទ្ទេ ច…បេ… មនញ្ច បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ មនោវិញ្ញាណំ, តំសហជាតា ផស្សោ វេទនា សញ្ញា ចេតនា ឯកគ្គតា ជីវិតិន្ទ្រិយំ មនសិការោតិ ឯវមេតេ ធម្មា បច្ចយតោ ជាយន្តិ, ន ហេត្ថ វេទគូ ឧបលព្ភតី’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

វេទគូបញ្ហោ ឆដ្ឋោ.