២. សង្ឃាទិសេសកណ្ឌំ (ភិក្ខុនីវិភង្គវណ្ណនា)

១. បឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

បារាជិកានន្តរស្ស, អយំ ទានិ ភវិស្សតិ;

សង្ឃាទិសេសកណ្ឌស្ស, អនុត្តានត្ថវណ្ណនា.

៦៧៨. ឧទោសិតន្តិ ភណ្ឌសាលា. មាយ្យោ ឯវំ អវចាតិ អយ្យោ មា ឯវំ អវច. អបិនាយ្យាតិ អបិនុ អយ្យា. អច្ចាវទថាតិ អតិក្កមិត្វា វទថ; អក្កោសថាតិ វុត្តំ ហោតិ.

៦៧៩. ឧស្សយវាទិកាតិ មានុស្សយវសេន កោធុស្សយវសេន វិវទមានា. យស្មា បន សា អត្ថតោ អដ្ដការិកា ហោតិ, តស្មា ‘‘ឧស្សយវាទិកា នាម អឌ្ឌការិកា វុច្ចតី’’តិ បទភាជនេ វុត្តំ. ឯត្ថ ច អឌ្ឌោតិ វោហារិកវិនិច្ឆយោ វុច្ចតិ, យំ បព្ពជិតា ‘‘អធិករណ’’ន្តិបិ វទន្តិ. ទុតិយំ វា បរិយេសតីតិ សក្ខិំ វា សហាយំ វា បរិយេសតិ, ទុក្កដំ. គច្ឆតិ វាតិ ឧបស្សយោ វា ហោតុ ភិក្ខាចារមគ្គោ វា, យត្ថ ឋិតាយ ‘‘អឌ្ឌំ ករិស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, តតោ វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆន្តិយា បទវារេ បទវារេ ទុក្កដំ. ឯកស្ស អារោចេតីតិ ទ្វីសុ ជនេសុ យស្ស កស្សចិ ឯកស្ស កថំ យោ កោចិ វោហារិកានំ អារោចេតិ. ទុតិយស្ស អារោចេតីតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

អយំ បនេត្ថ អសម្មោហត្ថាយ វិត្ថារកថា – យត្ថ កត្ថចិ អន្តមសោ ភិក្ខុនុបស្សយំ អាគតេបិ វោហារិកេ ទិស្វា ភិក្ខុនី អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ. ឧបាសកោ អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ថុល្លច្ចយំ. បឋមំ ឧបាសកោ អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ. អថ សា អត្តនោ កថំ អារោចេតិ, ថុល្លច្ចយំ. ភិក្ខុនី ឧបាសកំ វទតិ – ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ, សោ អត្តនោ វា កថំ បឋមំ អារោចេតុ ភិក្ខុនិយា វា, បឋមារោចនេ ទុក្កដំ, ទុតិយារោចនេ ថុល្លច្ចយំ. ឧបាសកោ ភិក្ខុនិំ វទតិ – ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វំយេវ អារោចេហី’’តិ, ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ.

ភិក្ខុនី កប្បិយការកេន កថាបេតិ, តត្ថ កប្បិយការកោ វា ភិក្ខុនិយា កថំ បឋមំ អារោចេតុ, ឥតរោ វា អត្តនោ កថំ, កប្បិយការកោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ, ឥតរោ វា ឧភិន្នម្បិ កថំ អារោចេតុ, យថា វា តថា វា អារោចិយមានេ បឋមេ អារោចនេ ភិក្ខុនិយា ទុក្កដំ, ទុតិយេ ថុល្លច្ចយំ. យថា វា តថា វា អារោចិតំ បន ឧភិន្នម្បិ កថំ សុត្វា វោហារិកេហិ វិនិច្ឆយេ កតេ អឌ្ឌបរិយោសានំ នាម ហោតិ, តស្មិំ អឌ្ឌបរិយោសានេ ភិក្ខុនិយា ជយេបិ បរាជយេបិ សង្ឃាទិសេសោ. សចេ បន គតិគតំ អធិករណំ ហោតិ, សុតបុព្ពំ វោហារិកេហិ. អថ តេ ភិក្ខុនិញ្ច អឌ្ឌការកញ្ច ទិស្វាវ ‘‘តុម្ហាកំ កថនកិច្ចំ នត្ថិ, ជានាម មយំ ឯត្ថ បវត្តិ’’ន្តិ សយមេវ វិនិច្ឆិនិត្វា ទេន្តិ, ឯវរូបេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ ភិក្ខុនិយា អនាបត្តិ.

