បញ្ចវគ្គោ

កម្មវគ្គវណ្ណនា

៤៨២. កម្មវគ្គេ ចតុន្នំ កម្មានំ នានាករណំ សមថក្ខន្ធកេ វុត្តមេវ. កិញ្ចាបិ វុត្តំ, អថ ខោ អយំ កម្មវិនិច្ឆយោ នាម អាទិតោ បដ្ឋាយ វុច្ចមានោ បាកដោ ហោតិ, តស្មា អាទិតោ បដ្ឋាយេវេត្ថ វត្តព្ពំ វទិស្សាម. ចត្តារីតិ កម្មានំ គណនបរិច្ឆេទវចនមេតំ. កម្មានីតិ បរិច្ឆិន្នកម្មនិទស្សនំ. អបលោកនកម្មំ នាម សីមដ្ឋកសង្ឃំ សោធេត្វា ឆន្ទារហានំ ឆន្ទំ អាហរិត្វា សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា តិក្ខត្តុំ សាវេត្វា កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិទុតិយកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា ឯកាយ ច អនុស្សាវនាយាតិ ឯវំ ញត្តិទុតិយាយ អនុស្សាវនាយ កត្តព្ពំ កម្មំ. ញត្តិចតុត្ថកម្មំ នាម វុត្តនយេនេវ សមគ្គស្ស សង្ឃស្ស អនុមតិយា ឯកាយ ញត្តិយា តីហិ ច អនុស្សាវនាហីតិ ឯវំ ញត្តិចតុត្ថាហិ តីហិ អនុស្សាវនាហិ កត្តព្ពំ កម្មំ.

តត្ថ អបលោកនកម្មំ អបលោកេត្វាវ កាតព្ពំ, ញត្តិកម្មាទិវសេន ន កាតព្ពំ. ញត្តិកម្មម្បិ ឯកំ ញត្តិំ ឋបេត្វាវ កាតព្ពំ, អបលោកនកម្មាទិវសេន ន កាតព្ពំ. ញត្តិទុតិយកម្មំ បន អបលោកេត្វា កាតព្ពម្បិ អត្ថិ, អកាតព្ពម្បិ អត្ថិ.

តត្ថ សីមាសម្មុតិ, សីមាសមូហននំ, កថិនទានំ, កថិនុទ្ធារោ, កុដិវត្ថុទេសនា, វិហារវត្ថុទេសនាតិ ឥមានិ ឆ កម្មានិ គរុកានិ អបលោកេត្វា កាតុំ ន វដ្ដន្តិ, ញត្តិទុតិយកម្មវាចំ សាវេត្វាវ កាតព្ពានិ. អវសេសា តេរស សម្មុតិយោ សេនាសនគ្គាហកមតកចីវរទានាទិសម្មុតិយោ ចាតិ ឯតានិ លហុកកម្មានិ អបលោកេត្វាបិ កាតុំ វដ្ដន្តិ, ញត្តិកម្ម-ញត្តិចតុត្ថកម្មវសេន បន ន កាតព្ពមេវ. ញត្តិចតុត្ថកម្មវសេន កយិរមានំ ទឡ្ហតរំ ហោតិ, តស្មា កាតព្ពន្តិ ឯកច្ចេ វទន្តិ. ឯវំ បន សតិ កម្មសង្ករោ ហោតិ, តស្មា ន កាតព្ពន្តិ បដិក្ខិត្តមេវ. សចេ បន អក្ខរបរិហីនំ វា បទបរិហីនំ វា ទុរុត្តបទំ វា ហោតិ, តស្ស សោធនត្ថំ បុនប្បុនំ វត្តុំ វដ្ដតិ. ឥទំ អកុប្បកម្មស្ស ទឡ្ហីកម្មំ ហោតិ, កុប្បកម្មេ កម្មំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ.

ញត្តិចតុត្ថកម្មំ ញត្តិញ្ច តិស្សោ ច កម្មវាចាយោ សាវេត្វាវ កាតព្ពំ, អបលោកនកម្មាទិវសេន ន កាតព្ពំ. បញ្ចហាការេហិ វិបជ្ជន្តីតិ បញ្ចហិ ការណេហិ វិបជ្ជន្តិ.

៤៨៣. សម្មុខាករណីយំ កម្មំ អសម្មុខា ករោតិ, វត្ថុវិបន្នំ អធម្មកម្មន្តិ ឯត្ថ អត្ថិ កម្មំ សម្មុខាករណីយំ; អត្ថិ អសម្មុខាករណីយំ; តត្ថ អសម្មុខាករណីយំ នាម ទូតេនុបសម្បទា, បត្តនិក្កុជ្ជនំ, បត្តុក្កុជ្ជនំ, ឧម្មត្តកស្ស ភិក្ខុនោ ឧម្មត្តកសម្មុតិ, សេក្ខានំ កុលានំ សេក្ខសម្មុតិ, ឆន្នស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌោ, ទេវទត្តស្ស បកាសនីយកម្មំ, អប្បសាទនីយំ ទស្សេន្តស្ស ភិក្ខុនោ ភិក្ខុនិសង្ឃេន កាតព្ពំ អវន្ទនីយកម្មន្តិ អដ្ឋវិធំ ហោតិ, តំ សព្ពំ តត្ថ តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឥទំ អដ្ឋវិធម្បិ កម្មំ អសម្មុខា កតំ សុកតំ ហោតិ អកុប្បំ.

សេសានិ សព្ពកម្មានិ សម្មុខា ឯវ កាតព្ពានិ – សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតាតិ ឥមំ ចតុព្ពិធំ សម្មុខាវិនយំ ឧបនេត្វាវ កាតព្ពានិ. ឯវំ កតានិ ហិ សុកតានិ ហោន្តិ. ឯវំ អកតានិ បនេតានិ ឥមំ សម្មុខាវិនយសង្ខាតំ វត្ថុំ វិនា កតត្តា វត្ថុវិបន្នានិ នាម ហោន្តិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សម្មុខាករណីយំ កម្មំ អសម្មុខា ករោតិ, វត្ថុវិបន្នំ អធម្មកម្ម’’ន្តិ.

បដិបុច្ឆាករណីយាទីសុបិ បដិបុច្ឆាទិករណមេវ វត្ថុ, តំ វត្ថុំ វិនា កតត្តា តេសម្បិ វត្ថុវិបន្នតា វេទិតព្ពា. ឥទំ បនេត្ថ វចនត្ថមត្តំ. បដិបុច្ឆា ករណីយំ អប្បដិបុច្ឆា ករោតីតិ បុច្ឆិត្វា ចោទេត្វា សារេត្វា កាតព្ពំ អបុច្ឆិត្វា អចោទេត្វា អសារេត្វា ករោតិ. បដិញ្ញាយ ករណីយំ អប្បដិញ្ញាយ ករោតីតិ បដិញ្ញំ អារោបេត្វា យថាទិន្នាយ បដិញ្ញាយ កាតព្ពំ អប្បដិញ្ញាយ ករោន្តស្ស វិប្បលបន្តស្ស ពលក្ការេន ករោតិ. សតិវិនយារហស្សាតិ ទព្ពមល្លបុត្តត្ថេរសទិសស្ស ខីណាសវស្ស. អមូឡ្ហវិនយារហស្សាតិ គគ្គភិក្ខុសទិសស្ស ឧម្មត្តកស្ស. តស្សបាបិយសិកកម្មារហស្សាតិ ឧបវាឡភិក្ខុសទិសស្ស ឧស្សន្នបាបស្ស. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

អនុបោសថេ ឧបោសថំ ករោតីតិ អនុបោសថទិវសេ ឧបោសថំ ករោតិ. ឧបោសថទិវសោ នាម ឋបេត្វា កត្តិកមាសំ អវសេសេសុ ឯកាទសសុ មាសេសុ ភិន្នស្ស សង្ឃស្ស សាមគ្គិទិវសោ ច យថាវុត្តចាតុទ្ទសបន្នរសា ច. ឯតំ តិប្បការម្បិ ឧបោសថទិវសំ ឋបេត្វា អញ្ញស្មិំ ទិវសេ ឧបោសថំ ករោន្តោ អនុបោសថេ ឧបោសថំ ករោតិ នាម. យត្រ ហិ បត្តចីវរាទីនំ អត្ថាយ អប្បមត្តកេន ការណេន វិវទន្តា ឧបោសថំ វា បវារណំ វា ឋបេន្តិ, តត្ថ តស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិតេ ‘‘សមគ្គា ជាតាម្ហា’’តិ អន្តរា សាមគ្គិឧបោសថំ កាតុំ ន លភន្តិ, ករោន្តេហិ អនុបោសថេ ឧបោសថោ កតោ នាម ហោតិ.

អបវារណាយ បវារេតីតិ អបវារណាទិវសេ បវារេតិ; បវារណាទិវសោ នាម ឯកស្មិំ កត្តិកមាសេ ភិន្នស្ស សង្ឃស្ស សាមគ្គិទិវសោ ច បច្ចុក្កឌ្ឍិត្វា ឋបិតទិវសោ ច ទ្វេ ច បុណ្ណមាសិយោ. ឯវំ ចតុព្ពិធម្បិ បវារណាទិវសំ ឋបេត្វា អញ្ញស្មិំ ទិវសេ បវារេន្តោ អបវារណាយ បវារេតិ នាម. ឥធាបិ អប្បមត្តកស្ស វិវាទស្ស វូបសមេ សាមគ្គិបវារណំ កាតុំ ន លភន្តិ, ករោន្តេហិ អបវារណាយ បវារណា កតា ហោតិ. អបិច ឩនវីសតិវស្សំ វា អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នបុព្ពំ វា ឯកាទសសុ វា អភព្ពបុគ្គលេសុ អញ្ញតរំ ឧបសម្បាទេន្តស្សបិ វត្ថុវិបន្នំ អធម្មកម្មំ ហោតិ. ឯវំ វត្ថុតោ កម្មានិ វិបជ្ជន្តិ.

