១៣. សតិលក្ខណបញ្ហោ

១៣. រាជា អាហ ‘‘ភន្តេ នាគសេន, កិំលក្ខណា សតី’’តិ? ‘‘អបិលាបនលក្ខណា, មហារាជ, សតិ, ឧបគ្គណ្ហនលក្ខណា ចា’’តិ. ‘‘កថំ, ភន្តេ, អបិលាបនលក្ខណា សតី’’តិ? ‘‘សតិ, មហារាជ, ឧប្បជ្ជមានា កុសលាកុសលសាវជ្ជានវជ្ជហីនប្បណីតកណ្ហសុក្កសប្បដិភាគធម្មេ អបិលាបេតិ ‘ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ឥមេ ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ឥមេ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, ឥមានិ បញ្ច ពលានិ, ឥមេ សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អយំ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, អយំ សមថោ, អយំ វិបស្សនា, អយំ វិជ្ជា, អយំ វិមុត្តី’តិ. តតោ យោគាវចរោ សេវិតព្ពេ ធម្មេ សេវតិ, អសេវិតព្ពេ ធម្មេ ន សេវតិ. ភជិតព្ពេ ធម្មេ ភជតិ អភជិត្តព្ពេ ធម្មេ ន ភជតិ. ឯវំ ខោ, មហារាជ, អបិលាបនលក្ខណា សតី’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស ភណ្ឌាគារិកោ រាជានំ ចក្កវត្តិំ សាយំ បាតំ យសំ សរាបេតិ ‘ឯត្តកា, ទេវ, តេ ហត្ថី, ឯត្តកា អស្សា, ឯត្តកា រថា, ឯត្តកា បត្តី, ឯត្តកំ ហិរញ្ញំ, ឯត្តកំ សុវណ្ណំ, ឯត្តកំ សាបតេយ្យំ, តំ ទេវោ សរតូ’តិ រញ្ញោ សាបតេយ្យំ អបិលាបេតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សតិ ឧប្បជ្ជមានា កុសលាកុសលសាវជ្ជានវជ្ជហីនប្បណីតកណ្ហសុក្កសប្បដិភាគធម្មេ អបិលាបេតិ ‘ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា, ឥមេ ចត្តារោ សម្មប្បធានា, ឥមេ ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា, ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, ឥមានិ បញ្ច ពលានិ, ឥមេ សត្ត ពោជ្ឈង្គា, អយំ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, អយំ សមថោ, អយំ វិបស្សនា, អយំ វិជ្ជា, អយំ វិមុត្តី’តិ. តតោ យោគាវចរោ សេវិតព្ពេ ធម្មេ សេវតិ, អសេវិតព្ពេ ធម្មេ ន សេវតិ. ភជិតព្ពេ ធម្មេ ភជតិ, អភជិតព្ពេ ធម្មេ ន ភជតិ. ឯវំ ខោ, មហារាជ, អបិលាបនលក្ខណា សតី’’តិ.

‘‘កថំ, ភន្តេ, ឧបគ្គណ្ហនលក្ខណា សតី’’តិ? ‘‘សតិ, មហារាជ, ឧប្បជ្ជមានា ហិតាហិតានំ ធម្មានំ គតិយោ សមន្វេតិ ‘ឥមេ ធម្មា ហិតា, ឥមេ ធម្មា អហិតា. ឥមេ ធម្មា ឧបការា, ឥមេ ធម្មា អនុបការា’តិ. តតោ យោគាវចរោ អហិតេ ធម្មេ អបនុទេតិ, ហិតេ ធម្មេ ឧបគ្គណ្ហាតិ. អនុបការេ ធម្មេ អបនុទេតិ, ឧបការេ ធម្មេ ឧបគ្គណ្ហាតិ. ឯវំ ខោ, មហារាជ, ឧបគ្គណ្ហនលក្ខណា សតី’’តិ.

‘‘ឱបម្មំ ករោហី’’តិ. ‘‘យថា, មហារាជ, រញ្ញោ ចក្កវត្តិស្ស បរិណាយករតនំ រញ្ញោ ហិតាហិតេ ជានាតិ ‘ឥមេ រញ្ញោ ហិតា, ឥមេ អហិតា. ឥមេ ឧបការា, ឥមេ អនុបការា’តិ. តតោ អហិតេ អបនុទេតិ, ហិតេ ឧបគ្គណ្ហាតិ. អនុបការេ អបនុទេតិ, ឧបការេ ឧបគ្គណ្ហាតិ. ឯវមេវ ខោ, មហារាជ, សតិ ឧប្បជ្ជមានា ហិតាហិតានំ ធម្មានំ គតិយោ សមន្វេតិ ‘ឥមេ ធម្មា ហិតា, ឥមេ ធម្មា អហិតា. ឥមេ ធម្មា ឧបការា, ឥមេ ធម្មា អនុបការា’តិ. តតោ យោគាវចរោ អហិតេ ធម្មេ អបនុទេតិ, ហិតេ ធម្មេ ឧបគ្គណ្ហា’តិ. អនុបការេ ធម្មេ អបនុទេតិ, ឧបការេ ទម្មេ ឧបគ្គណ្ហាតិ. ឯវំ ខោ, មហារាជ, ឧបគ្គណ្ហនលក្ខណា សតិ. ភាសិតម្បេតំ, មហារាជ, ភគវតា – ‘សតិញ្ច ខ្វាហំ, ភិក្ខវេ, សព្ពត្ថិកំ វទាមី’’’តិ.

‘‘កល្លោសិ, ភន្តេ នាគសេនា’’តិ.

សតិលក្ខណបញ្ហោ តេរសមោ.