បឋមំ អាបត្តិ ឯតស្សាតិ បឋមាបត្តិកោ; វីតិក្កមក្ខណេយេវ អាបជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ, តំ បឋមាបត្តិកំ. បទភាជនេ បន អធិប្បាយមត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘សហ វត្ថុជ្ឈាចារា អាបជ្ជតិ អសមនុភាសនាយា’’តិ វុត្តំ. អយញ្ហេត្ថ អត្ថោ – សហ វត្ថុជ្ឈាចារា យំ ភិក្ខុនី អាបជ្ជតិ, ន តតិយាយ សមនុភាសនាយ, អយំ បឋមមេវ សហ វត្ថុជ្ឈាចារេន អាបជ្ជិតព្ពត្តា បឋមាបត្តិកោតិ. ភិក្ខុនិសង្ឃតោ និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ; តំ និស្សារណីយំ. បទភាជនេ បន អធិប្បាយមត្តំ ទស្សេតុំ ‘‘សង្ឃម្ហា និស្សារីយតីតិ វុត្តំ. តត្ថ យំ អាបន្នា ភិក្ខុនី សង្ឃតោ និស្សារីយតិ, សោ និស្សារណីយោតិ ឯវមត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. ន ហិ សោ ឯវ ធម្មោ សង្ឃម្ហា កេនចិ និស្សារីយតិ. តេន បន ធម្មេន ភិក្ខុនី និស្សារីយតិ, តស្មា សោ និស្សារេតីតិ និស្សារណីយោ.

អាកឌ្ឍិយមានា គច្ឆតីតិ អឌ្ឌការកមនុស្សេហិ សយំ វា អាគន្ត្វា ទូតំ វា បេសេត្វា ឯហីតិ វុច្ចមានា វោហារិកានំ សន្តិកំ គច្ឆតិ, តតោ អឌ្ឌការកោ អត្តនោ វា កថំ បឋមំ អារោចេតុ ភិក្ខុនិយា វា, នេវ បឋមារោចនេ ទុក្កដំ, ន ទុតិយារោចនេ ថុល្លច្ចយំ. អមច្ចេហិ វិនិច្ឆិនិត្វា កតេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ អនាបត្តិយេវ. សចេបិ អឌ្ឌការកោ ភិក្ខុនិំ វទតិ ‘‘មម ច តវ ច កថំ ត្វមេវ កថេហី’’តិ; កថេន្តិយាបិ កថំ សុត្វា កតេ អឌ្ឌបរិយោសានេបិ អនាបត្តិយេវ.

រក្ខំ យាចតីតិ ធម្មិកំ រក្ខំ យាចតិ, អនាបត្តិ. ឥទានិ យថាយាចិតា រក្ខា ធម្មិកា ហោតិ, តំ ទស្សេតុំ អនោទិស្ស អាចិក្ខតីតិ អាហ. តត្ថ អតីតំ អារព្ភ អត្ថិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្សអាចិក្ខនា, អនាគតំ អារព្ភាបិ អត្ថិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា, អត្ថិ អនោទិស្សអាចិក្ខនា.

កថំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ? ភិក្ខុនុបស្សយេ គាមទារកា ធុត្តាទយោ វា យេ កេចិ អនាចារំ វា អាចរន្តិ, រុក្ខំ វា ឆិន្ទន្តិ, ផលាផលំ វា ហរន្តិ, បរិក្ខារេ វា អច្ឆិន្ទន្តិ. ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទំ នាម កត’’ន្តិ វទតិ. ‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ ‘‘អសុកេន ច អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អតីតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ, សា ន វដ្ដតិ. តញ្ចេ សុត្វា តេ វោហារិកា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. ទណ្ឌំ គណ្ហិស្សន្តីតិ អធិប្បាយេបិ សតិ គីវាយេវ ហោតិ. សចេ បន តស្ស ទណ្ឌំ គណ្ហថាតិ វទតិ, បញ្ចមាសកមត្តេ គហិតេ បារាជិកំ ហោតិ.

