សេទមោចនគាថា

(១) អវិប្បវាសបញ្ហាវណ្ណនា

៤៧៩. សេទមោចនគាថាសុ អសំវាសោតិ ឧបោសថបវារណាទិនា សំវាសេន អសំវាសោ. សម្ភោគោ ឯកច្ចោ តហិំ ន លព្ភតីតិ អកប្បិយសម្ភោគោ ន លព្ភតិ, នហាបនភោជនាទិបដិជគ្គនំ បន មាតរាយេវ កាតុំ លព្ភតិ. អវិប្បវាសេន អនាបត្តីតិ សហគារសេយ្យាយ អនាបត្តិ. បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតាតិ ឯសា បញ្ហា កុសលេហិ បណ្ឌិតេហិ ចិន្តិតា. អស្សា វិស្សជ្ជនំ ទារកមាតុយា ភិក្ខុនិយា វេទិតព្ពំ, តស្សា ហិ បុត្តំ សន្ធាយេតំ វុត្តន្តិ.

អវិស្សជ្ជិតគាថា គរុភណ្ឌំ សន្ធាយ វុត្តា, អត្ថោ បនស្សា គរុភណ្ឌវិនិច្ឆយេ វុត្តោយេវ.

ទស បុគ្គលេ ន វទាមីតិ សេនាសនក្ខន្ធកេ វុត្តេ ទស បុគ្គលេ ន វទាមិ. ឯកាទស វិវជ្ជិយាតិ យេ មហាខន្ធកេ ឯកាទស វិវជ្ជនីយបុគ្គលា វុត្តា, តេបិ ន វទាមិ. អយំ បញ្ហា នគ្គំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា.

កថំ នុ សិក្ខាយ អសាធារណោតិ បញ្ហា នហាបិតបុព្ពកំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា. អយញ្ហិ ខុរភណ្ឌំ បរិហរិតុំ ន លភតិ, អញ្ញេ លភន្តិ; តស្មា សិក្ខាយ អសាធារណោ.

តំ បុគ្គលំ កតមំ វទន្តិ ពុទ្ធាតិ អយំ បញ្ហា និម្មិតពុទ្ធំ សន្ធាយ វុត្តា.

អធោនាភិំ វិវជ្ជិយាតិ អធោនាភិំ វិវជ្ជេត្វា. អយំ បញ្ហា យំ តំ អសីសកំ កពន្ធំ, យស្ស ឧរេ អក្ខីនិ ចេវ មុខញ្ច ហោតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តា.

ភិក្ខុ សញ្ញាចិកាយ កុដិន្តិ អយំ បញ្ហា តិណច្ឆាទនំ កុដិំ សន្ធាយ វុត្តា. ទុតិយបញ្ហា សព្ពមត្តិកាមយំ កុដិំ សន្ធាយ វុត្តា.

អាបជ្ជេយ្យ គរុកំ ឆេជ្ជវត្ថុន្តិ អយំ បញ្ហា វជ្ជបដិច្ឆាទិកំ ភិក្ខុនិំ សន្ធាយ វុត្តា. ទុតិយបញ្ហា បណ្ឌកាទយោ អភព្ពបុគ្គលេ សន្ធាយ វុត្តា. ឯកាទសបិ ហិ តេ គិហិភាវេយេវ បារាជិកំ បត្តា.

វាចាតិ វាចាយ អនាលបន្តោ. គិរំ នោ ច បរេ ភណេយ្យាតិ ‘‘ឥតិ ឥមេ សោស្សន្តី’’តិ បរបុគ្គលេ សន្ធាយ សទ្ទម្បិ ន និច្ឆារេយ្យ. អយំ បញ្ហា ‘‘សន្តិំ អាបត្តិំ នាវិករេយ្យ, សម្បជានមុសាវាទស្ស ហោតី’’តិ ឥមំ មុសាវាទំ សន្ធាយ វុត្តា. តស្ស ហិ ភិក្ខុនោ អធម្មិកាយ បដិញ្ញាយ តុណ្ហីភូតស្ស និសិន្នស្ស មនោទ្វារេ អាបត្តិ នាម នត្ថិ. យស្មា បន អាវិកាតព្ពំ ន អាវិករោតិ, តេនស្ស វចីទ្វារេ អកិរិយតោ អយំ អាបត្តិ សមុដ្ឋាតីតិ វេទិតព្ពា.

