(៣) បាចិត្តិយាទិបញ្ហាវណ្ណនា

៤៨១. អធិដ្ឋិតន្តិ គាថា និស្សគ្គិយចីវរំ អនិស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជន្តំ សន្ធាយ វុត្តា.

អត្ថង្គតេ សូរិយេតិ គាថា រោមន្ថកំ សន្ធាយ វុត្តា.

ន រត្តចិត្តោតិ គាថាយ អយមត្ថោ – រត្តចិត្តោ មេថុនធម្មបារាជិកំ អាបជ្ជតិ. ថេយ្យចិត្តោ អទិន្នាទានបារាជិកំ, បរំ មរណាយ ចេតេន្តោ មនុស្សវិគ្គហបារាជិកំ, សង្ឃភេទកោ បន ន រត្តចិត្តោ ន ច បន ថេយ្យចិត្តោ ន ចាបិ សោ បរំ មរណាយ ចេតយិ, សលាកំ បនស្ស ទេន្តស្ស ហោតិ ឆេជ្ជំ, បារាជិកំ ហោតិ, សលាកំ បដិគ្គណ្ហន្តស្ស ភេទកានុវត្តកស្ស ថុល្លច្ចយំ.

គច្ឆេយ្យ អឌ្ឍយោជនន្តិ អយំ បញ្ហា សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធសទិសំ ឯកកុលស្ស រុក្ខមូលំ សន្ធាយ វុត្តា.

កាយិកានីតិ អយំ គាថា សម្ពហុលានំ ឥត្ថីនំ កេសេ វា អង្គុលិយោ វា ឯកតោ គណ្ហន្តំ សន្ធាយ វុត្តា.

វាចសិកានីតិ អយំ គាថា ‘‘សព្ពា តុម្ហេ សិខរណិយោ’’តិអាទិនា នយេន ទុដ្ឋុល្លភាណិំ សន្ធាយ វុត្តា.

តិស្សិត្ថិយោ មេថុនំ តំ ន សេវេតិ តិស្សោ ឥត្ថិយោ វុត្តា, តាសុបិ យំ តំ មេថុនំ នាម, តំ ន សេវតិ. តយោ បុរិសេតិ តយោ បុរិសេបិ ឧបគន្ត្វា មេថុនំ ន សេវតិ. តយោ អនរិយបណ្ឌកេតិ ឧភតោព្យញ្ជនសង្ខាតេ តយោ អនរិយេ តយោ ច បណ្ឌកេតិ ឥមេបិ ឆ ជនេ ឧបគន្ត្វា មេថុនំ ន សេវតិ. ន ចាចរេ មេថុនំ ព្យញ្ជនស្មិន្តិ អនុលោមបារាជិកវសេនបិ មេថុនំ នាចរតិ. ឆេជ្ជំ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយាតិ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយា បារាជិកន្តិ. អយំ បញ្ហា អដ្ឋវត្ថុកំ សន្ធាយ វុត្តា, តស្សា ហិ មេថុនធម្មស្ស បុព្ពភាគំ កាយសំសគ្គំ អាបជ្ជិតុំ វាយមន្តិយា មេថុនធម្មបច្ចយា ឆេជ្ជំ ហោតិ.

មាតរំ ចីវរន្តិ អយំ គាថា បិដ្ឋិសមយេ វស្សិកសាដិកត្ថំ សតុប្បាទករណំ សន្ធាយ វុត្តា. វិនិច្ឆយោ បនស្សា វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនាយមេវ វុត្តោ.

កុទ្ធោ អារាធកោ ហោតីតិ គាថា តិត្ថិយវត្តំ សន្ធាយ វុត្តា. តិត្ថិយោ ហិ វត្តំ បូរយមានោ តិត្ថិយានំ វណ្ណេ ភញ្ញមានេ កុទ្ធោ អារាធកោ ហោតិ, វត្ថុត្តយស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ កុទ្ធោ គារយ្ហោ ហោតីតិ តត្ថេវស្សា វិត្ថារោ វុត្តោ. ទុតិយគាថាបិ តមេវ សន្ធាយ វុត្តា.

សង្ឃាទិសេសន្តិអាទិ គាថា យា ភិក្ខុនី អវស្សុតាវ អវស្សុតស្ស បុរិសស្ស ហត្ថតោ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា មនុស្សមំសលសុណបណីតភោជនសេសអកប្បិយមំសេហិ សទ្ធិំ ឱមទ្ទិត្វា អជ្ឈោហរតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តា.

ឯកោ ឧបសម្បន្នោ ឯកោ អនុបសម្បន្នោតិ គាថា អាកាសគតំ សន្ធាយ វុត្តា. សចេ ហិ ទ្វីសុ សាមណេរេសុ ឯកោ ឥទ្ធិយា កេសគ្គមត្តម្បិ បថវិំ មុញ្ចិត្វា និសិន្នោ ហោតិ, សោ អនុបសម្បន្នោ នាម ហោតិ. សង្ឃេនាបិ អាកាសេ និសីទិត្វា ភូមិគតស្ស កម្មំ ន កាតព្ពំ. សចេ ករោតិ, កុប្បតិ.

អកប្បកតន្តិ គាថា អច្ឆិន្នចីវរកំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា. តស្មិំយេវ ចស្សា សិក្ខាបទេ វិត្ថារេន វិនិច្ឆយោបិ វុត្តោ.

ន ទេតិ ន បដិគ្គណ្ហាតីតិ នាបិ ឧយ្យោជិកា ទេតិ, ន ឧយ្យោជិតា តស្សា ហត្ថតោ គណ្ហាតិ. បដិគ្គហោ តេន ន វិជ្ជតីតិ តេនេវ ការណេន ឧយ្យោជិកាយ ហត្ថតោ ឧយ្យោជិតាយ បដិគ្គហោ ន វិជ្ជតិ. អាបជ្ជតិ គរុកន្តិ ឯវំ សន្តេបិ អវស្សុតស្ស ហត្ថតោ បិណ្ឌបាតគ្គហណេ ឧយ្យោជេន្តី សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. តញ្ច បរិភោគបច្ចយាតិ តញ្ច បន អាបត្តិំ អាបជ្ជមានា តស្សា ឧយ្យោជិតាយ បរិភោគបច្ចយា អាបជ្ជតិ. តស្សា ហិ ភោជនបរិយោសានេ ឧយ្យោជិកាយ សង្ឃាទិសេសោ ហោតីតិ. ទុតិយគាថា តស្សាយេវ ឧទកទន្តបោនគ្គហណេ ឧយ្យោជនំ សន្ធាយ វុត្តា.

ន ភិក្ខុនី នោ ច ផុសេយ្យ វជ្ជន្តិ សត្តរសកេសុ ហិ អញ្ញតរំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អនាទរិយេន ឆាទយមានាបិ ភិក្ខុនី ឆាទនបច្ចយា វជ្ជំ ន ផុសតិ, អញ្ញំ នវំ អាបត្តិំ នាបជ្ជតិ, បដិច្ឆន្នាយ វា អប្បដិច្ឆន្នាយ វា អាបត្តិយា បក្ខមានត្តមេវ លភតិ. អយំ បន ភិក្ខុនីបិ ន ហោតិ, សាវសេសញ្ច គរុកំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេត្វា វជ្ជំ ន ផុសតិ. បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតាតិ អយំ កិរ បញ្ហា ឧក្ខិត្តកភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា. តេន ហិ សទ្ធិំ វិនយកម្មំ នត្ថិ, តស្មា សោ សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេន្តោ វជ្ជំ ន ផុសតីតិ.

សេទមោចនគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.