‘‘កេនា’’តិ វុត្តេ បន ‘‘អសុកេនាតិ វត្តុំ អម្ហាកំ ន វដ្ដតិ, តុម្ហេយេវ ជានិស្សថ. កេវលញ្ហិ មយំ រក្ខំ យាចាម, តំ នោ ទេថ, អវហដភណ្ឌញ្ច អាហរាបេថា’’តិ វត្តព្ពំ. ឯវំ អនោទិស្ស អាចិក្ខនា ហោតិ, សា វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេ សចេបិ តេ វោហារិកា ការកេ គវេសិត្វា តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ សាបតេយ្យម្បិ គហិតំ ភិក្ខុនិយា, នេវ គីវា ន អាបត្តិ.

បរិក្ខារំ ហរន្តេ ទិស្វា តេសំ អនត្ថកាមតាយ ចោរោ ចោរោតិ វត្តុម្បិ ន វដ្ដតិ. ឯវំ វុត្តេបិ ហិ យំ តេសំ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពម្បិ ភិក្ខុនិយា គីវា ហោតិ. អត្តនោ វចនករំ បន ‘‘ឥមិនា មេ បរិក្ខារោ គហិតោ, តំ អាហរាបេហិ, មា ចស្ស ទណ្ឌំ ករោហី’’តិ វត្តុំ វដ្ដតិ. ទាសទាសីវាបិអាទីនំ អត្ថាយ អឌ្ឌំ ករោន្តិ, អយំ អកប្បិយអឌ្ឌោ នាម, ន វដ្ដតិ.

កថំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ? វុត្តនយេនេវ បរេហិ អនាចារាទីសុ កតេសុ ភិក្ខុនី វោហារិកេ ឯវំ វទតិ ‘‘អម្ហាកំ ឧបស្សយេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តិ, រក្ខំ នោ ទេថ អាយតិំ អករណត្ថាយា’’តិ. ‘‘កេន ឯវំ កត’’ន្តិ វុត្តេ ច ‘‘អសុកេន អសុកេន ចា’’តិ អាចិក្ខតិ. ឯវំ អនាគតំ អារព្ភ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ហោតិ, សាបិ ន វដ្ដតិ. តេសញ្ហិ ទណ្ឌេ កតេ បុរិមនយេនេវ សព្ពំ ភិក្ខុនិយា គីវា. សេសំ បុរិមសទិសមេវ.

សចេ បន វោហារិកា ‘‘ភិក្ខុនុបស្សយេ ឯវរូបំ អនាចារំ ករោន្តានំ ឥមំ នាម ទណ្ឌំ ករោមា’’តិ ភេរិំ ចរាបេត្វា អាណាយ អតិដ្ឋមានេ បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិ, ភិក្ខុនិយា នេវ គីវា ន អាបត្តិ.

យោ ចាយំ ភិក្ខុនីនំ វុត្តោ, ភិក្ខូនម្បិ ឯសេវ នយោ. ភិក្ខុនោបិ ហិ ឱទិស្សអាចិក្ខនា ន វដ្ដតិ. យំ តថា អាចិក្ខិតេ ទណ្ឌំ ករោន្តិ, សព្ពំ គីវា ហោតិ. វុត្តនយេនេវ ទណ្ឌំ គណ្ហាបេន្តស្ស បារាជិកំ. យោ បន ‘‘ទណ្ឌំ ករិស្សន្តី’’តិ ជានន្តោបិ អនោទិស្ស កថេតិ, តេ ច បរិយេសិត្វា ទណ្ឌំ ករោន្តិយេវ, ន ទោសោ. វិហារសីមាយ រុក្ខាទីនិ ឆិន្ទន្តានំ វាសិផរសុអាទីនិ គហេត្វា បាសាណេហិ កោដ្ដេន្តិ, ន វដ្ដតិ. សចេ ធារា ភិជ្ជតិ, ការាបេត្វា ទាតព្ពា. ឧបធាវិត្វា តេសំ បរិក្ខារេ គណ្ហន្តិ, តម្បិ ន កាតព្ពំ, លហុបរិវត្តញ្ហិ ចិត្តំ, ថេយ្យចេតនាយ ឧប្បន្នាយ មូលច្ឆេជ្ជម្បិ គច្ឆេយ្យ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សត្តរសកេ បឋមសិក្ខាបទំ.

២. ទុតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៨២. ទុតិយេ – វរភណ្ឌន្តិ មុត្តាមណិវេឡុរិយាទិ មហគ្ឃភណ្ឌំ.

៦៨៣. អនបលោកេត្វាតិ អនាបុច្ឆិត្វា. គណំ វាតិ មល្លគណភដិបុត្តគណាទិកំ. បូគន្តិ ធម្មគណំ. សេណិន្តិ គន្ធិកសេណិទុស្សិកសេណិអាទិកំ. យត្ថ យត្ថ ហិ រាជានោ គណាទីនំ គាមនិគមេ និយ្យាតេន្តិ ‘‘តុម្ហេវ ឯត្ថ អនុសាសថា’’តិ, តត្ថ តត្ថ តេ ឯវ ឥស្សរា ហោន្តិ. តស្មា តេ សន្ធាយ ឥទំ វុត្តំ. ឯត្ថ ច រាជានំ វា គណាទិកេ វា អាបុច្ឆិត្វាបិ ភិក្ខុនិសង្ឃោ អាបុច្ឆិតព្ពោវ. ឋបេត្វា កប្បន្តិ តិត្ថិយេសុ វា អញ្ញភិក្ខុនីសុ វា បព្ពជិតបុព្ពំ កប្បគតិកំ ឋបេត្វាតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ចោរីវុដ្ឋាបនសមុដ្ឋានំ – កេនចិ ករណីយេន បក្កន្តាសុ ភិក្ខុនីសុ អគន្ត្វា ខណ្ឌសីមំ យថានិសិន្នដ្ឋានេយេវ អត្តនោ និស្សិតកបរិសាយ សទ្ធិំ វុដ្ឋាបេន្តិយា វាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ, ខណ្ឌសីមំ វា នទិំ វា គន្ត្វា វុដ្ឋាបេន្តិយា កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ, អនាបុច្ឆា វុដ្ឋាបនវសេន កិរិយាកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ទុតិយសិក្ខាបទំ.

៣. តតិយសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៩២. តតិយេ – បរិក្ខេបំ អតិក្កាមេន្តិយាតិ ឯត្ថ ឯកំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. អបរិក្ខិត្តស្ស គាមស្ស ឧបចារន្តិ ឯត្ថ បរិក្ខេបារហដ្ឋានំ ឯកេន បាទេន អតិក្កមតិ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. អបិចេត្ថ សកគាមតោ និក្ខមន្តិយា គាមន្តរបច្ចយា អនាបត្តិ, និក្ខមិត្វា បន គាមន្តរំ គច្ឆន្តិយា បទវារេ បទវារេ ទុក្កដំ, ឯកេន បាទេន ឥតរស្ស គាមស្ស បរិក្ខេបេ វា ឧបចារេ វា អតិក្កន្តមត្តេ ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយេន អតិក្កន្តមត្តេ សង្ឃាទិសេសោ. តតោ និក្ខមិត្វា បុន សកគាមំ បវិសន្តិយាបិ ឯសេវ នយោ. សចេ បន ខណ្ឌបាការេន វា វតិឆិទ្ទេន វា ភិក្ខុនិវិហារភូមិយេវ សក្កា ហោតិ បវិសិតុំ, ឯវំ បវិសមានាយ កប្បិយភូមិំ នាម បវិដ្ឋា ហោតិ, តស្មា វដ្ដតិ. សចេបិ ហត្ថិបិដ្ឋិអាទីហិ វា ឥទ្ធិយា វា បវិសតិ, វដ្ដតិយេវ. បទសា គមនមេវ ហិ ឥធាធិប្បេតំ. តេនេវ ‘‘បឋមំ បាទំ អតិក្កាមេន្តិយា’’តិអាទិមាហ.

