៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៩២. តតិយេ – បរិក្ខេបំ អតិក្កាមេន្តិយាតិ ឯត្ថ ឯកំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារន្តិ ឯត្ថ បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ ឯកេន បាទេន អតិក្កមតិ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. អបិចេត្ថ សកគាមតោ និក្ខមន្តិយា គាមន្តរបច្ចយា អនាបត្តិ, និក្ខមិត្វា បន គាមន្តរំ គច្ឆន្តិយា បទវារេ បទវារេ ទុក្កដំ, ឯកេន បាទេន ឥតរស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបេ វា ឧបចារេ វា អតិក្កន្តមត្តេ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. តតោ និក្ខមិត្វា បុន សកគាមំ បវិសន្តិយាបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ខណ្ឌបាការេន វា វតិឆិទ្ទេន វា ភិក្ខុនិវិហារភូមិយេវ សក្កា ហោតិ បវិសិតុំ, ឯវំ បវិសមានាយ កប្បិយភូមិំ នាម បវិដ្ឋា ហោតិ, តស្មា វដ្ដតិ. សចេបិ ហត្ថិបិដ្ឋិអាទីហិ វា ឥទ្ធិយា វា បវិសតិ, វដ្ដតិយេវ. បទសា គមនមេវ ហិ ឥធាធិប្បេតំ. តេនេវ ‘‘បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា’’តិអាទិមាហ.

ទ្វេ គាមា ភិក្ខុនិវិហារេន សម្ពទ្ធវតិកា ហោន្តិ, យស្មិំ គាមេ ភិក្ខុនិវិហារោ, តត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បុន វិហារំ បវិសិត្វា សចេ វិហារមជ្ឈេន ឥតរស្ស គាមស្ស មគ្គោ អត្ថិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. តតោ បន គាមតោ តេនេវ មគ្គេន បច្ចាគន្តព្ពំ. សចេ គាមទ្វារេន និក្ខមិត្វា អាគច្ឆតិ, បុរិមនយេនេវ អាបត្តិភេទោ វេទិតព្ពោ. សកគាមតោ កេនចិ ករណីយេន ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ និក្ខន្តាយ បុន បវិសនកាលេ ហត្ថិ វា មុច្ចតិ, ឧស្សារណា វា ហោតិ, ឥតរា ភិក្ខុនិយោ សហសា គាមំ បវិសន្តិ, យាវ អញ្ញា ភិក្ខុនី អាគច្ឆតិ, តាវ ពហិគាមទ្វារេ ឋាតព្ពំ. សចេ ន អាគច្ឆតិ, ទុតិយិកា ភិក្ខុនី បក្កន្តា នាម ហោតិ, បវិសិតុំ វដ្ដតិ.

បុព្ពេ មហាគាមោ ហោតិ, មជ្ឈេ ភិក្ខុនិវិហារោ. បច្ឆា តំ គាមំ ចត្តារោ ជនា លភិត្វា វិសុំ វិសុំ វតិបរិក្ខេបំ កត្វា វិភជិត្វា ភុញ្ជន្តិ, វិហារតោ ឯកំ គាមំ គន្តុំ វដ្ដតិ. តតោ អបរំ គាមំ ទ្វារេន វា វតិឆិទ្ទេន វា បវិសិតុំ ន វដ្ដតិ. បុន វិហារមេវ បច្ចាគន្តុំ វដ្ដតិ. កស្មា? វិហារស្ស ចតុគាមសាធារណត្តា.

អន្តរវាសកោ តេមិយតីតិ យត្ថ យថា តិមណ្ឌលបដិច្ឆាទនំ ហោតិ; ឯវំ និវត្ថាយ ភិក្ខុនិយា វស្សកាលេ តិត្ថេន វា អតិត្ថេន វា ឱតរិត្វា យត្ថ កត្ថចិ ឧត្តរន្តិយា ឯកទ្វង្គុលមត្តម្បិ អន្តរវាសកោ តេមិយតិ. សេសំ នទីលក្ខណំ នទីនិមិត្តកថាយ អាវិ ភវិស្សតិ. ឯវរូបំ នទិំ តិត្ថេន វា អតិត្ថេន វា ឱតរិត្វា ឧត្តរណកាលេ បឋមំ បាទំ ឧទ្ធរិត្វា តីរេ ឋបេន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយបាទុទ្ធារេ សង្ឃាទិសេសោ. សេតុនា គច្ឆតិ, អនាបត្តិ. បទសា ឱតរិត្វា ឧត្តរណកាលេ សេតុំ អារោហិត្វា ឧត្តរន្តិយាបិ អនាបត្តិ. សេតុនា បន គន្ត្វា ឧត្តរណកាលេ បទសា គច្ឆន្តិយា អាបត្តិយេវ. យាននាវាអាកាសគមនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឱរិមតីរតោ បន បរតីរមេវ អក្កមន្តិយា អនាបត្តិ. រជនកម្មត្ថំ គន្ត្វា ទារុសង្កឌ្ឍនាទិកិច្ចេន ទ្វេ តិស្សោ ឧភយតីរេសុ វិចរន្តិ, វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ កាចិ កលហំ កត្វា ឥតរំ តីរំ គច្ឆតិ, អាបត្តិ. ទ្វេ ឯកតោ ឧត្តរន្តិ, ឯកា មជ្ឈេ នទិយា កលហំ កត្វា និវត្តិត្វា ឱរិមតីរមេវ អាគច្ឆតិ, អាបត្តិ. ឥតរិស្សា បន អយំ បក្កន្តដ្ឋានេ ឋិតា ហោតិ, តស្មា បរតីរំ គច្ឆន្តិយាបិ អនាបត្តិ. ន្ហាយិតុំ វា បាតុំ វា ឱតិណ្ណា តមេវ តីរំ បច្ចុត្តរតិ, អនាបត្តិ.