សង្ឃាទិសេសា ចតុរោតិ អយំ បញ្ហា អរុណុគ្គេ គាមន្តរបរិយាបន្នំ នទិបារំ ឱក្កន្តភិក្ខុនិំ សន្ធាយ វុត្តា, សា ហិ សកគាមតោ បច្ចូសសមយេ និក្ខមិត្វា អរុណុគ្គមនកាលេ វុត្តប្បការំ នទិបារំ ឱក្កន្តមត្តាវ រត្តិវិប្បវាសគាមន្តរនទិបារគណម្ហាឱហីយនលក្ខណេន ឯកប្បហារេនេវ ចតុរោ សង្ឃាទិសេសេ អាបជ្ជតិ.

សិយា អាបត្តិយោ នានាតិ អយំ បញ្ហា ឯកតោឧបសម្បន្នា ទ្វេ ភិក្ខុនិយោ សន្ធាយ វុត្តា. តាសុ ហិ ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ឯកតោឧបសម្បន្នាយ ហត្ថតោ គណ្ហន្តស្ស បាចិត្តិយំ, ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ ឯកតោឧបសម្បន្នាយ ហត្ថតោ គណ្ហន្តស្ស ទុក្កដំ.

ចតុរោ ជនា សំវិធាយាតិ អាចរិយោ ច តយោ ច អន្តេវាសិកា ឆមាសកំ ភណ្ឌំ អវហរិំសុ, អាចរិយស្ស សាហត្ថិកា តយោ មាសកា, អាណត្តិយាបិ តយោវ តស្មា ថុល្លច្ចយំ អាបជ្ជតិ, ឥតរេសំ សាហត្ថិកោ ឯកេកោ, អាណត្តិកា បញ្ចាតិ តស្មា បារាជិកំ អាបជ្ជិំសុ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារោ បន អទិន្នាទានបារាជិកេ សំវិទាវហារវណ្ណនាយំ វុត្តោ.

(២) បារាជិកាទិបញ្ហាវណ្ណនា

៤៨០. ឆិទ្ទំ តស្មិំ ឃរេ នត្ថីតិ អយំ បញ្ហា ទុស្សកុដិអាទីនិ សន្ថតបេយ្យាលញ្ច សន្ធាយ វុត្តា.

តេលំ មធុំ ផាណិតន្តិ គាថា លិង្គបរិវត្តំ សន្ធាយ វុត្តា.

និស្សគ្គិយេនាតិ គាថា បរិណាមនំ សន្ធាយ វុត្តា. យោ ហិ សង្ឃស្ស បរិណតលាភតោ ឯកំ ចីវរំ អត្តនោ, ឯកំ អញ្ញស្សាតិ ទ្វេ ចីវរានិ ‘‘ឯកំ មយ្ហំ, ឯកំ តស្ស ទេហី’’តិ ឯកបយឱគេន បរិណាមេតិ, សោ និស្សគ្គិយបាចិត្តិយញ្ចេវ សុទ្ធិកបាចិត្តិយញ្ច ឯកតោ អាបជ្ជតិ.

កម្មញ្ច តំ កុប្បេយ្យ វគ្គបច្ចយាតិ អយំ បញ្ហា ទ្វាទសយោជនបមាណេសុ ពារាណសិអាទីសុ នគរេសុ គាមសីមំ សន្ធាយ វុត្តា.