៤៨៤. ញត្តិតោ វិបត្តិយំ បន វត្ថុំ ន បរាមសតីតិ យស្ស ឧបសម្បទាទិកម្មំ ករោតិ, តំ ន បរាមសតិ, តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទតិ; ឯវំ វត្ថុំ ន បរាមសតិ.

សង្ឃំ ន បរាមសតីតិ សង្ឃស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វទតិ; ឯវំ សង្ឃំ ន បរាមសតិ.

បុគ្គលំ ន បរាមសតីតិ យោ ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ឧបជ្ឈាយោ, តំ ន បរាមសតិ, តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតិ. ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទតិ; ឯវំ បុគ្គលំ ន បរាមសតិ.

ញត្តិំ ន បរាមសតីតិ សព្ពេន សព្ពំ ញត្តិំ ន បរាមសតិ. ញត្តិទុតិយកម្មេ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា ទ្វិក្ខត្តុំ កម្មវាចាយ ឯវ អនុស្សាវនកម្មំ ករោតិ. ញត្តិចតុត្ថកម្មេបិ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា ចតុក្ខត្តុំ កម្មវាចាយ ឯវ អនុស្សាវនកម្មំ ករោតិ; ឯវំ ញត្តិំ ន បរាមសតិ.

បច្ឆា វា ញត្តិំ ឋបេតីតិ បឋមំ កម្មវាចាយ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វា ‘‘ឯសា ញត្តី’’តិ វត្វា ‘‘ខមតិ សង្ឃស្ស តស្មា តុណ្ហី ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ វទតិ; ឯវំ បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិ. ឥតិ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ ញត្តិតោ កម្មានិ វិបជ្ជន្តិ.

៤៨៥. អនុស្សាវនតោ វិបត្តិយំ បន វត្ថុអាទីនិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពានិ. ឯវំ បន នេសំ អបរាមសនំ ហោតិ – ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ បឋមានុស្សាវនេ ‘‘ទុតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ, តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ, សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ ទុតិយតតិយានុស្សាវនាសុ វា ‘‘អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្ស ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្សា’’តិ វទន្តោ វត្ថុំ ន បរាមសតិ នាម. ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ’’តិ វទន្តោ សង្ឃំ ន បរាមសតិ នាម. ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតស្សា’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ធម្មរក្ខិតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ’’តិ វទន្តោ បុគ្គលំ ន បរាមសតិ នាម.

សាវនំ ហាបេតីតិ សព្ពេន សព្ពំ កម្មវាចាយ អនុស្សាវនំ ន ករោតិ, ញត្តិទុតិយកម្មេ ទ្វិក្ខត្តុំ ញត្តិមេវ ឋបេតិ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេ ចតុក្ខត្តុំ ញត្តិមេវ ឋបេតិ; ឯវំ អនុស្សាវនំ ហាបេតិ. យោបិ ញត្តិទុតិយកម្មេ ឯកំ ញត្តិំ ឋបេត្វា ឯកំ កម្មវាចំ អនុស្សាវេន្តោ អក្ខរំ វា ឆឌ្ឌេតិ, បទំ វា ទុរុត្តំ ករោតិ, អយម្បិ អនុស្សាវនំ ហាបេតិយេវ. ញត្តិចតុត្ថកម្មេ បន ឯកំ ញត្តិំ ឋបេត្វា សកិមេវ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា កម្មវាចាយ អនុស្សាវនំ ករោន្តោបិ អក្ខរំ វា បទំ វា ឆឌ្ឌេន្តោបិ ទុរុត្តំ ករោន្តោបិ អនុស្សាវនំ ហាបេតិយេវាតិ វេទិតព្ពោ.

ទុរុត្តំ ករោតីតិ ឯត្ថ បន អយំ វិនិច្ឆយោ – យោ ហិ អញ្ញស្មិំ អក្ខរេ វត្តព្ពេ អញ្ញំ វទតិ, អយំ ទុរុត្តំ ករោតិ នាម. តស្មា កម្មវាចំ ករោន្តេន ភិក្ខុនា យ្វាយំ –

‘‘សិថិលំ ធនិតញ្ច ទីឃរស្សំ, គរុកំ លហុកញ្ច និគ្គហិតំ;

សម្ពន្ធំ វវត្ថិតំ វិមុត្តំ, ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយា បភេទោ’’តិ.

វុត្តោ, អយំ សុដ្ឋុ ឧបលក្ខេតព្ពោ. ឯត្ថ ហិ ‘‘សិថិលំ’’ នាម បញ្ចសុ វគ្គេសុ បឋមតតិយំ. ‘‘ធនិតំ’’ នាម តេស្វេវ ទុតិយចតុត្ថំ. ‘‘ទីឃ’’ន្តិ ទីឃេន កាលេន វត្តព្ពំ អាការាទិ. ‘‘រស្ស’’ន្តិ តតោ ឧបឌ្ឍកាលេន វត្តព្ពំ អការាទិ. ‘‘គរុក’’ន្តិ ទីឃមេវ. យំ វា អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតត្ថេរស្ស យស្ស នក្ខមតីតិ ឯវំ សំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ. ‘‘លហុក’’ន្តិ រស្សមេវ. យំ វា អាយស្មតោ ពុទ្ធរក្ខិតថេរស្ស យស្ស ន ខមតីតិ ឯវំ អសំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ. ‘‘និគ្គហិត’’ន្តិ យំ ករណានិ និគ្គហេត្វា អវិស្សជ្ជេត្វា អវិវដេន មុខេន សានុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពំ. ‘‘សម្ពន្ធ’’ន្តិ យំ បរបទេន សម្ពន្ធិត្វា ‘‘តុណ្ហិស្សា’’តិ វា ‘‘តុណ្ហស្សា’’តិ វា វុច្ចតិ. ‘‘វវត្ថិត’’ន្តិ យំ បរបទេន អសម្ពន្ធំ កត្វា វិច្ឆិន្ទិត្វា ‘‘តុណ្ហី អស្សា’’តិ វា ‘‘តុណ្ហ អស្សា’’តិ វា វុច្ចតិ. ‘‘វិមុត្ត’’ន្តិ យំ ករណានិ អនិគ្គហេត្វា វិស្សជ្ជេត្វា វិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ អកត្វា វុច្ចតិ.

តត្ថ ‘‘សុណាតុ មេ’’តិ វត្តព្ពេ ត-ការស្ស ថ-ការំ កត្វា ‘‘សុណាថុ មេ’’តិ វចនំ សិថិលស្ស ធនិតករណំ នាម. តថា ‘‘បត្តកល្លំ, ឯសា ញត្តី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘បត្ថកល្លំ, ឯសា ញត្ថី’’តិអាទិវចនញ្ច. ‘‘ភន្តេ សង្ឃោ’’តិ វត្តព្ពេ ភ-ការ ឃ-ការានំ ព-ការ គ-ការេ កត្វា ‘‘ពន្តេ សង្គោ’’តិ វចនំ ធនិតស្ស សិថិលករណំ នាម. ‘‘សុណាតុ មេ’’តិ វិវដេន មុខេន វត្តព្ពេ បន ‘‘សុណំតុ មេ’’តិ វា ‘‘ឯសា ញត្តី’’តិ វត្តព្ពេ ‘‘ឯសំ ញត្តី’’តិ វា អវិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ កត្វា វចនំ វិមុត្តស្ស និគ្គហិតវចនំ នាម. ‘‘បត្តកល្ល’’ន្តិ អវិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពេ ‘‘បត្តកល្លា’’តិ វិវដេន មុខេន អនុនាសិកំ អកត្វា វចនំ និគ្គហិតស្ស វិមុត្តវចនំ នាម.

ឥតិ សិថិលេ កត្តព្ពេ ធនិតំ, ធនិតេ កត្តព្ពេ សិថិលំ, វិមុត្តេ កត្តព្ពេ និគ្គហិតំ, និគ្គហិតេ កត្តព្ពេ វិមុត្តន្តិ ឥមានិ ចត្តារិ ព្យញ្ជនានិ អន្តោកម្មវាចាយ កម្មំ ទូសេន្តិ. ឯវំ វទន្តោ ហិ អញ្ញស្មិំ អក្ខរេ វត្តព្ពេ អញ្ញំ វទតិ, ទុរុត្តំ ករោតីតិ វុច្ចតិ. ឥតរេសុ បន ទីឃរស្សាទីសុ ឆសុ ព្យញ្ជនេសុ ទីឃដ្ឋានេ ទីឃមេវ, រស្សដ្ឋានេ ច រស្សមេវាតិ ឯវំ យថាឋានេ តំ តទេវ អក្ខរំ ភាសន្តេន អនុក្កមាគតំ បវេណិំ អវិនាសេន្តេន កម្មវាចា កាតព្ពា. សចេ បន ឯវំ អកត្វា ទីឃេ វត្តព្ពេ រស្សំ, រស្សេ វា វត្តព្ពេ ទីឃំ វទតិ; តថា គរុកេ វត្តព្ពេ លហុកំ, លហុកេ វា វត្តព្ពេ គរុកំ វទតិ; សម្ពន្ធេ វា បន វត្តព្ពេ វវត្ថិតំ, វវត្ថិតេ វា វត្តព្ពេ សម្ពន្ធំ វទតិ; ឯវំ វុត្តេបិ កម្មវាចា ន កុប្បតិ. ឥមានិ ហិ ឆ ព្យញ្ជនានិ កម្មំ ន កោបេន្តិ.

