៥. ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទវណ្ណនា

៤០២. បញ្ចមសិក្ខាបទេ – អង្គុលិយោ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ អក្ខរានិ លិខន្តស្ស អង្គុលិយោ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ ចិន្តេសុំ. ឧរស្ស ទុក្ខោតិ គណនំ សិក្ខន្តេន ពហុំ ចិន្តេតព្ពំ ហោតិ, តេនស្ស ឧរោ ទុក្ខោ ភវិស្សតីតិ មញ្ញិំសុ. អក្ខីនិ ទុក្ខា ភវិស្សន្តីតិ រូបសុត្តំ សិក្ខន្តេន កហាបណា បរិវត្តេត្វា បរិវត្តេត្វា បស្សិតព្ពា ហោន្តិ, តេនស្ស អក្ខីនិ ទុក្ខានិ ភវិស្សន្តីតិ មញ្ញិំសុ. ឌំសាទីសុ ឌំសាតិ បិង្គលមក្ខិកាយោ. ទុក្ខានន្តិ ទុក្ខមានំ. តិព្ពានន្តិ ពហលានំ. ខរានន្តិ តិខិណានំ. កដុកានន្តិ ផរុសានំ; អមនាបតាយ វា កដុករសសទិសានំ. អសាតានន្តិ អមធុរានំ. បាណហរានន្តិ ជីវិតហរានំ.

៤០៤. សីមំ សម្មន្នតីតិ នវំ សីមំ ពន្ធតិ. កុរុន្ទិយំ បន ឧទកុក្ខេបបរិច្ឆិន្ទនេបិ ទុក្កដំ វុត្តំ. បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោតិ បដិសន្ធិគ្គហណតោ បដ្ឋាយ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោ; គព្ភវីសោបិ ហិ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សោត្វេវ សង្ខ្យេ គច្ឆតិ. យថាហ –

‘‘តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា កុមារកស្សបោ គព្ភវីសោ ឧបសម្បន្នោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មតោ កុមារកស្សបស្ស ឯតទហោសិ – ‘ភគវតា បញ្ញត្តំ, ន ឩនវីសតិវស្សោ បុគ្គលោ ឧបសម្បាទេតព្ពោតិ. អហញ្ចម្ហិ គព្ភវីសោ ឧបសម្បន្នោ. ឧបសម្បន្នោ នុខោម្ហិ, ននុ ខោ ឧបសម្បន្នោ’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. យំ ភិក្ខវេ មាតុកុច្ឆិម្ហិ បឋមំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ, បឋមំ វិញ្ញាណំ បាតុភូតំ តទុបាទាយ សាវស្ស ជាតិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គព្ភវីសំ ឧបសម្បាទេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ១២៤).

តត្ថ យោ ទ្វាទសមាសេ មាតុកុច្ឆិស្មិំ វសិត្វា មហាបវារណាយ ជាតោ, សោ តតោ បដ្ឋាយ យាវ ឯកូនវីសតិមេ វស្សេ មហាបវារណា, តំ អតិក្កមិត្វា បាដិបទេ ឧបសម្បាទេតព្ពោ. ឯតេនុបាយេន ហាយនវឌ្ឍនំ វេទិតព្ពំ.

បោរាណកត្ថេរា បន ឯកូនវីសតិវស្សំ សាមណេរំ និក្ខមនីយបុណ្ណមាសិំ អតិក្កម្ម បាដិបទទិវសេ ឧបសម្បាទេន្តិ, តំ កស្មាតិ? វុច្ចតេ – ឯកស្មិំ វស្សេ ឆ ចាតុទ្ទសិកឧបោសថា ហោន្តិ. ឥតិ វីសតិយា វស្សេសុ ចត្តារោ មាសា បរិហាយន្តិ. រាជានោ តតិយេ តតិយេ វស្សេ វស្សំ ឧក្កឌ្ឍន្តិ. ឥតិ អដ្ឋារសសុ វស្សេសុ ឆ មាសា វឌ្ឍន្តិ, តតោ ឧបោសថវសេន បរិហីនេ ចត្តារោ មាសេ អបនេត្វា ទ្វេ មាសា អវសេសា ហោន្តិ, តេ ទ្វេ មាសេ គហេត្វា វីសតិវស្សានិ បរិបុណ្ណានិ ហោន្តីតិ និក្កង្ខា ហុត្វា និក្ខមនីយបុណ្ណមាសិំ អតិក្កម្ម បាដិបទេ ឧបសម្បាទេន្តិ. ឯត្ថ បន យោ បវារេត្វា វីសតិវស្សោ ភវិស្សតិ, តំ សន្ធាយ ‘‘ឯកូនវីសតិវស្ស’’ន្តិ វុត្តំ. តស្មា យោ មាតុកុច្ឆិស្មិំ ទ្វាទសមាសេ វសិ, សោ ឯកវីសតិវស្សោ ហោតិ. យោ សត្តមាសេ វសិ, សោ សត្តមាសាធិកវីសតិវស្សោ. ឆមាសជាតោ បន ន ជីវតិ.

៤០៦. អនាបត្តិ ឩនវីសតិវស្សំ បរិបុណ្ណវីសតិវស្សសញ្ញីតិ ឯត្ថ កិញ្ចាបិ ឧបសម្បាទេន្តស្ស អនាបត្តិ, បុគ្គលោ បន អនុបសម្បន្នោវ ហោតិ. សចេ បន សោ ទសវស្សច្ចយេន អញ្ញំ ឧបសម្បាទេតិ, តញ្ចេ មុញ្ចិត្វា គណោ បូរតិ, សូបសម្បន្នោ. សោបិ ច យាវ ន ជានាតិ, តាវស្ស នេវ សគ្គន្តរាយោ ន មោក្ខន្តរាយោ, ញត្វា បន បុន ឧបសម្បជ្ជិតព្ពំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ,

វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

ឩនវីសតិវស្សសិក្ខាបទំ បញ្ចមំ.