បទវីតិហារមត្តេនាតិ គាថា សញ្ចរិត្តំ សន្ធាយ វុត្តា, អត្ថោបិ ចស្សា សញ្ចរិត្តវណ្ណនាយមេវ វុត្តោ.

សព្ពានិ តានិ និស្សគ្គិយានីតិ អយំ បញ្ហា អញ្ញាតិកាយ ភិក្ខុនិយា ធោវាបនំ សន្ធាយ វុត្តា. សចេ ហិ តិណ្ណម្បិ ចីវរានំ កាកឩហទនំ វា កទ្ទមមក្ខិតំ វា កណ្ណំ គហេត្វា ភិក្ខុនី ឧទកេន ធោវតិ, ភិក្ខុស្ស កាយគតានេវ និស្សគ្គិយានិ ហោន្តិ.

សរណគមនម្បិ ន តស្ស អត្ថីតិ សរណគមនឧបសម្បទាបិ នត្ថិ. អយំ បន បញ្ហា មហាបជាបតិយា ឧបសម្បទំ សន្ធាយ វុត្តា.

ហនេយ្យ អនរិយំ មន្ទោតិ តញ្ហិ ឥត្ថិំ វា បុរិសំ វា អនរិយំ ហនេយ្យ. អយំ បញ្ហា លិង្គបរិវត្តេន ឥត្ថិភូតំ បិតរំ បុរិសភូតញ្ច មាតរំ សន្ធាយ វុត្តា.

ន តេនានន្តរំ ផុសេតិ អយំ បញ្ហា មិគសិង្គតាបសសីហកុមារាទីនំ វិយ តិរច្ឆានមាតាបិតរោ សន្ធាយ វុត្តា.

អចោទយិត្វាតិ គាថា ទូតេនុបសម្បទំ សន្ធាយ វុត្តា. ចោទយិត្វាតិ គាថា បណ្ឌកាទីនំ ឧបសម្បទំ សន្ធាយ វុត្តា. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘បឋមគាថា អដ្ឋ អសម្មុខាកម្មានិ, ទុតិយា អនាបត្តិកស្ស កម្មំ សន្ធាយ វុត្តា’’តិ អាគតំ.

ឆិន្ទន្តស្ស អាបត្តីតិ វនប្បតិំ ឆិន្ទន្តស្ស បារាជិកំ, តិណលតាទិំ ឆិន្ទន្តស្ស បាចិត្តិយំ, អង្គជាតំ ឆិន្ទន្តស្ស ថុល្លច្ចយំ. ឆិន្ទន្តស្ស អនាបត្តីតិ កេសេ ច នខេ ច ឆិន្ទន្តស្ស អនាបត្តិ. ឆាទេន្តស្ស អាបត្តីតិ អត្តនោ អាបត្តិំ ឆាទេន្តស្ស អញ្ញេសំ វា អាបត្តិំ. ឆាទេន្តស្ស អនាបត្តីតិ គេហាទីនិ ឆាទេន្តស្ស អនាបត្តិ.

សច្ចំ ភណន្តោតិ គាថាយ ‘‘សិខរណីសិ ឧភតោព្យញ្ជនាសី’’តិ សច្ចំ ភណន្តោ គរុកំ អាបជ្ជតិ, សម្បជានមុសាវាទេ បន មុសា ភាសតោ លហុកាបត្តិ ហោតិ, អភូតារោចនេ មុសា ភណន្តោ គរុកំ អាបជ្ជតិ, ភូតារោចនេ សច្ចំ ភាសតោ លហុកាបត្តិ ហោតីតិ.

(៣) បាចិត្តិយាទិបញ្ហាវណ្ណនា

៤៨១. អធិដ្ឋិតន្តិ គាថា និស្សគ្គិយចីវរំ អនិស្សជ្ជិត្វា បរិភុញ្ជន្តំ សន្ធាយ វុត្តា.