ទ្វេ គាមា ភិក្ខុនិវិហារេន សម្ពទ្ធវតិកា ហោន្តិ, យស្មិំ គាមេ ភិក្ខុនិវិហារោ, តត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បុន វិហារំ បវិសិត្វា សចេ វិហារមជ្ឈេន ឥតរស្ស គាមស្ស មគ្គោ អត្ថិ, គន្តុំ វដ្ដតិ. តតោ បន គាមតោ តេនេវ មគ្គេន បច្ចាគន្តព្ពំ. សចេ គាមទ្វារេន និក្ខមិត្វា អាគច្ឆតិ, បុរិមនយេនេវ អាបត្តិភេទោ វេទិតព្ពោ. សកគាមតោ កេនចិ ករណីយេន ភិក្ខុនីហិ សទ្ធិំ និក្ខន្តាយ បុន បវិសនកាលេ ហត្ថិ វា មុច្ចតិ, ឧស្សារណា វា ហោតិ, ឥតរា ភិក្ខុនិយោ សហសា គាមំ បវិសន្តិ, យាវ អញ្ញា ភិក្ខុនី អាគច្ឆតិ, តាវ ពហិគាមទ្វារេ ឋាតព្ពំ. សចេ ន អាគច្ឆតិ, ទុតិយិកា ភិក្ខុនី បក្កន្តា នាម ហោតិ, បវិសិតុំ វដ្ដតិ.

បុព្ពេ មហាគាមោ ហោតិ, មជ្ឈេ ភិក្ខុនិវិហារោ. បច្ឆា តំ គាមំ ចត្តារោ ជនា លភិត្វា វិសុំ វិសុំ វតិបរិក្ខេបំ កត្វា វិភជិត្វា ភុញ្ជន្តិ, វិហារតោ ឯកំ គាមំ គន្តុំ វដ្ដតិ. តតោ អបរំ គាមំ ទ្វារេន វា វតិឆិទ្ទេន វា បវិសិតុំ ន វដ្ដតិ. បុន វិហារមេវ បច្ចាគន្តុំ វដ្ដតិ. កស្មា? វិហារស្ស ចតុគាមសាធារណត្តា.

អន្តរវាសកោ តេមិយតីតិ យត្ថ យថា តិមណ្ឌលបដិច្ឆាទនំ ហោតិ; ឯវំ និវត្ថាយ ភិក្ខុនិយា វស្សកាលេ តិត្ថេន វា អតិត្ថេន វា ឱតរិត្វា យត្ថ កត្ថចិ ឧត្តរន្តិយា ឯកទ្វង្គុលមត្តម្បិ អន្តរវាសកោ តេមិយតិ. សេសំ នទីលក្ខណំ នទីនិមិត្តកថាយ អាវិ ភវិស្សតិ. ឯវរូបំ នទិំ តិត្ថេន វា អតិត្ថេន វា ឱតរិត្វា ឧត្តរណកាលេ បឋមំ បាទំ ឧទ្ធរិត្វា តីរេ ឋបេន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ទុតិយបាទុទ្ធារេ សង្ឃាទិសេសោ. សេតុនា គច្ឆតិ, អនាបត្តិ. បទសា ឱតរិត្វា ឧត្តរណកាលេ សេតុំ អារោហិត្វា ឧត្តរន្តិយាបិ អនាបត្តិ. សេតុនា បន គន្ត្វា ឧត្តរណកាលេ បទសា គច្ឆន្តិយា អាបត្តិយេវ. យាននាវាអាកាសគមនាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឱរិមតីរតោ បន បរតីរមេវ អក្កមន្តិយា អនាបត្តិ. រជនកម្មត្ថំ គន្ត្វា ទារុសង្កឌ្ឍនាទិកិច្ចេន ទ្វេ តិស្សោ ឧភយតីរេសុ វិចរន្តិ, វដ្ដតិ. សចេ បនេត្ថ កាចិ កលហំ កត្វា ឥតរំ តីរំ គច្ឆតិ, អាបត្តិ. ទ្វេ ឯកតោ ឧត្តរន្តិ, ឯកា មជ្ឈេ នទិយា កលហំ កត្វា និវត្តិត្វា ឱរិមតីរមេវ អាគច្ឆតិ, អាបត្តិ. ឥតរិស្សា បន អយំ បក្កន្តដ្ឋានេ ឋិតា ហោតិ, តស្មា បរតីរំ គច្ឆន្តិយាបិ អនាបត្តិ. ន្ហាយិតុំ វា បាតុំ វា ឱតិណ្ណា តមេវ តីរំ បច្ចុត្តរតិ, អនាបត្តិ.