យំ បន សុត្តន្តិកត្ថេរា ‘‘ទ-ការោ ត-ការមាបជ្ជតិ, ត-ការោ ទ-ការមាបជ្ជតិ, ច-ការោ ជ-ការមាបជ្ជតិ, ជ-ការោ ច-ការមាបជ្ជតិ, យ-ការោ ក-ការមាបជ្ជតិ, ក-ការោ យ-ការមាបជ្ជតិ; តស្មា ទ-ការាទីសុ វត្តព្ពេសុ ត-ការាទិវចនំ ន វិរុជ្ឈតី’’តិ វទន្តិ, តំ កម្មវាចំ បត្វា ន វដ្ដតិ. តស្មា វិនយធរេន នេវ ទ-ការោ ត-ការោ កាតព្ពោ…បេ… ន ក-ការោ យ-ការោ. យថាបាឡិយា និរុត្តិំ សោធេត្វា ទសវិធាយ ព្យញ្ជននិរុត្តិយា វុត្តទោសេ បរិហរន្តេន កម្មវាចា កាតព្ពា. ឥតរថា ហិ សាវនំ ហាបេតិ នាម.

អកាលេ វា សាវេតីតិ សាវនាយ អកាលេ អនោកាសេ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា បឋមំយេវ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វា បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិ. ឥតិ ឥមេហិ បញ្ចហាការេហិ អនុស្សាវនតោ កម្មានិ វិបជ្ជន្តិ.

៤៨៦. សីមតោ វិបត្តិយំ បន អតិខុទ្ទកសីមា នាម យា ឯកវីសតិ ភិក្ខូ ន គណ្ហាតិ. កុរុន្ទិយំ បន ‘‘យត្ថ ឯកវីសតិ ភិក្ខូ និសីទិតុំ ន សក្កោន្តី’’តិ វុត្តំ. តស្មា យា ឯវរូបា សីមា, អយំ សម្មតាបិ អសម្មតា, គាមខេត្តសទិសាវ ហោតិ, តត្ថ កតំ កម្មំ កុប្បតិ. ឯស នយោ សេសសីមាសុបិ. ឯត្ថ បន អតិមហតី នាម យា កេសគ្គមត្តេនាបិ តិយោជនំ អតិក្កាមេត្វា សម្មតា ហោតិ. ខណ្ឌនិមិត្តា នាម អឃដិតនិមិត្តា វុច្ចតិ. បុរត្ថិមាយ ទិសាយ និមិត្តំ កិត្តេត្វា អនុក្កមេនេវ ទក្ខិណាយ បច្ឆិមាយ ឧត្តរាយ ទិសាយ កិត្តេត្វា បុន បុរត្ថិមាយ ទិសាយ បុព្ពកិត្តិតំ និមិត្តំ បដិកិត្តេត្វាវ ឋបេតុំ វដ្ដតិ; ឯវំ អខណ្ឌនិមិត្តា ហោតិ. សចេ បន អនុក្កមេន អាហរិត្វា ឧត្តរាយ ទិសាយ និមិត្តំ កិត្តេត្វា តត្ថេវ ឋបេតិ, ខណ្ឌនិមិត្តា ហោតិ. អបរាបិ ខណ្ឌនិមិត្តា នាម យា អនិមិត្តុបគំ តចសាររុក្ខំ វា ខាណុកំ វា បំសុបុញ្ជវាលិកាបុញ្ជានំ វា អញ្ញតរំ អន្តរា ឯកំ និមិត្តំ កត្វា សម្មតា ហោតិ. ឆាយានិមិត្តា នាម យា បព្ពតច្ឆាយាទីនំ យំកិញ្ចិ ឆាយំ និមិត្តំ កត្វា សម្មតា ហោតិ. អនិមិត្តា នាម យា សព្ពេន សព្ពំ និមិត្តានិ អកិត្តេត្វា សម្មតា ហោតិ.

ពហិសីមេ ឋិតោ សីមំ សម្មន្នតិ នាម និមិត្តានិ កិត្តេត្វា និមិត្តានំ ពហិ ឋិតោ សម្មន្នតិ. នទិយា សមុទ្ទេ ជាតស្សរេ សីមំ សម្មន្នតីតិ ឯតេសុ នទិអាទីសុ យំ សម្មន្នតិ, សា ឯវំ សម្មតាបិ ‘‘សព្ពា, ភិក្ខវេ, នទី អសីមា, សព្ពោ សមុទ្ទោ អសីមោ, សព្ពោ ជាតស្សរោ អសីមោ’’តិ (មហាវ. ១៤៧) វចនតោ អសម្មតាវ ហោតិ. សីមាយ សីមំ សម្ភិន្ទតីតិ អត្តនោ សីមាយ បរេសំ សីមំ សម្ភិន្ទតិ. អជ្ឈោត្ថរតីតិ អត្តនោ សីមាយ បរេសំ សីមំ អជ្ឈោត្ថរតិ. តត្ថ យថា សម្ភេទោ ច អជ្ឈោត្ថរណញ្ច ហោតិ, តំ សព្ពំ ឧបោសថក្ខន្ធកេ វុត្តមេវ. ឥតិ ឥមា ឯកាទសបិ សីមា អសីមា គាមខេត្តសទិសា ឯវ, តាសុ និសីទិត្វា កតំ កម្មំ កុប្បតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឥមេហិ ឯកាទសហិ អាការេហិ សីមតោ កម្មានិ វិបជ្ជន្តី’’តិ.

៤៨៧-៤៨៨. បរិសតោ កម្មវិបត្តិយំ បន កិញ្ចិ អនុត្តានំ នាម នត្ថិ. យម្បិ តត្ថ កម្មប្បត្តឆន្ទារហលក្ខណំ វត្តព្ពំ សិយា, តម្បិ បរតោ ‘‘ចត្តារោ ភិក្ខូ បកតត្តា កម្មប្បត្តា’’តិអាទិនា នយេន វុត្តមេវ. តត្ថ បកតត្តា កម្មប្បត្តាតិ ចតុវគ្គករណេ កម្មេ ចត្តារោ បកតត្តា អនុក្ខិត្តា អនិស្សារិតា បរិសុទ្ធសីលា ចត្តារោ ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា កម្មស្ស អរហា អនុច្ឆវិកា សាមិនោ. ន តេហិ វិនា តំ កម្មំ កយិរតិ, ន តេសំ ឆន្ទោ វា បារិសុទ្ធិ វា ឯតិ. អវសេសា បន សចេបិ សហស្សមត្តា ហោន្តិ, សចេ សមានសំវាសកា, សព្ពេ ឆន្ទារហាវ ហោន្តិ. ឆន្ទបារិសុទ្ធិំ ទត្វា អាគច្ឆន្តុ វា មា វា, កម្មំ បន តិដ្ឋតិ. យស្ស បន សង្ឃោ បរិវាសាទិកម្មំ ករោតិ, សោ នេវ កម្មប្បត្តោ, នាបិ ឆន្ទារហោ. អបិច យស្មា តំ បុគ្គលំ វត្ថុំ កត្វា សង្ឃោ កម្មំ ករោតិ, តស្មា ‘‘កម្មារហោ’’តិ វុច្ចតិ. សេសកម្មេសុបិ ឯសេវ នយោ.

៤៨៩. បុន ចត្តារិ កម្មានីតិអាទិកោ នយោ បណ្ឌកាទីនំ អវត្ថុភាវទស្សនត្ថំ វុត្តោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

អបលោកនកម្មកថា

៤៩៥-៤៩៦. ឥទានិ តេសំ កម្មានំ បភេទទស្សនត្ថំ ‘‘អបលោកនកម្មំ កតិ ឋានានិ គច្ឆតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ‘‘អបលោកនកម្មំ បញ្ច ឋានានិ គច្ឆតិ – ឱសារណំ, និស្សារណំ, ភណ្ឌុកម្មំ, ព្រហ្មទណ្ឌំ, កម្មលក្ខណញ្ញេវ បញ្ចម’’ន្តិ ឯត្ថ ‘‘ឱសារណំ និស្សារណ’’ន្តិ បទសិលិដ្ឋតាយេតំ វុត្តំ. បឋមំ បន និស្សារណា ហោតិ, បច្ឆា ឱសារណា. តត្ថ យា កណ្ដកសាមណេរស្ស ទណ្ឌកម្មនាសនា, សា ‘‘និស្សារណា’’តិ វេទិតព្ពា. តស្មា ឯតរហិ សចេបិ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស វា ធម្មស្ស វា សង្ឃស្ស វា អវណ្ណំ ភណតិ, ‘‘អកប្បិយំ កប្បិយ’’ន្តិ ទីបេតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ហោតិ អន្តគ្គាហិកាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ, សោ យាវតតិយំ និវារេត្វា តំ លទ្ធិំ និស្សជ្ជាបេតព្ពោ. នោ ចេ វិស្សជ្ជេតិ, សង្ឃំ សន្និបាតេត្វា ‘‘វិស្សជ្ជេហី’’តិ វត្តព្ពោ. នោ ចេ វិស្សជ្ជេតិ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា អបលោកនកម្មំ កត្វា និស្សារេតព្ពោ. ឯវញ្ច បន កម្មំ កាតព្ពំ –

‘‘សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ – ‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស ធម្មស្ស សង្ឃស្ស អវណ្ណវាទី មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, យំ អញ្ញេ សាមណេរា លភន្តិ, ទិរត្តតិរត្តំ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សហសេយ្យំ, តស្ស អលាភាយ និស្សារណា រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ. ទុតិយម្បិ… តតិយម្បិ, ភន្តេ, សង្ឃំ បុច្ឆាមិ – ‘អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស…បេ… រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ ចរ បិរេ វិនស្សា’’តិ.