អត្ថង្គតេ សូរិយេតិ គាថា រោមន្ថកំ សន្ធាយ វុត្តា.

ន រត្តចិត្តោតិ គាថាយ អយមត្ថោ – រត្តចិត្តោ មេថុនធម្មបារាជិកំ អាបជ្ជតិ. ថេយ្យចិត្តោ អទិន្នាទានបារាជិកំ, បរំ មរណាយ ចេតេន្តោ មនុស្សវិគ្គហបារាជិកំ, សង្ឃភេទកោ បន ន រត្តចិត្តោ ន ច បន ថេយ្យចិត្តោ ន ចាបិ សោ បរំ មរណាយ ចេតយិ, សលាកំ បនស្ស ទេន្តស្ស ហោតិ ឆេជ្ជំ, បារាជិកំ ហោតិ, សលាកំ បដិគ្គណ្ហន្តស្ស ភេទកានុវត្តកស្ស ថុល្លច្ចយំ.

គច្ឆេយ្យ អឌ្ឍយោជនន្តិ អយំ បញ្ហា សុប្បតិដ្ឋិតនិគ្រោធសទិសំ ឯកកុលស្ស រុក្ខមូលំ សន្ធាយ វុត្តា.

កាយិកានីតិ អយំ គាថា សម្ពហុលានំ ឥត្ថីនំ កេសេ វា អង្គុលិយោ វា ឯកតោ គណ្ហន្តំ សន្ធាយ វុត្តា.

វាចសិកានីតិ អយំ គាថា ‘‘សព្ពា តុម្ហេ សិខរណិយោ’’តិអាទិនា នយេន ទុដ្ឋុល្លភាណិំ សន្ធាយ វុត្តា.

តិស្សិត្ថិយោ មេថុនំ តំ ន សេវេតិ តិស្សោ ឥត្ថិយោ វុត្តា, តាសុបិ យំ តំ មេថុនំ នាម, តំ ន សេវតិ. តយោ បុរិសេតិ តយោ បុរិសេបិ ឧបគន្ត្វា មេថុនំ ន សេវតិ. តយោ អនរិយបណ្ឌកេតិ ឧភតោព្យញ្ជនសង្ខាតេ តយោ អនរិយេ តយោ ច បណ្ឌកេតិ ឥមេបិ ឆ ជនេ ឧបគន្ត្វា មេថុនំ ន សេវតិ. ន ចាចរេ មេថុនំ ព្យញ្ជនស្មិន្តិ អនុលោមបារាជិកវសេនបិ មេថុនំ នាចរតិ. ឆេជ្ជំ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយាតិ សិយា មេថុនធម្មបច្ចយា បារាជិកន្តិ. អយំ បញ្ហា អដ្ឋវត្ថុកំ សន្ធាយ វុត្តា, តស្សា ហិ មេថុនធម្មស្ស បុព្ពភាគំ កាយសំសគ្គំ អាបជ្ជិតុំ វាយមន្តិយា មេថុនធម្មបច្ចយា ឆេជ្ជំ ហោតិ.

មាតរំ ចីវរន្តិ អយំ គាថា បិដ្ឋិសមយេ វស្សិកសាដិកត្ថំ សតុប្បាទករណំ សន្ធាយ វុត្តា. វិនិច្ឆយោ បនស្សា វស្សិកសាដិកសិក្ខាបទវណ្ណនាយមេវ វុត្តោ.

កុទ្ធោ អារាធកោ ហោតីតិ គាថា តិត្ថិយវត្តំ សន្ធាយ វុត្តា. តិត្ថិយោ ហិ វត្តំ បូរយមានោ តិត្ថិយានំ វណ្ណេ ភញ្ញមានេ កុទ្ធោ អារាធកោ ហោតិ, វត្ថុត្តយស្ស វណ្ណេ ភញ្ញមានេ កុទ្ធោ គារយ្ហោ ហោតីតិ តត្ថេវស្សា វិត្ថារោ វុត្តោ. ទុតិយគាថាបិ តមេវ សន្ធាយ វុត្តា.