សហ អរុណុគ្គមនាតិ ឯត្ថ សចេ សជ្ឈាយំ វា បធានំ វា អញ្ញំ វា កិញ្ចិ កម្មំ កុរុមានា បុរេអរុណេយេវ ទុតិយិកាយ សន្តិកំ គមិស្សាមីតិ អាភោគំ ករោតិ, អជានន្តិយា ឯវ ចស្សា អរុណោ ឧគ្គច្ឆតិ, អនាបត្តិ. អថ បន ‘‘យាវ អរុណុគ្គមនា ឥធេវ ភវិស្សាមី’’តិ វា អនាភោគេន វា វិហារស្ស ឯកទេសេ អច្ឆតិ, ទុតិយិកាយ ហត្ថបាសំ ន ឱតរតិ, អរុណុគ្គមនេ សង្ឃាទិសេសោ. ហត្ថបាសោយេវ ហិ ឥធ បមាណំ, ហត្ថបាសាតិក្កមេ ឯកគព្ភោបិ ន រក្ខតិ.

អគាមកេ អរញ្ញេតិ ឯត្ថ ‘‘និក្ខមិត្វា ពហិ ឥន្ទខីលា សព្ពមេតំ អរញ្ញ’’ន្តិ ឯវំ វុត្តលក្ខណមេវ អរញ្ញំ. តំ បនេតំ កេវលំ គាមាភាវេន ‘‘អគាមក’’ន្តិ វុត្តំ, ន វិញ្ឈាដវិសទិសតាយ. តាទិសេ អរញ្ញេ ឱក្កន្តេ ទស្សនូបចារេ វិជហិតេ សចេបិ សវនូបចារោ អត្ថិ, អាបត្តិ. តេនេវ វុត្តំ អដ្ឋកថាយំ ‘‘សចេ ភិក្ខុនីសុ មហាពោធិអង្គណំ បវិសន្តីសុ ឯកា ពហិ តិដ្ឋតិ, តស្សាបិ អាបត្តិ. លោហបាសាទំ បវិសន្តីសុបិ បរិវេណំ បវិសន្តីសុបិ ឯសេវ នយោ. មហាចេតិយំ វន្ទមានាសុ ឯកា ឧត្តរទ្វារេន និក្ខមិត្វា គច្ឆតិ, តស្សាបិ អាបត្តិ. ថូបារាមំ បវិសន្តីសុ ឯកា ពហិ តិដ្ឋតិ, តស្សាបិ អាបត្តី’’តិ. ឯត្ថ ច ទស្សនូបចារោ នាម យត្ថ ឋិតំ ទុតិយិកា បស្សតិ. សចេ បន សាណិបាការន្តរិកាបិ ហោតិ, ទស្សនូបចារំ វិជហតិ នាម. សវនូបចារោ នាម យត្ថ ឋិតា មគ្គមូឡ្ហសទ្ទេន វិយ ធម្មសវនារោចនសទ្ទេន វិយ ច ‘‘អយ្យេ’’តិ សទ្ទាយន្តិយា សទ្ទំ សុណាតិ. អជ្ឈោកាសេ ទូរេបិ ទស្សនូបចារោ នាម ហោតិ. សោ ឯវរូបេ សវនូបចារេ វិជហិតេ ន រក្ខតិ, វិជហិតមត្តេវ អាបត្តិ សង្ឃាទិសេសស្ស.

