៩. បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៥៧. នវមសិក្ខាបទេ – បណីតភោជនានីតិ ឧត្តមភោជនានិ. កស្ស សម្បន្នំ ន មនាបន្តិ សម្បត្តិយុត្តំ កស្ស ន បិយំ. សាទុន្តិ សុរសំ.

២៥៩. យោ បន ភិក្ខុ ឯវរូបានិ បណីតភោជនានិ អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជេយ្យាតិ ឯត្ថ សុទ្ធានិ សប្បិអាទីនិ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តោ បាចិត្តិយំ នាបជ្ជតិ, សេខិយេសុ សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដំ អាបជ្ជតិ, ឱទនសំសដ្ឋានិ បន វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តោ បាចិត្តិយំ អាបជ្ជតីតិ វេទិតព្ពោ, អយំ កិរេត្ថ អធិប្បាយោ. តេនេវ ច ‘‘បណីតានី’’តិ អវត្វា ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ សុត្តេ វុត្តំ. ‘‘បណីតានី’’តិ ហិ វុត្តេ សប្បិអាទីនំយេវ គហណំ ហោតិ, ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ វុត្តេ បន បណីតសំសដ្ឋានិ សត្តធញ្ញនិព្ពត្តានិ ភោជនានិ បណីតភោជនានីតិ អយមត្ថោ បញ្ញាយតិ.

ឥទានិ វិញ្ញាបេតិ បយោគេ ទុក្កដន្តិអាទីសុ អយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘សប្បិនា ភត្តំ ទេហិ, សប្បិំ អាកិរិត្វា ទេហិ, សប្បិមិស្សកំ កត្វា ទេហិ, សហសប្បិនា ទេហិ, សប្បិញ្ច ភត្តញ្ច ទេហី’’តិ វិញ្ញាបេន្តស្ស វិញ្ញត្តិយា ទុក្កដំ, បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ. ‘‘សប្បិភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ បន យស្មា សាលិភត្តំ វិយ សប្បិភត្តំ នាម នត្ថិ; តស្មា សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដមេវ វេទិតព្ពំ.

សចេ បន ‘‘សប្បិនា ភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ ភត្តំ ទត្វា ‘‘សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ នវនីតំ វា ខីរំ វា ទធិំ វា ទេតិ, មូលំ វា បន ទេតិ, ‘‘ឥមិនា សប្បិំ គហេត្វា ភុញ្ជា’’តិ យថាវត្ថុកមេវ. ‘‘គោសប្បិនា ភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ បន គោសប្បិនា វា ទេតុ, គោសប្បិម្ហិ អសតិ, បុរិមនយេនេវ គោនវនីតាទីនិ វា គាវិំយេវ វា ទេតុ ‘‘ឥតោ សប្បិនា ភុញ្ជា’’តិ យថាវត្ថុកមេវ. សចេ បន គោសប្បិនា យាចិតោ អជិយា សប្បិអាទីហិ ទេតិ, វិសង្កេតំ. ឯវញ្ហិ សតិ អញ្ញំ យាចិតេន អញ្ញំ ទិន្នំ នាម ហោតិ, តស្មា អនាបត្តិ. ឯស នយោ អជិយា សប្បិនា ទេហីតិ អាទីសុបិ.

‘‘កប្បិយសប្បិនា ទេហី’’តិ វុត្តេ អកប្បិយសប្បិនា ទេតិ, វិសង្កេតមេវ. ‘‘អកប្បិយសប្បិនាតិ វុត្តេ អកប្បិយសប្បិនា ទេតិ, បដិគ្គហណេបិ បរិភោគេបិ ទុក្កដមេវ. អកប្បិយសប្បិម្ហិ អសតិ បុរិមនយេនេវ អកប្បិយនវនីតាទីនិ ទេតិ ‘‘សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ អកប្បិយសប្បិនាវ ទិន្នំ ហោតិ. ‘‘អកប្បិយសប្បិនា’’តិ វុត្តេ កប្បិយេន ទេតិ, វិសង្កេតំ. ‘‘សប្បិនា’’តិ វុត្តេ សេសេសុ នវនីតាទីសុ អញ្ញតរេន ទេតិ, វិសង្កេតមេវ. ឯស នយោ នវនីតេន ទេហីតិអាទីសុបិ. យេន យេន ហិ វិញ្ញត្តិ ហោតិ, តស្មិំ វា តស្ស មូលេ វា លទ្ធេ, តំ តំ លទ្ធមេវ ហោតិ.

សចេ បន អញ្ញំ បាឡិយា អាគតំ វា អនាគតំ វា ទេន្តិ, វិសង្កេតំ. បាឡិយំ អាគតនវនីតាទីនិ ឋបេត្វា អញ្ញេហិ នវនីតាទីហិ វិញ្ញាបេន្តស្ស ទុក្កដំ. យថា ច ‘‘សប្បិភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ សាលិភត្តស្ស វិយ សប្បិភត្តស្ស អភាវា សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដមេវ ហោតីតិ វុត្តំ. ឯវំ នវនីតភត្តំ ទេហីតិអាទីសុបិ. បដិបាដិយា ឯកមេកំ វិត្ថារេត្វា វុច្ចមានេបិ ហិ អយមេវត្ថោ វត្តព្ពោ សិយា, សោ ច សង្ខេបេនបិ សក្កា ញាតុំ, កិំ តត្ថ វិត្ថារេន? តេន វុត្តំ – ‘‘ឯស នយោ នវនីតេន ទេហីតិអាទីសុបី’’តិ.

សចេ បន សព្ពេហិបិ សប្បិអាទីហិ ឯកដ្ឋានេ វា នានាដ្ឋានេ វា វិញ្ញាបេត្វា បដិលទ្ធំ ឯកភាជនេ អាកិរិត្វា ឯករសំ កត្វា តតោ កុសគ្គេនាបិ ជិវ្ហគ្គេ ពិន្ទុំ ឋបេត្វា អជ្ឈោហរតិ, នវ បាចិត្តិយានិ អាបជ្ជតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ បរិវារេ –

‘‘កាយិកានិ ន វាចសិកានិ,

សព្ពានិ នានាវត្ថុកានិ;

អបុព្ពំ អចរិមំ អាបជ្ជេយ្យ ឯកតោ,

បញ្ហាមេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

២៦១. អគិលានោ គិលានសញ្ញីតិ ឯត្ថ សចេ គិលានសញ្ញីបិ ហុត្វា ភេសជ្ជត្ថាយ បញ្ច ភេសជ្ជានិ វិញ្ញាបេតិ, មហានាមសិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ. នវ បណីតភោជនានិ វិញ្ញាបេន្តោ បន ឥមិនា សិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ. ភិក្ខុនីនំ បន ឯតានិ បាដិទេសនីយវត្ថូនិ ហោន្តិ, សូបោទនវិញ្ញត្តិយំ ឧភយេសម្បិ សេខបណ្ណត្តិទុក្កដមេវ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ចតុសមុដ្ឋានំ – កាយតោ កាយវាចតោ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ,

កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណតិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បណីតភោជនសិក្ខាបទំ នវមំ.