សោ អបរេន សមយេន ‘‘អហំ, ភន្តេ, ពាលតាយ អញ្ញាណតាយ អលក្ខិកតាយ ឯវំ អកាសិំ, ស្វាហំ សង្ឃំ ខមាបេមី’’តិ ខមាបេន្តោ យាវតតិយំ យាចាបេត្វា អបលោកនកម្មេនេវ ឱសារេតព្ពោ. ឯវំ បន ឱសារេតព្ពោ, សង្ឃមជ្ឈេ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា សង្ឃស្ស អនុមតិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ – អយំ ឥត្ថន្នាមោ សាមណេរោ ពុទ្ធស្ស ធម្មស្ស សង្ឃស្ស អវណ្ណវាទី មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, យំ អញ្ញេ សាមណេរា លភន្តិ, ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ទិរត្តតិរត្តំ សហសេយ្យំ, តស្ស អលាភាយ និស្សារិតោ, ស្វាយំ ឥទានិ សោរតោ និវាតវុត្តិ លជ្ជិធម្មំ ឱក្កន្តោ ហិរោត្តប្បេ បតិដ្ឋិតោ កតទណ្ឌកម្មោ អច្ចយំ ទេសេតិ, ឥមស្ស សាមណេរស្ស យថា បុរេ កាយសម្ភោគសាមគ្គិទានំ រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ.

ឯវំ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ. ឯវំ អបលោកនកម្មំ ឱសារណញ្ច និស្សារណញ្ច គច្ឆតិ. ភណ្ឌុកម្មំ មហាខន្ធកវណ្ណនាយំ វុត្តមេវ. ព្រហ្មទណ្ឌោ បញ្ចសតិកក្ខន្ធកេ វុត្តោយេវ. ន កេវលំ បនេស ឆន្នស្សេវ បញ្ញត្តោ, យោ អញ្ញោបិ ភិក្ខុ មុខរោ ហោតិ, ភិក្ខូ ទុរុត្តវចនេហិ ឃដ្ដេន្តោ ខុំសេន្តោ វម្ភេន្តោ វិហរតិ, តស្សបិ ទាតព្ពោ. ឯវញ្ច បន ទាតព្ពោ, សង្ឃមជ្ឈេ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា សង្ឃស្ស អនុមតិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ មុខរោ, ភិក្ខូ ទុរុត្តវចនេហិ ឃដ្ដេន្តោ វិហរតិ. សោ ភិក្ខុ យំ ឥច្ឆេយ្យ, តំ វទេយ្យ. ភិក្ខូហិ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ នេវ វត្តព្ពោ, ន ឱវទិតព្ពោ, ន អនុសាសិតព្ពោ. សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ – ‘ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌស្ស ទានំ, រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’តិ. ទុតិយម្បិ បុច្ឆាមិ, តតិយម្បិ បុច្ឆាមិ – ‘ឥត្ថន្នាមស្ស, ភន្តេ, ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌស្ស ទានំ, រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’’តិ.

តស្ស អបរេន សមយេន សម្មា វត្តិត្វា ខមាបេន្តស្ស ព្រហ្មទណ្ឌោ បដិប្បស្សម្ភេតព្ពោ. ឯវញ្ច បន បដិប្បស្សម្ភេតព្ពោ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា សង្ឃមជ្ឈេ សាវេតព្ពំ –

‘‘ភន្តេ, ភិក្ខុសង្ឃោ អសុកស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌំ អទាសិ, សោ ភិក្ខុ សោរតោ និវាតវុត្តិ លជ្ជិធម្មំ ឱក្កន្តោ ហិរោត្តប្បេ បតិដ្ឋិតោ, បដិសង្ខា អាយតិំ សំវរេ តិដ្ឋតិ, សង្ឃំ, ភន្តេ, បុច្ឆាមិ, តស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មទណ្ឌស្ស បដិប្បស្សទ្ធិ, រុច្ចតិ សង្ឃស្សា’’តិ.

ឯវំ យាវតតិយំ វត្វា អបលោកនកម្មេនេវ ព្រហ្មទណ្ឌោ បដិប្បស្សម្ភេតព្ពោតិ.

កម្មលក្ខណញ្ញេវ បញ្ចមន្តិ យំ តំ ភគវតា ភិក្ខុនិក្ខន្ធកេ ‘‘តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ ភិក្ខុនិយោ កទ្ទមោទកេន ឱសិញ្ចន្តិ, ‘អប្បេវ នាម អម្ហេសុ សារជ្ជេយ្យុ’ន្តិ, កាយំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, ឩរុំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, អង្គជាតំ វិវរិត្វា ភិក្ខុនីនំ ទស្សេន្តិ, ភិក្ខុនិយោ ឱភាសេន្តិ, ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ សម្បយោជេន្តិ, ‘អប្បេវ នាម អម្ហេសុ សារជ្ជេយ្យុ’ន្តិ. ឥមេសុ វត្ថូសុ តេសំ ភិក្ខូនំ ទុក្កដំ បញ្ញបេត្វា ‘អនុជានាមិ ភិក្ខវេ តស្ស ភិក្ខុនោ ទណ្ឌកម្មំ កាតុ’ន្តិ. អថ ខោ ភិក្ខុនីនំ ឯតទហោសិ – ‘កិំ នុ ខោ ទណ្ឌកម្មំ កាតព្ព’ន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ – ‘អវន្ទិយោ សោ ភិក្ខវេ ភិក្ខុ ភិក្ខុនិសង្ឃេន កាតព្ពោ’’’តិ ឯវំ អវន្ទិយកម្មំ អនុញ្ញាតំ, តំ កម្មលក្ខណញ្ញេវ បញ្ចមំ ឥមស្ស អបលោកនកម្មស្ស ឋានំ ហោតិ. តស្ស ហិ កម្មញ្ញេវ លក្ខណំ, ន ឱសារណាទីនិ; តស្មា ‘‘កម្មលក្ខណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្ស ករណំ តត្ថេវ វុត្តំ. អបិច នំ បដិប្បស្សទ្ធិយា សទ្ធិំ វិត្ថារតោ ទស្សេតុំ ឥធាបិ វទាម, ភិក្ខុនុបស្សយេ សន្និបតិតស្ស ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស អនុមតិយា ព្យត្តាយ ភិក្ខុនិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘អយ្យេ អសុកោ នាម អយ្យោ ភិក្ខុនីនំ អបាសាទិកំ ទស្សេតិ, ឯតស្ស អយ្យស្ស អវន្ទិយករណំ រុច្ចតីតិ ភិក្ខុនិសង្ឃំ បុច្ឆាមិ, ទុតិយម្បិ… តតិយម្បិ ភិក្ខុនិសង្ឃំ បុច្ឆាមី’’តិ.

ឯវំ តិក្ខត្តុំ សាវេត្វា អបលោកនកម្មេន អវន្ទិយកម្មំ កាតព្ពំ.

តតោ បដ្ឋាយ សោ ភិក្ខុ ភិក្ខុនីហិ ន វន្ទិតព្ពោ. សចេ អវន្ទិយមានោ ហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋបេត្វា សម្មា វត្តតិ, តេន ភិក្ខុនិយោ ខមាបេតព្ពា. ខមាបេន្តេន ភិក្ខុនុបស្សយំ អគន្ត្វា វិហារេយេវ សង្ឃំ វា គណំ វា ឯកំ ភិក្ខុំ វា ឧបសង្កមិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ‘‘អហំ ភន្តេ បដិសង្ខា អាយតិំ សំវរេ តិដ្ឋាមិ, ន បុន អបាសាទិកំ ទស្សេស្សាមិ, ភិក្ខុនិសង្ឃោ មយ្ហំ ខមតូ’’តិ ខមាបេតព្ពំ. តេន សង្ឃេន វា គណេន វា ឯកំ ភិក្ខុំ បេសេត្វា ឯកភិក្ខុនា វា សយមេវ គន្ត្វា ភិក្ខុនិយោ វត្តព្ពា – ‘‘អយំ ភិក្ខុ បដិសង្ខា អាយតិំ សំវរេ ឋិតោ, ឥមិនា អច្ចយំ ទេសេត្វា ភិក្ខុនិសង្ឃោ ខមាបិតោ, ភិក្ខុនិសង្ឃោ ឥមំ វន្ទិយំ ករោតូ’’តិ. សោ វន្ទិយោ កាតព្ពោ. ឯវញ្ច បន កាតព្ពោ, ភិក្ខុនុបស្សយេ សន្និបតិតស្ស ភិក្ខុនិសង្ឃស្ស អនុមតិយា ព្យត្តាយ ភិក្ខុនិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘អយំ អយ្យេ អសុកោ នាម អយ្យោ ភិក្ខុនីនំ អបាសាទិកំ ទស្សេតីតិ ភិក្ខុនិសង្ឃេន អវន្ទិយោ កតោ, សោ លជ្ជិធម្មំ ឱក្កមិត្វា បដិសង្ខា អាយតិំ សំវរេ ឋិតោ អច្ចយំ ទេសេត្វា ភិក្ខុនិសង្ឃំ ខមាបេសិ, តស្ស អយ្យស្ស វន្ទិយករណំ រុច្ចតីតិ ភិក្ខុនិសង្ឃំ បុច្ឆាមី’’តិ –

តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ ឯវំ អបលោកនកម្មេនេវ វន្ទិយោ កាតព្ពោ.

អយំ បនេត្ថ បាឡិមុត្តកោបិ កម្មលក្ខណវិនិច្ឆយោ. ឥទញ្ហិ កម្មលក្ខណំ នាម ភិក្ខុនិសង្ឃមូលកំ បញ្ញត្តំ, ភិក្ខុសង្ឃស្សាបិ បនេតំ លព្ភតិយេវ. យញ្ហិ ភិក្ខុសង្ឃោ សលាកគ្គយាគគ្គភត្តគ្គឧបោសថគ្គេសុ អបលោកនកម្មំ ករោតិ, ឯតម្បិ កម្មលក្ខណមេវ. អច្ឆិន្នចីវរជិណ្ណចីវរនដ្ឋចីវរានញ្ហិ សង្ឃំ សន្និបាតេត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា យាវតតិយំ សាវេត្វា អបលោកនកម្មំ កត្វា ចីវរំ ទាតុំ វដ្ដតិ. អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកេន បន ចីវរំ ករោន្តស្ស សេនាសនក្ខន្ធកវណ្ណនាយំ វុត្តប្បភេទានិ សូចិអាទីនិ អនបលោកេត្វាបិ ទាតព្ពានិ. តេសំ ទានេ សោយេវ ឥស្សរោ, តតោ អតិរេកំ ទេន្តេន អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ. តតោ ហិ អតិរេកទានេ សង្ឃោ សាមី. គិលានភេសជ្ជម្បិ តត្ថ វុត្តប្បការំ សយមេវ ទាតព្ពំ. អតិរេកំ ឥច្ឆន្តស្ស អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ. យោបិ ច ទុព្ពលោ វា ឆិន្និរិយាបថោ វា បច្ឆិន្នភិក្ខាចារបថោ វា មហាគិលានោ, តស្ស មហាវាសេសុ តត្រុប្បាទតោ ទេវសិកំ នាឡិ វា ឧបឌ្ឍនាឡិ វា ឯកទិវសំយេវ វា បញ្ច វា ទស វា តណ្ឌុលនាឡិយោ ទេន្តេន អបលោកនកម្មំ កត្វាវ ទាតព្ពា. បេសលស្ស ភិក្ខុនោ តត្រុប្បាទតោ ឥណបលិពោធម្បិ ពហុស្សុតស្ស សង្ឃភារនិត្ថារកស្ស ភិក្ខុនោ អនុដ្ឋាបនីយសេនាសនម្បិ សង្ឃកិច្ចំ ករោន្តានំ កប្បិយការកាទីនំ ភត្តវេតនម្បិ អបលោកនកម្មេន ទាតុំ វដ្ដតិ.

ចតុបច្ចយវសេន ទិន្នតត្រុប្បាទតោ សង្ឃិកំ អាវាសំ ជគ្គាបេតុំ វដ្ដតិ. ‘‘អយំ ភិក្ខុ ឥស្សរវតាយ វិចារេតី’’តិ កថាបច្ឆិន្ទនត្ថំ បន សលាកគ្គាទីសុ វា អន្តរសន្និបាតេ វា សង្ឃំ បុច្ឆិត្វាវ ជគ្គាបេតព្ពោ. ចីវរបិណ្ឌបាតត្ថាយ ឱទិស្សទិន្នតត្រុប្បាទតោបិ អបលោកេត្វា អាវាសោ ជគ្គាបេតព្ពោ. អនបលោកេត្វាបិ វដ្ដតិ. ‘‘សូរោ វតាយំ ភិក្ខុ ចីវរបិណ្ឌបាតត្ថាយ ទិន្នតោ អាវាសំ ជគ្គាបេតី’’តិ ឯវំ ឧប្បន្នកថាបច្ឆេទនត្ថំ បន អបលោកនកម្មមេវ កត្វា ជគ្គាបេតព្ពោ.

ចេតិយេ ឆត្តំ វា វេទិកំ វា ពោធិឃរំ វា អាសនឃរំ វា អកតំ វា ករោន្តេន ជិណ្ណំ វា បដិសង្ខរោន្តេន សុធាកម្មំ វា ករោន្តេន មនុស្សេ សមាទបេត្វា កាតុំ វដ្ដតិ. សចេ ការកោ នត្ថិ, ចេតិយស្ស ឧបនិក្ខេបតោ ការេតព្ពំ. ឧបនិក្ខេបេបិ អសតិ អបលោកនកម្មំ កត្វា តត្រុប្បាទតោ ការេតព្ពំ, សង្ឃិកេនបិ. សង្ឃិកេន ហិ អបលោកេត្វា ចេតិយកិច្ចំ កាតុំ វដ្ដតិ. ចេតិយស្ស សន្តកេន អបលោកេត្វាបិ សង្ឃិកកិច្ចំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. តាវកាលិកំ បន គហេត្វា បាកតិកំ កាតុំ វដ្ដតិ.

ចេតិយេ សុធាកម្មាទីនិ ករោន្តេហិ បន ភិក្ខាចារតោ វា សង្ឃតោ វា យាបនមត្តំ អលភន្តេហិ ចេតិយសន្តកតោ យាបនមត្តំ គហេត្វា បរិភុញ្ជន្តេហិ វត្តំ កាតុំ វដ្ដតិ, ‘‘វត្តំ ករោមា’’តិ មច្ឆមំសាទីហិ សង្ឃភត្តំ កាតុំ ន វដ្ដតិ. យេ វិហារេ រោបិតា ផលរុក្ខា សង្ឃេន បរិគ្គហិតា ហោន្តិ, ជគ្គនកម្មំ លភន្តិ, យេសំ ផលានិ ឃណ្ដិំ បហរិត្វា ភាជេត្វា បរិភុញ្ជន្តិ, តេសុ អបលោកនកម្មំ ន កាតព្ពំ. យេ បន អបរិគ្គហិតា, តេសុ អបលោកនកម្មំ កាតព្ពំ. តំ បន សលាកគ្គយាគគ្គភត្តគ្គអន្តរសន្និបាតេសុបិ កាតុំ វដ្ដតិ, ឧបោសថគ្គេ បន វដ្ដតិយេវ. តត្ថ ហិ អនាគតានម្បិ ឆន្ទបារិសុទ្ធិ អាហរិយតិ, តស្មា តំ សុវិសោធិតំ ហោតិ.

ឯវញ្ច បន កាតព្ពំ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា ភិក្ខុសង្ឃស្ស អនុមតិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘ភន្តេ, យំ ឥមស្មិំ វិហារេ អន្តោសីមាយ សង្ឃសន្តកំ មូលតចបត្តអង្កុរបុប្ផផលខាទនីយាទិ អត្ថិ, តំ សព្ពំ អាគតាគតានំ ភិក្ខូនំ យថាសុខំ បរិភុញ្ជិតុំ រុច្ចតីតិ សង្ឃំ បុច្ឆាមី’’តិ តិក្ខត្តុំ បុច្ឆិតព្ពំ.

ចតូហិ បញ្ចហិ ភិក្ខូហិ កតំ សុកតមេវ. យស្មិំ វិហារេ ទ្វេ តយោ ជនា វសន្តិ, តេហិ និសីទិត្វា កតម្បិ សង្ឃេន កតសទិសមេវ. យស្មិំ បន វិហារេ ឯកោ ភិក្ខុ ហោតិ, តេន ភិក្ខុនា ឧបោសថទិវសេ បុព្ពករណបុព្ពកិច្ចំ កត្វា និសិន្នេន កតម្បិ កតិកវត្តំ សង្ឃេន កតសទិសមេវ ហោតិ.

ករោន្តេន បន ផលវារេន កាតុម្បិ ចត្តារោ មាសេ ឆ មាសេ ឯកសំវច្ឆរន្តិ ឯវំ បរិច្ឆិន្ទិត្វាបិ អបរិច្ឆិន្ទិត្វាបិ កាតុំ វដ្ដតិ. បរិច្ឆិន្នេ យថាបរិច្ឆេទំ បរិភុញ្ជិត្វា បុន កាតព្ពំ. អបរិច្ឆិន្នេ យាវ រុក្ខា ធរន្តិ តាវ វដ្ដតិយេវ. យេបិ តេសំ រុក្ខានំ ពីជេហិ អញ្ញេ រុក្ខា រោបិតា ហោន្តិ, តេសម្បិ សា ឯវ កតិកា.

សចេ បន អញ្ញស្មិំ វិហារេ រោបិតា ហោន្តិ, តេសំ យត្ថ រោបិតា, តស្មិំយេវ វិហារេ សង្ឃោ សាមី. យេបិ អញ្ញតោ ពីជានិ អាហរិត្វា បុរិមវិហារេ បច្ឆា រោបិតា, តេសុ អញ្ញា កតិកា កាតព្ពា. កតិកាយ កតាយ បុគ្គលិកដ្ឋានេ តិដ្ឋន្តិ, យថាសុខំ ផលាទីនិ បរិភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ តំ តំ ឱកាសំ បរិក្ខិបិត្វា បរិវេណានិ កត្វា ជគ្គន្តិ, តេសំ ភិក្ខូនំ បុគ្គលិកដ្ឋានេ តិដ្ឋន្តិ. អញ្ញេ បរិភុញ្ជិតុំ ន លភន្តិ, តេហិ បន សង្ឃស្ស ទសភាគំ ទត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពានិ. យោបិ មជ្ឈេវិហារេ រុក្ខំ សាខាហិ បរិវារេត្វា រក្ខតិ, តស្សាបិ ឯសេវ នយោ.

បោរាណវិហារំ គតស្ស សម្ភាវនីយភិក្ខុនោ ‘‘ថេរោ អាគតោ’’តិ ផលាផលំ អាហរន្តិ, សចេ តត្ថ មូលេ សព្ពបរិយត្តិធរោ ពហុស្សុតភិក្ខុ វិហាសិ, ‘‘អទ្ធា ឯត្ថ ទីឃា កតិកា កតា ភវិស្សតី’’តិ និក្កុក្កុច្ចេន បរិភុញ្ជិតព្ពំ. វិហារេ ផលាផលំ បិណ្ឌបាតិកានម្បិ វដ្ដតិ, ធុតង្គំ ន កោបេតិ. សាមណេរា អត្តនោ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ ពហូនិ ផលានិ ទេន្តិ, អញ្ញេ ភិក្ខូ អលភន្តា ខិយ្យន្តិ, ខិយ្យនមត្តមេវ ចេតំ ហោតិ.

សចេ បន ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ, ឯកំ បនសរុក្ខំ និស្សាយ សដ្ឋិបិ ជនា ជីវន្តិ, តាទិសេ កាលេ សព្ពេសំ សង្គហករណត្ថាយ ភាជេត្វា ខាទិតព្ពំ, អយំ សាមីចិ. យាវ បន កតិកវត្តំ ន បដិប្បស្សម្ភតិ, តាវ តេហិ ខាយិតំ សុខាយិតមេវ. កទា បន កតិកវត្តំ បដិប្បស្សម្ភតិ? យទា សមគ្គោ សង្ឃោ សន្និបតិត្វា ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ភាជេត្វា ខាទន្តូ’’តិ សាវេតិ. ឯកភិក្ខុកេ បន វិហារេ ឯកេន សាវិតេបិ បុរិមកតិកា បដិប្បស្សម្ភតិយេវ. សចេ បដិប្បស្សទ្ធាយ កតិកាយ សាមណេរា នេវ រុក្ខតោ បាតេន្តិ, ន ភូមិតោ គហេត្វា ភិក្ខូនំ ទេន្តិ, បតិតផលានិ បាទេហិ បហរន្តា វិចរន្តិ, តេសំ ទសភាគតោ បដ្ឋាយ យាវ ឧបឌ្ឍផលភាគេន ផាតិកម្មំ កាតព្ពំ. អទ្ធា ផាតិកម្មលោភេន អាហរិត្វា ទស្សន្តិ. បុន សុភិក្ខេ ជាតេ កប្បិយការកេសុ អាគន្ត្វា សាខាបរិវារាទីនិ កត្វា រុក្ខេ រក្ខន្តេសុ សាមណេរានំ ផាតិកម្មំ ន ទាតព្ពំ, ភាជេត្វា បរិភុញ្ជិតព្ពំ.

‘‘វិហារេ ផលាផលំ អត្ថី’’តិ សាមន្តគាមេហិ មនុស្សា គិលានានំ វា គព្ភិនីនំ វា អត្ថាយ អាគន្ត្វា ‘‘ឯកំ នាឡិកេរំ ទេថ, អម្ពំ ទេថ, លពុជំ ទេថា’’តិ យាចន្តិ, ទាតព្ពំ ន ទាតព្ពន្តិ? ទាតព្ពំ. អទីយមានេ ហិ តេ ទោមនស្សិកា ហោន្តិ, ទេន្តេន បន សង្ឃំ សន្និបាតេត្វា យាវតតិយំ សាវេត្វា អបលោកនកម្មំ កត្វាវ ទាតព្ពំ, កតិកវត្តំ វា កត្វា ឋបេតព្ពំ, ឯវញ្ច បន កាតព្ពំ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា សង្ឃស្ស អនុមតិយា សាវេតព្ពំ –

‘‘សាមន្តគាមេហិ មនុស្សា អាគន្ត្វា គិលានាទីនំ អត្ថាយ ផលាផលំ យាចន្តិ, ទ្វេ នាឡិកេរានិ, ទ្វេ តាលផលានិ, ទ្វេ បនសានិ, បញ្ច អម្ពានិ, បញ្ច កទលិផលានិ គណ្ហន្តានំ អនិវារណំ, អសុករុក្ខតោ ច អសុករុក្ខតោ ច ផលំ គណ្ហន្តានំ អនិវារណំ រុច្ចតិ ភិក្ខុសង្ឃស្សា’’តិ តិក្ខត្តុំ វត្តព្ពំ.

តតោ បដ្ឋាយ គិលានាទីនំ នាមំ គហេត្វា យាចន្តា ‘‘គណ្ហថា’’តិ ន វត្តព្ពា, វត្តំ បន អាចិក្ខិតព្ពំ – ‘‘នាឡិកេរាទីនិ ឥមិនា នាម បរិច្ឆេទេន គណ្ហន្តានំ អសុករុក្ខតោ ច អសុករុក្ខតោ ច ផលំ គណ្ហន្តានំ អនិវារណំ កត’’ន្តិ. អនុវិចរិត្វា បន ‘‘អយំ មធុរផលោ អម្ពោ, ឥតោ គណ្ហថា’’តិបិ ន វត្តព្ពា. ផលភាជនកាលេ បន អាគតានំ សម្មតេន ឧបឌ្ឍភាគោ ទាតព្ពោ, អសម្មតេន អបលោកេត្វា ទាតព្ពំ.

ខីណបរិព្ពយោ វា មគ្គគមិយសត្ថវាហោ វា អញ្ញោ វា ឥស្សរោ អាគន្ត្វា យាចតិ, អបលោកេត្វាវ ទាតព្ពំ. ពលក្ការេន គហេត្វា ខាទន្តោ ន វារេតព្ពោ. កុទ្ធោ ហិ សោ រុក្ខេបិ ឆិន្ទេយ្យ, អញ្ញម្បិ អនត្ថំ ករេយ្យ. បុគ្គលិកបរិវេណំ អាគន្ត្វា គិលានស្ស គាមេន យាចន្តោ ‘‘អម្ហេហិ ឆាយាទីនំ អត្ថាយ រោបិតំ, សចេ អត្ថិ, តុម្ហេ ជានាថា’’តិ វត្តព្ពោ. យទិ បន ផលភរិតាវ រុក្ខា ហោន្តិ, កណ្ដកេ ពន្ធិត្វា ផលវារេន ខាទន្តិ, អបច្ចាសីសន្តេន ហុត្វា ទាតព្ពំ. ពលក្ការេន គណ្ហន្តោ ន វារេតព្ពោ, បុព្ពេ វុត្តមេវេត្ថ ការណំ.

សង្ឃស្ស ផលារាមោ ហោតិ, បដិជគ្គនំ ន លភតិ, សចេ តំ កោចិ វត្តសីសេន ជគ្គតិ, សង្ឃស្សេវ ហោតិ. អថាបិ កស្សចិ បដិពលស្ស ភិក្ខុនោ ‘‘ឥមំ សប្បុរិស ជគ្គិត្វា ទេហី’’តិ សង្ឃោ ភារំ ករោតិ, សោ ចេ វត្តសីសេន ជគ្គតិ, ឯវម្បិ សង្ឃស្សេវ ហោតិ. ផាតិកម្មំ បច្ចាសីសន្តស្ស បន តតិយភាគេន វា ឧបឌ្ឍភាគេន វា ផាតិកម្មំ កាតព្ពំ. ‘‘ភារិយំ កម្ម’’ន្តិ វត្វា ឯត្តកេន អនិច្ឆន្តោ បន សព្ពំ តវេវ សន្តកំ កត្វា ‘‘មូលភាគំ ទសភាគមត្តំ ទត្វា ជគ្គាហី’’តិបិ វត្តព្ពោ. គរុភណ្ឌត្តា បន មូលច្ឆេជ្ជវសេន ន ទាតព្ពំ. សោ មូលភាគំ ទត្វា ខាទន្តោ អកតាវាសំ វា កត្វា កតាវាសំ វា ជគ្គិត្វា និស្សិតកានំ អារាមំ និយ្យាទេតិ, តេហិបិ មូលភាគោ ទាតព្ពោវ. យទា បន ភិក្ខូ សយំ ជគ្គិតុំ បហោន្តិ, អថ តេសំ ជគ្គិតុញ្ច ន ទាតព្ពំ, ជគ្គិតកាលេ ច ន វារេតព្ពា, ជគ្គនកាលេយេវ វារេតព្ពា. ‘‘ពហុំ តុម្ហេហិ ខាយិតំ, ឥទានិ មា ជគ្គិត្ថ, ភិក្ខុសង្ឃោយេវ ជគ្គិស្សតី’’តិ វត្តព្ពំ.

សចេ បន នេវ វត្តសីសេន ជគ្គន្តោ អត្ថិ, ន ផាតិកម្មេន, ន សង្ឃោ ជគ្គិតុំ បហោតិ, ឯកោ អនាបុច្ឆិត្វាវ ជគ្គិត្វា ផាតិកម្មំ វឌ្ឍេត្វា បច្ចាសីសតិ, អបលោកនកម្មេន ផាតិកម្មំ វឌ្ឍេត្វា ទាតព្ពំ. ឥតិ ឥមំ សព្ពម្បិ កម្មលក្ខណមេវ ហោតិ. អបលោកនកម្មំ ឥមានិ បញ្ច ឋានានិ គច្ឆតិ.

ញត្តិកម្មដ្ឋានភេទេ បន ‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមស្ស អាយស្មតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ, អនុសិដ្ឋោ សោ មយា. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ អាគច្ឆេយ្យាតិ, អាគច្ឆាហីតិ វត្តព្ពោ’’តិ ឯវំ ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ឱសារណា ឱសារណា នាម.

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា, អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ ឥមស្ស នេវ សុត្តំ អាគច្ឆតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ, សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា អវសេសា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ ឯវំ ឧព្ពាហិកាវិនិច្ឆយេ ធម្មកថិកស្ស ភិក្ខុនោ និស្សារណា និស្សារណា នាម.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អជ្ជុបោសថោ បន្នរសោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឧបោសថំ ករេយ្យា’’តិ ឯវំ ឧបោសថកម្មវសេន ឋបិតា ញត្តិ ឧបោសថោ នាម.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អជ្ជ បវារណា បន្នរសី. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ បវារេយ្យា’’តិ ឯវំ បវារណាកម្មវសេន ឋបិតា ញត្តិ បវារណា នាម.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមស្ស អាយស្មតោ ឧបសម្បទាបេក្ខោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ អនុសាសេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ អនុសាសេយ្យា’’តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ អន្តរាយិកេ ធម្មេ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ អន្តរាយិកេ ធម្មេ បុច្ឆេយ្យា’’តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យា’’តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យ’’ន្តិ. ‘‘យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមោ ឥត្ថន្នាមេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យា’’តិ ឯវំ អត្តានំ វា បរំ វា សម្មន្និតុំ ឋបិតា ញត្តិ សម្មុតិ នាម.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, ឥទំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ និស្សគ្គិយំ សង្ឃស្ស និស្សដ្ឋំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យា’’តិ. ‘‘យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អាយស្មន្តា ឥមំ ចីវរំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ទទេយ្យុ’’ន្តិ ឯវំ និស្សដ្ឋចីវរបត្តាទីនំ ទានំ ទានំ នាម.

‘‘សុណាតុ មេ ភន្តេ សង្ឃោ, អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ សរតិ, វិវរតិ, ឧត្តានិំ ករោតិ, ទេសេតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យន្តិ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ’’ន្តិ. តេន វត្តព្ពោ ‘‘បស្សសី’’តិ. ‘‘អាម បស្សាមី’’តិ. អាយតិំ សំវរេយ្យាសីតិ ឯវំ អាបត្តិបដិគ្គហោ បដិគ្គហោ នាម.

‘‘សុណន្តុ មេ, អាយស្មន្តា អាវាសិកា. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥទានិ ឧបោសថំ ករេយ្យាម, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាម, អាគមេ កាឡេ បវារេយ្យាមា’’តិ. តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា តំ កាឡំ អនុវសេយ្យុំ, អាវាសិកេន ភិក្ខុនា ព្យត្តេន បដិពលេន អាវាសិកា ភិក្ខូ ញាបេតព្ពា – ‘‘សុណន្តុ មេ, អាយស្មន្តា អាវាសិកា. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥទានិ ឧបោសថំ ករេយ្យាម, បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសេយ្យាម, អាគមេ ជុណ្ហេ បវារេយ្យាមា’’តិ ឯវំ កតា បវារណាបច្ចុក្កឌ្ឍនា បច្ចុក្កឌ្ឍនា នាម.

សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិតព្ពំ, សន្និបតិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ – ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ អធិករណំ តិណវត្ថារកេន វូបសមេយ្យ ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិបដិសយុត្ត’’ន្តិ ឯវំ តិណវត្ថារកសមថេន កត្វា សព្ពបឋមា សព្ពសង្គាហិកញត្តិ កម្មលក្ខណំ នាម.

តថា តតោ បរា ឯកេកស្មិំ បក្ខេ ឯកេកំ កត្វា ទ្វេ ញត្តិយោ ឥតិ យថាវុត្តប្បភេទំ ឱសារណំ និស្សារណំ…បេ… កម្មលក្ខណញ្ញេវ នវមន្តិ ញត្តិកម្មំ ឥមានិ នវ ឋានានិ គច្ឆតិ.

ញត្តិទុតិយកម្មដ្ឋានភេទេ បន វឌ្ឍស្ស លិច្ឆវិនោ បត្តនិក្កុជ្ជនវសេន ខន្ធកេ វុត្តា និស្សារណា. តស្សេវ បត្តុក្កុជ្ជនវសេន វុត្តា ឱសារណា ច វេទិតព្ពា.

សីមាសម្មុតិ តិចីវរេន អវិប្បវាសសម្មុតិ, សន្ថតសម្មុតិ, ភត្តុទ្ទេសក-សេនាសនគ្គាហាបក-ភណ្ឌាគារិក-ចីវរបដិគ្គាហក-ចីវរភាជក-យាគុភាជកផលភាជក-ខជ្ជភាជក-អប្បមត្តកវិស្សជ្ជក-សាដិយគ្គាហាបក-បត្តគ្គាហាបក-អារាមិកបេសកសាមណេរបេសកសម្មុតីតិ ឯតាសំ សម្មុតីនំ វសេន សម្មុតិ វេទិតព្ពា. កថិនចីវរទានមតកចីវរទានវសេន ទានំ វេទិតព្ពំ.

កថិនុទ្ធារវសេន ឧទ្ធារោ វេទិតព្ពោ. កុដិវត្ថុវិហារវត្ថុទេសនាវសេន ទេសនា វេទិតព្ពា. យា បន តិណវត្ថារកសមថេ សព្ពសង្គាហិកញត្តិញ្ច ឯកេកស្មិំ បក្ខេ ឯកេកំ ញត្តិញ្ចាតិ តិស្សោ ញត្តិយោ ឋបេត្វា បុន ឯកស្មិំ បក្ខេ ឯកា, ឯកស្មិំ បក្ខេ ឯកាតិ ទ្វេ ញត្តិទុតិយកម្មវាចា វុត្តា, តាសំ វសេន កម្មលក្ខណំ វេទិតព្ពំ. ឥតិ ញត្តិទុតិយកម្មំ ឥមានិ សត្ត ឋានានិ គច្ឆតិ.

ញត្តិចតុត្ថកម្មដ្ឋានភេទេ បន តជ្ជនីយកម្មាទីនំ សត្តន្នំ កម្មានំ វសេន និស្សារណា, តេសំយេវ ច កម្មានំ បដិប្បស្សម្ភនវសេន ឱសារណា វេទិតព្ពា. ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិវសេន សម្មុតិ វេទិតព្ពា. បរិវាសទានមានត្តទានវសេន ទានំ វេទិតព្ពំ. មូលាយបដិកស្សនកម្មវសេន និគ្គហោ វេទិតព្ពោ. ‘‘ឧក្ខិត្តានុវត្តិកា អដ្ឋ, យាវតតិយកា អរិដ្ឋោ ចណ្ឌកាឡី ច ឥមេ តេ យាវតតិយកា’’តិ ឥមាសំ ឯកាទសន្នំ សមនុភាសនានំ វសេន សមនុភាសនា វេទិតព្ពា. ឧបសម្បទាកម្មអព្ភានកម្មវសេន បន កម្មលក្ខណំ វេទិតព្ពំ. ឥតិ ញត្តិចតុត្ថកម្មំ ឥមានិ សត្ត ឋានានិ គច្ឆតិ.

៤៩៧. ឥតិ កម្មានិ ច កម្មវិបត្តិញ្ច វិបត្តិវិរហិតានំ កម្មានំ ឋានបភេទគមនញ្ច ទស្សេត្វា ឥទានិ តេសំ កម្មានំ ការកស្ស សង្ឃស្ស បរិច្ឆេទំ ទស្សេន្តោ បុន ‘‘ចតុវគ្គករណេ កម្មេ’’តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ បរិសតោ កម្មវិបត្តិវណ្ណនាយំ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោតិ.

កម្មវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

អត្ថវសវគ្គាទិវណ្ណនា

៤៩៨. ឥទានិ យានិ តានិ តេសំ កម្មានំ វត្ថុភូតានិ សិក្ខាបទានិ, តេសំ បញ្ញត្តិយំ អានិសំសំ ទស្សេតុំ ‘‘ទ្វេ អត្ថវសេ បដិច្ចា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ ទិដ្ឋធម្មិកានំ វេរានំ សំវរាយាតិ បាណាតិបាតាទីនំ បញ្ចន្នំ ទិដ្ឋធម្មិកវេរានំ សំវរត្ថាយ បិទហនត្ថាយ. សម្បរាយិកានំ វេរានំ បដិឃាតាយាតិ វិបាកទុក្ខសង្ខាតានំ សម្បរាយិកវេរានំ បដិឃាតត្ថាយ, សមុច្ឆេទនត្ថាយ អនុប្បជ្ជនត្ថាយ. ទិដ្ឋធម្មិកានំ វជ្ជានំ សំវរាយាតិ តេសំយេវ បញ្ចន្នំ វេរានំ សំវរត្ថាយ. សម្បរាយិកានំ វជ្ជានន្តិ តេសំយេវ វិបាកទុក្ខានំ. វិបាកទុក្ខានេវ ហិ ឥធ វជ្ជនីយភាវតោ វជ្ជានីតិ វុត្តានិ. ទិដ្ឋធម្មិកានំ ភយានន្តិ គរហា ឧបវាទោ តជ្ជនីយាទីនិ កម្មានិ ឧបោសថបវារណានំ ឋបនំ អកិត្តិបកាសនីយកម្មន្តិ ឯតានិ ទិដ្ឋធម្មិកភយានិ នាម, ឯតេសំ សំវរត្ថាយ. សម្បរាយិកភយានិ បន វិបាកទុក្ខានិយេវ, តេសំ បដិឃាតត្ថាយ. ទិដ្ឋធម្មិកានំ អកុសលានន្តិ បញ្ចវេរទសអកុសលកម្មបថប្បភេទានំ អកុសលានំ សំវរត្ថាយ. វិបាកទុក្ខានេវ បន អក្ខមដ្ឋេន សម្បរាយិកអកុសលានីតិ វុច្ចន្តិ, តេសំ បដិឃាតត្ថាយ. គិហីនំ អនុកម្បាយាតិ អគារិកានំ សទ្ធារក្ខណវសេន អនុកម្បនត្ថាយ. បាបិច្ឆានំ បក្ខុបច្ឆេទាយាតិ បាបិច្ឆបុគ្គលានំ គណពន្ធភេទនត្ថាយ គណភោជនសិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវ. យញ្ហេត្ថ វត្តព្ពំ សិយា, តំ សព្ពំ បឋមបារាជិកវណ្ណនាយមេវ វុត្តន្តិ.

សិក្ខាបទេសុ អត្ថវសេន វណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤៩៩. បាតិមោក្ខាទីសុ បាតិមោក្ខុទ្ទេសោតិ ភិក្ខូនំ បញ្ចវិធោ ភិក្ខុនីនំ ចតុព្ពិធោ. បរិវាសទានាទីសុ ឱសារណីយំ បញ្ញត្តន្តិ អដ្ឋារសសុ វា តេចត្តាលីសាយ វា វត្តេសុ វត្តមានស្ស ឱសារណីយំ បញ្ញត្តំ. យេន កម្មេន ឱសារីយតិ, តំ កម្មំ បញ្ញត្តន្តិ អត្ថោ. និស្សារណីយំ បញ្ញត្តន្តិ ភណ្ឌនការកាទយោ យេន កម្មេន និស្សារីយន្តិ, តំ កម្មំ បញ្ញត្តន្តិ អត្ថោ.