សហ អរុណុគ្គមនាតិ ឯត្ថ សចេ សជ្ឈាយំ វា បធានំ វា អញ្ញំ វា កិញ្ចិ កម្មំ កុរុមានា បុរេអរុណេយេវ ទុតិយិកាយ សន្តិកំ គមិស្សាមីតិ អាភោគំ ករោតិ, អជានន្តិយា ឯវ ចស្សា អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ, អនាបត្តិ. អថ បន ‘‘យាវ អរុណុគ្គមនា ឥធេវ ភវិស្សាមី’’តិ វា អនាភោគេន វា វិហារស្ស ឯកទេសេ អច្ឆតិ, ទុតិយិកាយ ហត្ថបាសំ ន ឱតរតិ, អរុណុគ្គមនេ សង្ឃាទិសេសោ. ហត្ថបាសោយេវ ហិ ឥធ បមាណំ, ហត្ថបាសាតិក្កមេ ឯកគព្ភោបិ ន រក្ខតិ.

អគាមកេ អរញ្ញេតិ ឯត្ថ ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ ឯវំ វុត្តលក្ខណមេវ អរញ្ញំ. តំ បនេតំ កេវលំ គាមាភាវេន ‘‘អគាមក’’ន្តិ វុត្តំ, ន វិញ្ឈាដវិសទិសតាយ. តាទិសេ អរញ្ញេ ឱក្កន្តេ ទស្សនូបចារេ វិជហិតេ សចេបិ សវនូបចារោ អត្ថិ, អាបត្តិ. តេនេវ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ ភិក្ខុនីសុ មហាពោធិអង្គណំ បវិសន្តីសុ ឯកា ពហិ តិដ្ឋតិ, តស្សាបិ អាបត្តិ. លោហបាសាទំ បវិសន្តីសុបិ បរិវេណំ បវិសន្តីសុបិ ឯសេវ នយោ. មហាចេតិយំ វន្ទមានាសុ ឯកា ឧត្តរទ្វារេន និក្ខមិត្វា គច្ឆតិ, តស្សាបិ អាបត្តិ. ថូបារាមំ បវិសន្តីសុ ឯកា ពហិ តិដ្ឋតិ, តស្សាបិ អាបត្តី’’តិ. ឯត្ថ ច ទស្សនូបចារោ នាម យត្ថ ឋិតំ ទុតិយិកា បស្សតិ. សចេ បន សាណិបាការន្តរិកាបិ ហោតិ, ទស្សនូបចារំ វិជហតិ នាម. សវនូបចារោ នាម យត្ថ ឋិតា មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេន វិយ ធម្មសវនារោចនសទ្ទេន វិយ ច ‘‘អយ្យេ’’តិ សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទំ សុណាតិ. អជ្ឈោកាសេ ទូរេបិ ទស្សនូបចារោ នាម ហោតិ. សោ ឯវរូបេ សវនូបចារេ វិជហិតេ ន រក្ខតិ, វិជហិតមត្តេវ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស.

ឯកា មគ្គំ គច្ឆន្តី ឱហីយតិ. សឧស្សាហា ចេ ហុត្វា ឥទានិ បាបុណិស្សាមីតិ អនុពន្ធតិ, អនាបត្តិ. សចេ បុរិមាយោ អញ្ញេន មគ្គេន គច្ឆន្តិ, បក្កន្តា នាម ហោន្តិ, អនាបត្តិយេវ. ទ្វិន្នំ គច្ឆន្តីនំ ឯកា អនុពន្ធិតុំ អសក្កោន្តី ‘‘គច្ឆតុ អយ’’ន្តិ ឱហីយតិ, ឥតរាបិ ‘‘ឱហីយតុ អយ’’ន្តិ, គច្ឆតិ, ទ្វិន្នម្បិ អាបត្តិ. សចេ បន គច្ឆន្តីសុ បុរិមាបិ អញ្ញំ មគ្គំ គណ្ហាតិ, បច្ឆិមាបិ អញ្ញំ, ឯកា ឯកិស្សា បក្កន្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, ទ្វិន្នម្បិ អនាបត្តិ.

៦៩៣. បក្ខសង្កន្តា វាតិ តិត្ថាយតនំ សង្កន្តា, សេសំ ឧត្តានមេវ. បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.