សង្ឃាទិសេសន្តិអាទិ គាថា យា ភិក្ខុនី អវស្សុតាវ អវស្សុតស្ស បុរិសស្ស ហត្ថតោ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា មនុស្សមំសលសុណបណីតភោជនសេសអកប្បិយមំសេហិ សទ្ធិំ ឱមទ្ទិត្វា អជ្ឈោហរតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តា.

ឯកោ ឧបសម្បន្នោ ឯកោ អនុបសម្បន្នោតិ គាថា អាកាសគតំ សន្ធាយ វុត្តា. សចេ ហិ ទ្វីសុ សាមណេរេសុ ឯកោ ឥទ្ធិយា កេសគ្គមត្តម្បិ បថវិំ មុញ្ចិត្វា និសិន្នោ ហោតិ, សោ អនុបសម្បន្នោ នាម ហោតិ. សង្ឃេនាបិ អាកាសេ និសីទិត្វា ភូមិគតស្ស កម្មំ ន កាតព្ពំ. សចេ ករោតិ, កុប្បតិ.

អកប្បកតន្តិ គាថា អច្ឆិន្នចីវរកំ ភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា. តស្មិំយេវ ចស្សា សិក្ខាបទេ វិត្ថារេន វិនិច្ឆយោបិ វុត្តោ.

ន ទេតិ ន បដិគ្គណ្ហាតីតិ នាបិ ឧយ្យោជិកា ទេតិ, ន ឧយ្យោជិតា តស្សា ហត្ថតោ គណ្ហាតិ. បដិគ្គហោ តេន ន វិជ្ជតីតិ តេនេវ ការណេន ឧយ្យោជិកាយ ហត្ថតោ ឧយ្យោជិតាយ បដិគ្គហោ ន វិជ្ជតិ. អាបជ្ជតិ គរុកន្តិ ឯវំ សន្តេបិ អវស្សុតស្ស ហត្ថតោ បិណ្ឌបាតគ្គហណេ ឧយ្យោជេន្តី សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ អាបជ្ជតិ. តញ្ច បរិភោគបច្ចយាតិ តញ្ច បន អាបត្តិំ អាបជ្ជមានា តស្សា ឧយ្យោជិតាយ បរិភោគបច្ចយា អាបជ្ជតិ. តស្សា ហិ ភោជនបរិយោសានេ ឧយ្យោជិកាយ សង្ឃាទិសេសោ ហោតីតិ. ទុតិយគាថា តស្សាយេវ ឧទកទន្តបោនគ្គហណេ ឧយ្យោជនំ សន្ធាយ វុត្តា.

ន ភិក្ខុនី នោ ច ផុសេយ្យ វជ្ជន្តិ សត្តរសកេសុ ហិ អញ្ញតរំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អនាទរិយេន ឆាទយមានាបិ ភិក្ខុនី ឆាទនបច្ចយា វជ្ជំ ន ផុសតិ, អញ្ញំ នវំ អាបត្តិំ នាបជ្ជតិ, បដិច្ឆន្នាយ វា អប្បដិច្ឆន្នាយ វា អាបត្តិយា បក្ខមានត្តមេវ លភតិ. អយំ បន ភិក្ខុនីបិ ន ហោតិ, សាវសេសញ្ច គរុកំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេត្វា វជ្ជំ ន ផុសតិ. បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតាតិ អយំ កិរ បញ្ហា ឧក្ខិត្តកភិក្ខុំ សន្ធាយ វុត្តា. តេន ហិ សទ្ធិំ វិនយកម្មំ នត្ថិ, តស្មា សោ សង្ឃាទិសេសំ អាបជ្ជិត្វា ឆាទេន្តោ វជ្ជំ ន ផុសតីតិ.

សេទមោចនគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.