៥០០. អបញ្ញត្តេតិអាទីសុ អបញ្ញត្តេ បញ្ញត្តន្តិ សត្តាបត្តិក្ខន្ធា កកុសន្ធញ្ច សម្មាសម្ពុទ្ធំ កោណាគមនញ្ច កស្សបញ្ច សម្មាសម្ពុទ្ធំ ឋបេត្វា អន្តរា កេនចិ អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ បញ្ញត្តំ នាម. មក្កដិវត្ថុអាទិវិនីតកថា សិក្ខាបទេ បញ្ញត្តេ អនុបញ្ញត្តំ នាម. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

អានិសំសវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥០១. ឥទានិ សព្ពសិក្ខាបទានំ ឯកេកេន អាការេន នវធា សង្គហំ ទស្សេតុំ ‘‘នវ សង្គហា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ វត្ថុសង្គហោតិ វត្ថុនា សង្គហោ. ឯវំ សេសេសុបិ បទត្ថោ វេទិតព្ពោ. អយំ បនេត្ថ អត្ថយោជនា – យស្មា ហិ ឯកសិក្ខាបទម្បិ អវត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តំ នត្ថិ, តស្មា សព្ពានិ វត្ថុនា សង្គហិតានីតិ ឯវំ តាវ វត្ថុសង្គហោ វេទិតព្ពោ.

យស្មា បន ទ្វេ អាបត្តិក្ខន្ធា សីលវិបត្តិយា សង្គហិតា, បញ្ចាបត្តិក្ខន្ធា អាចារវិបត្តិយា, ឆ សិក្ខាបទានិ អាជីវវិបត្តិយា សង្គហិតានិ, តស្មា សព្ពានិបិ វិបត្តិយា សង្គហិតានីតិ ឯវំ វិបត្តិសង្គហោ វេទិតព្ពោ.

យស្មា បន សត្តហាបត្តីហិ មុត្តំ ឯកសិក្ខាបទម្បិ នត្ថិ, តស្មា សព្ពានិ អាបត្តិយា សង្គហិតានីតិ ឯវំ អាបត្តិសង្គហោ វេទិតព្ពោ.

សព្ពានិ ច សត្តសុ នគរេសុ បញ្ញត្តានីតិ និទានេន សង្គហិតានីតិ ឯវំ និទានសង្គហោ វេទិតព្ពោ.

យស្មា បន ឯកសិក្ខាបទម្បិ អជ្ឈាចារិកបុគ្គលេ អសតិ បញ្ញត្តំ នត្ថិ, តស្មា សព្ពានិ បុគ្គលេន សង្គហិតានីតិ ឯវំ បុគ្គលសង្គហោ វេទិតព្ពោ.

សព្ពានិ បន បញ្ចហិ ចេវ សត្តហិ ច អាបត្តិក្ខន្ធេហិ សង្គហិតានិ, សព្ពានិ ន វិនា ឆហិ សមុដ្ឋានេហិ សមុដ្ឋន្តីតិ សមុដ្ឋានេន សង្គហិតានិ. សព្ពានិ ច ចតូសុ អធិករណេសុ អាបត្តាធិករណេន សង្គហិតានិ. សព្ពានិ សត្តហិ សមថេហិ សមថំ គច្ឆន្តីតិ សមថេហិ សង្គហិតានិ. ឯវមេត្ថ ខន្ធសមុដ្ឋានអធិករណសមថសង្គហាបិ វេទិតព្ពា. សេសំ បុព្ពេ វុត្តនយមេវាតិ.

សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ

នវសង្គហិតវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច បរិវារស្ស អនុត្តានត្ថបទវណ្ណនាតិ.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

ឧភតោ វិភង្គខន្ធក-បរិវារវិភត្តិទេសនំ នាថោ;

វិនយបិដកំ វិនេន្តោ, វេនេយ្យំ យំ ជិនោ អាហ.

សមធិកសត្តវីសតិ-សហស្សមត្តេន តស្ស គន្ថេន;

សំវណ្ណនា សមត្តា, សមន្តបាសាទិកា នាម.

តត្រិទំ សមន្តបាសាទិកាយ សមន្តបាសាទិកត្តស្មិំ –

អាចរិយបរម្បរតោ, និទានវត្ថុប្បភេទទីបនតោ;

បរសមយវិវជ្ជនតោ, សកសមយវិសុទ្ធិតោ ចេវ.

ព្យញ្ជនបរិសោធនតោ, បទត្ថតោ បាឡិយោជនក្កមតោ;

សិក្ខាបទនិច្ឆយតោ, វិភង្គនយភេទទស្សនតោ.

សម្បស្សតំ ន ទិស្សតិ, កិញ្ចិ អបាសាទិកំ យតោ ឯត្ថ;

វិញ្ញូនមយំ តស្មា, សមន្តបាសាទិកាត្វេវ.

សំវណ្ណនា បវត្តា, វិនយស្ស វិនេយ្យទមនកុសលេន;

វុត្តស្ស លោកនាថេន, លោកមនុកម្បមានេនាតិ.

មហាអដ្ឋកថញ្ចេវ, មហាបច្ចរិមេវច;

កុរុន្ទិញ្ចាតិ តិស្សោបិ, សីហឡដ្ឋកថា ឥមា.

ពុទ្ធមិត្តោតិ នាមេន, វិស្សុតស្ស យសស្សិនោ;

វិនយញ្ញុស្ស ធីរស្ស, សុត្វា ថេរស្ស សន្តិកេ.

មហាមេឃវនុយ្យានេ, ភូមិភាគេ បតិដ្ឋិតោ;

មហាវិហារោ យោ សត្ថុ, មហាពោធិវិភូសិតោ.

យំ តស្ស ទក្ខិណេ ភាគេ, បធានឃរមុត្តមំ;

សុចិចារិត្តសីលេន, ភិក្ខុសង្ឃេន សេវិតំ.

ឧឡារកុលសម្ភូតោ, សង្ឃុបដ្ឋាយកោ សទា;

អនាកុលាយ សទ្ធាយ, បសន្នោ រតនត្តយេ.

មហានិគមសាមីតិ, វិស្សុតោ តត្ថ ការយិ;

ចារុបាការសញ្ចិតំ, យំ បាសាទំ មនោរមំ.

សីតច្ឆាយតរូបេតំ, សម្បន្នសលិលាសយំ;

វសតា តត្រ បាសាទេ, មហានិគមសាមិនោ.

សុចិសីលសមាចារំ, ថេរំ ពុទ្ធសិរិវ្ហយំ;

យា ឧទ្ទិសិត្វា អារទ្ធា, ឥទ្ធា វិនយវណ្ណនា.

បាលយន្តស្ស សកលំ, លង្កាទីបំ និរព្ពុទំ;

រញ្ញោ សិរិនិវាសស្ស, សិរិបាលយសស្សិនោ.

សមវីសតិមេ ខេមេ, ជយសំវច្ឆរេ អយំ;

អារទ្ធា ឯកវីសម្ហិ, សម្បត្តេ បរិនិដ្ឋិតា.

ឧបទ្ទវា កុលេ លោកេ, និរុបទ្ទវតោ អយំ;

ឯកសំវច្ឆរេនេវ, យថា និដ្ឋំ ឧបាគតា.

ឯវំ សព្ពស្ស លោកស្ស, និដ្ឋំ ធម្មូបសំហិតា;

សីឃំ គច្ឆន្តុ អារម្ភា, សព្ពេបិ និរុបទ្ទវា.

ចិរដ្ឋិតត្ថំ ធម្មស្ស, ករោន្តេន មយា ឥមំ;

សទ្ធម្មពហុមានេន, យញ្ច បុញ្ញំ សមាចិតំ.

សព្ពស្ស អានុភាវេន, តស្ស សព្ពេបិ បាណិនោ;

ភវន្តុ ធម្មរាជស្ស, សទ្ធម្មរសសេវិនោ.

ចិរំ តិដ្ឋតុ សទ្ធម្មោ, កាលេ វស្សំ ចិរំ បជំ;

តប្បេតុ ទេវោ ធម្មេន, រាជា រក្ខតុ មេទិនិន្តិ.

បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយបដិមណ្ឌិតេន សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយសមុទិតេន សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហណសមត្ថេន បញ្ញាវេយ្យត្តិយសមន្នាគតេន តិបិដកបរិយត្តិប្បភេទេ សាដ្ឋកថេ សត្ថុសាសនេ អប្បដិហតញ្ញាណប្បភាវេន មហាវេយ្យាករណេន ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនលាវណ្ណយុត្តេន យុត្តមុត្តវាទិនា វាទិវរេន មហាកវិនា បភិន្នបអសម្ភិទាបរិវារេ ឆឡភិញ្ញាទិបភេទគុណបដិមណ្ឌិតេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ សុប្បតិដ្ឋិតពុទ្ធីនំ ថេរវំសប្បទីបានំ ថេរានំ មហាវិហារវាសីនំ វំសាលង្ការភូតេន វិបុលវិសុទ្ធពុទ្ធិនា ពុទ្ធឃោសោតិ គរូហិ គហិតនាមធេយ្យេន ថេរេន កតា អយំ សមន្តបាសាទិកា នាម វិនយសំវណ្ណនា –

តាវ តិដ្ឋតុ លោកស្មិំ, លោកនិត្ថរណេសិនំ;

ទស្សេន្តី កុលបុត្តានំ, នយំ សីលវិសុទ្ធិយា.

យាវ ពុទ្ធោតិ នាមម្បិ, សុទ្ធចិត្តស្ស តាទិនោ;

លោកម្ហិ លោកជេដ្ឋស្ស, បវត្តតិ មហេសិនោតិ.

សមន្តបាសាទិកា នាម

វិនយ-អដ្ឋកថា និដ្ឋិតា.