ឯកា មគ្គំ គច្ឆន្តី ឱហីយតិ. សឧស្សាហា ចេ ហុត្វា ឥទានិ បាបុណិស្សាមីតិ អនុពន្ធតិ, អនាបត្តិ. សចេ បុរិមាយោ អញ្ញេន មគ្គេន គច្ឆន្តិ, បក្កន្តា នាម ហោន្តិ, អនាបត្តិយេវ. ទ្វិន្នំ គច្ឆន្តីនំ ឯកា អនុពន្ធិតុំ អសក្កោន្តី ‘‘គច្ឆតុ អយ’’ន្តិ ឱហីយតិ, ឥតរាបិ ‘‘ឱហីយតុ អយ’’ន្តិ, គច្ឆតិ, ទ្វិន្នម្បិ អាបត្តិ. សចេ បន គច្ឆន្តីសុ បុរិមាបិ អញ្ញំ មគ្គំ គណ្ហាតិ, បច្ឆិមាបិ អញ្ញំ, ឯកា ឯកិស្សា បក្កន្តដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, ទ្វិន្នម្បិ អនាបត្តិ.

៦៩៣. បក្ខសង្កន្តា វាតិ តិត្ថាយតនំ សង្កន្តា, សេសំ ឧត្តានមេវ. បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

តតិយសិក្ខាបទំ.

៤. ចតុត្ថសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៦៩៤-៨. ចតុត្ថេ – បាទបីឋំ នាម ធោតបាទដ្ឋបនកំ. បាទកឋលិកា នាម អធោតបាទដ្ឋបនកំ. អនញ្ញាយ គណស្ស ឆន្ទន្តិ តស្សេវ ការកគណស្ស ឆន្ទំ អជានិត្វា. វត្តេ វត្តន្តិន្តិ តេចត្តាលីសប្បភេទេ នេត្ថារវត្តេ វត្តមានំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ធុរនិក្ខេបសមុដ្ឋានំ – កាយវាចាចិត្តតោ សមុដ្ឋាតិ, កិរិយាកិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

ចតុត្ថសិក្ខាបទំ.

៥. បញ្ចមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧០១. បញ្ចមេ – ឯកតោ អវស្សុតេតិ ឯត្ថ ‘‘ភិក្ខុនិយា អវស្សុតភាវោ ទដ្ឋព្ពោ’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បនេតំ ន វុត្តំ, តំ បាឡិយា សមេតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

បឋមបារាជិកសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទ្វិវេទនន្តិ.

បញ្ចមសិក្ខាបទំ.

៦. ឆដ្ឋសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧០៥-៦. ឆដ្ឋេ – យតោ ត្វន្តិ យស្មា ត្វំ. ឧយ្យោជេតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិអាទិកា សង្ឃាទិសេសបរិយោសានា អាបត្តិយោ កស្សា ហោន្តីតិ? ឧយ្យោជិកាយ. វុត្តញ្ចេតំ បរិវារេបិ –

‘‘ន ទេតិ ន បដិគ្គណ្ហាតិ, បដិគ្គហោ តេន ន វិជ្ជតិ;

អាបជ្ជតិ គរុកំ ន លហុកំ, តញ្ច បរិភោគបច្ចយា;

បញ្ហា មេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

អយញ្ហិ គាថា ឥមំ ឧយ្យោជិកំ សន្ធាយ វុត្តា. ឥតរិស្សា បន អាបត្តិភេទោ បឋមសិក្ខាបទេ វិភត្តោតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឆដ្ឋសិក្ខាបទំ.

៧. សត្តមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧០៩. សត្តមេ – យាវតតិយកបទត្ថោ មហាវិភង្គេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. សេសំ ឧត្តានមេវាតិ.

សមនុភាសនសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

សត្តមសិក្ខាបទំ.

៨. អដ្ឋមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧១៥. អដ្ឋមេ – កិស្មិញ្ចិទេវ អធិករណេតិ ចតុន្នំ អញ្ញតរស្មិំ. បទភាជនេ បន កេវលំ អធិករណវិភាគំ ទស្សេតុំ ‘‘អធិករណំ នាម ចត្តារិ អធិករណានី’’តិអាទិ វុត្តំ. សេសំ ឧត្តានមេវ សទ្ធិំ សមុដ្ឋានាទីហីតិ.

អដ្ឋមសិក្ខាបទំ.

៩. នវមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧២៣. នវមេ – សំសដ្ឋាតិ មិស្សីភូតា. អននុលោមិកេនាតិ បព្ពជិតានំ អននុលោមេន កាយិកវាចសិកេន. សំសដ្ឋាតិ គិហីនំ កោដ្ដនបចនគន្ធបិសនមាលាគន្ថនាទិនា កាយិកេន សាសនបដិសាសនាហរណសញ្ចរិត្តាទិនា វាចសិកេន ច សំសដ្ឋា. បាបោ កិត្តិសទ្ទោ ឯតាសន្តិ បាបសទ្ទា. បាបោ អាជីវសង្ខាតោ សិលោកោ ឯតាសន្តិ បាបសិលោកា. សេសំ ឧត្តានមេវ សទ្ធិំ សមុដ្ឋានាទីហីតិ.

នវមសិក្ខាបទំ.

១០. ទសមសង្ឃាទិសេសសិក្ខាបទវណ្ណនា

៧២៧. ទសមេ – ឯវាចារាតិ ឯវំអាចារា. យាទិសោ តុម្ហាកំ អាចារោ, តាទិសា អាចារាតិ អត្ថោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ឧញ្ញាយាតិ អវញ្ញាយ នីចំ កត្វា ជាននាយ. បរិភវេនាតិ កិំ ឥមា ករិស្សន្តីតិ ឯវំ បរិភវិត្វា ជាននេន. អក្ខន្តិយាតិ អសហនតាយ; កោធេនាតិ អត្ថោ. វេភស្សិយាតិ ពលវភស្សភាវេន; អត្តនោ ពលប្បកាសនេន សមុត្រាសនេនាតិ អត្ថោ. ទុព្ពល្យាតិ តុម្ហាកំ ទុព្ពលភាវេន. សព្ពត្ថ ឧញ្ញាយ ច បរិភវេន ចាតិ ឯវំ សមុច្ចយត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. វិវិច្ចថាតិ វិនា ហោថ. សេសំ ឧត្តានមេវ សទ្ធិំ សមុដ្ឋានាទីហីតិ.

ទសមសិក្ខាបទំ.

ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អយ្យាយោ សត្តរស សង្ឃាទិសេសាតិ ឯត្ថ ឆន្នំ បឋមាបត្តិកានំ អនន្តរា សញ្ចរិត្តំ, ទ្វេ ទុដ្ឋទោសាតិ ឥមានិ តីណិ សិក្ខាបទានិ មហាវិភង្គតោ បក្ខិបិត្វា នវ បឋមាបត្តិកា, ចតុន្នំ យាវតតិយកានំ អនន្តរា មហាវិភង្គតោបិ ចត្តារោ យាវតតិយកេ បក្ខិបិត្វា អដ្ឋ យាវតតិយកា វេទិតព្ពា. ឯវំ សព្ពេបិ បាតិមោក្ខុទ្ទេសមគ្គេន ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អយ្យាយោ សត្តរស សង្ឃាទិសេសា ធម្មាតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. សេសំ ឧត្តានមេវ អញ្ញត្រ បក្ខមានត្តា. តំ បន ខន្ធកេ វិត្ថារេន វណ្ណយិស្សាមាតិ.

សមន្តបាសាទិកាយ វិនយសំវណ្ណនាយ ភិក្ខុនីវិភង្គេ

សត្តរសកវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សង្ឃាទិសេសកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ.