៤. ភោជនវគ្គោ

១. អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទវណ្ណនា

២០៣. ភោជនវគ្គស្ស បឋមសិក្ខាបទេ – អាវសថបិណ្ឌោតិ អាវសថេ បិណ្ឌោ. សមន្តា បរិក្ខិត្តំ អទ្ធិកគិលានគព្ភិនិបព្ពជិតានំ យថានុរូបំ បញ្ញត្តមញ្ចបីឋំ អនេកគព្ភបមុខបរិច្ឆេទំ អាវសថំ កត្វា តត្ថ បុញ្ញកាមតាយ បិណ្ឌោ បញ្ញត្តោ ហោតិ, យាគុភត្តភេសជ្ជាទិ សព្ពំ តេសំ តេសំ ទានត្ថាយ ឋបិតំ ហោតីតិ អត្ថោ. ហិយ្យោបីតិ ស្វេបិ. អបសក្កន្តីតិ អបគច្ឆន្តិ. មនុស្សា ឧជ្ឈាយន្តីតិ តិត្ថិយេ អបស្សន្តា ‘‘តិត្ថិយា កុហិំ គតា’’‘‘ឥមេ បស្សិត្វា បក្កន្តា’’តិ សុត្វា ឧជ្ឈាយន្តិ. កុក្កុច្ចាយន្តោតិ កុក្កុច្ចំ ករោន្តោ, អកប្បិយសញ្ញំ ឧប្បាទេន្តោតិ អត្ថោ.

២០៦. សក្កោតិ តម្ហា អាវសថា បក្កមិតុន្តិ អទ្ធយោជនំ វា យោជនំ វា គន្តុំ សក្កោតិ. ន សក្កោតីតិ ឯត្តកមេវ ន សក្កោតិ. អនោទិស្សាតិ ឥមេសំយេវ វា ឯត្តកានំយេវ វាតិ ឯកំ បាសណ្ឌំ អនុទ្ទិសិត្វា សព្ពេសំ បញ្ញត្តោ ហោតិ. យាវទត្ថោតិ ភោជនម្បិ ឯត្តកន្តិ អបរិច្ឆិន្ទិត្វា យាវទត្ថោ បញ្ញត្តោ ហោតិ. សកិំ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតព្ពំ, ទុតិយទិវសតោ បដ្ឋាយ បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ.

អយំ បនេត្ថ វិនិច្ឆយោ – ឯកកុលេន វា នានាកុលេហិ វា ឯកតោ ហុត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ វា នានាឋានេសុ វា ‘‘អជ្ជ ឯកស្មិំ; ស្វេ ឯកស្មិ’’ន្តិ ឯវំ អនិយមិតដ្ឋានេ វា បញ្ញត្តំ ឯកស្មិំ ឋានេ ឯកទិវសំ ភុញ្ជិត្វា ទុតិយទិវសេ តស្មិំ ឋានេ អញ្ញស្មិំ វា ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតិ. នានាកុលេហិ បន នានាឋានេសុ បញ្ញត្តំ ឯកស្មិំ ឋានេ ឯកទិវសំ ភុញ្ជិត្វា ទុតិយទិវសេ អញ្ញត្ថ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. បដិបាដិំ បន ខេបេត្វា បុន អាទិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជិតុំ ន វដ្ដតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ឯកបូគនានាបូគឯកគាមនានាគាមេសុបិ ឯសេវ នយោ. យោបិ ឯកកុលស្ស វា នានាកុលានំ វា ឯកតោ បញ្ញត្តោ តណ្ឌុលាទីនំ អភាវេន អន្តរន្តរា ឆិជ្ជតិ, សោបិ ន ភុញ្ជិតព្ពោ. សចេ បន ‘‘ន សក្កោម ទាតុ’’ន្តិ ឧបច្ឆិន្ទិត្វា បុន កល្យាណចិត្តេ ឧប្បន្នេ ទាតុំ អារភន្តិ, ឯតំ បុន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ.

២០៨. អនាបត្តិ គិលានស្សាតិ គិលានស្ស អនុវសិត្វា ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ. គច្ឆន្តោ វាតិ យោ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ ឯកទិវសំ គតដ្ឋានេ ច ឯកទិវសំ ភុញ្ជតិ, តស្សាបិ អនាបត្តិ. អាគច្ឆន្តេបិ ឯសេវ នយោ. គន្ត្វា បច្ចាគច្ឆន្តោបិ អន្តរាមគ្គេ ឯកទិវសំ អាគតដ្ឋានេ ច ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតុំ លភតិ. គច្ឆិស្សាមីតិ ភុញ្ជិត្វា និក្ខន្តស្ស នទី វា បូរតិ ចោរាទិភយំ វា ហោតិ, សោ និវត្តិត្វា ខេមភាវំ ញត្វា គច្ឆន្តោ បុន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតុំ លភតីតិ សព្ពមិទំ មហាបច្ចរិយាទីសុ វុត្តំ. ឱទិស្ស បញ្ញត្តោ ហោតីតិ ភិក្ខូនំយេវ អត្ថាយ ឧទ្ទិសិត្វា បញ្ញត្តោ ហោតិ. ន យាវទត្ថោតិ យាវទត្ថំ បញ្ញត្តោ ន ហោតិ, ថោកំ ថោកំ លព្ភតិ, តាទិសំ និច្ចម្បិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. បញ្ច ភោជនានិ ឋបេត្វា សព្ពត្ថាតិ យាគុខជ្ជកផលាផលាទិភេទេ សព្ពត្ថ អនាបត្តិ. យាគុអាទីនិ ហិ និច្ចម្បិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កាយតោ ច កាយចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

អាវសថបិណ្ឌសិក្ខាបទំ បឋមំ.

២. គណភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២០៩. ទុតិយសិក្ខាបទេ – បរិហីនលាភសក្ការោតិ សោ កិរ អជាតសត្តុនា រាជានំ មារាបេត្វាបិ អភិមារេ យោជេត្វាបិ រុហិរុប្បាទំ កត្វាបិ គុឡ្ហបដិច្ឆន្នោ អហោសិ. យទា បន ទិវាយេវ ធនបាលកំ បយោជេសិ, តទា បាកដោ ជាតោ. ‘‘កថំ ទេវទត្តោ ហត្ថិំ បយោជេសី’’តិ បរិកថាយ ឧប្បន្នាយ ‘‘ន កេវលំ ហត្ថិំ បយោជេសិ, រាជានម្បិ មារាបេសិ, អភិមារេបិ បេសេសិ, សិលម្បិ បវិជ្ឈិ, បាបោ ទេវទត្តោ’’តិ បាកដោ អហោសិ. ‘‘កេន សទ្ធិំ ឥទំ កម្មមកាសី’’តិ ច វុត្តេ ‘‘រញ្ញា អជាតសត្តុនា’’តិ អាហំសុ. តតោ នាគរា ‘‘កថញ្ហិ នាម រាជា ឯវរូបំ ចោរំ សាសនកណ្ដកំ គហេត្វា វិចរិស្សតី’’តិ ឧដ្ឋហិំសុ. រាជា នគរសង្ខោភំ ញត្វា ទេវទត្តំ នីហរិ. តតោ បដ្ឋាយ ចស្ស បញ្ចថាលិបាកសតានិ ឧបច្ឆិន្ទិ, ឧបដ្ឋានម្បិស្ស ន អគមាសិ, អញ្ញេបិស្ស មនុស្សា ន កិញ្ចិ ទាតព្ពំ វា កាតព្ពំ វា មញ្ញិំសុ. តេន វុត្តំ – ‘‘បរិហីនលាភសក្ការោ’’តិ. កុលេសុ វិញ្ញាបេត្វា វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជតីតិ ‘‘មា មេ គណោ ភិជ្ជី’’តិ បរិសំ បោសេន្តោ ‘‘ត្វំ ឯកស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តំ ទេហិ, ត្វំ ទ្វិន្ន’’ន្តិ ឯវំ វិញ្ញាបេត្វា សបរិសោ កុលេសុ ភុញ្ជតិ.

២១១. ចីវរំ បរិត្តំ ឧប្បជ្ជតីតិ ភត្តំ អគណ្ហន្តានំ ចីវរំ ន ទេន្តិ, តស្មា បរិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ.

២១២. ចីវរការកេ ភិក្ខូ ភត្តេន និមន្តេន្តីតិ គាមេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ចិរេន ចីវរំ និដ្ឋាបេន្តេ ទិស្វា ‘‘ឯវំ លហុំ និដ្ឋាបេត្វា ចីវរំ បរិភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ បុញ្ញកាមតាយ និមន្តេន្តិ.

២១៥. នានាវេរជ្ជកេតិ នានាវិធេហិ អញ្ញរជ្ជេហិ អាគតេ. ‘‘នានាវិរជ្ជកេ’’តិបិ បាឋោ, អយមេវត្ថោ.

២១៧-៨. គណភោជនេតិ គណស្ស ភោជនេ. ឥធ ច គណោ នាម ចត្តារោ ភិក្ខូ អាទិំ កត្វា តតុត្តរិំ ភិក្ខូ អធិប្បេតា, តេនេវ សព្ពន្តិមំ បរិច្ឆេទំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យត្ថ ចត្តារោ ភិក្ខូ…បេ… ឯតំ គណភោជនំ នាមា’’តិ. តំ បនេតំ គណភោជនំ ទ្វីហាការេហិ បសវតិ និមន្តនតោ វា វិញ្ញត្តិតោ វា. កថំ និមន្តនតោ បសវតិ? ចត្តារោ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘តុម្ហេ, ភន្តេ, ឱទនេន និមន្តេមិ, ឱទនំ មេ គណ្ហថ អាកង្ខថ ឱលោកេថ អធិវាសេថ បដិមានេថា’’តិ ឯវំ យេន កេនចិ វេវចនេន វា ភាសន្តរេន វា បញ្ចន្នំ ភោជនានំ នាមំ គហេត្វា និមន្តេតិ. ឯវំ ឯកតោ និមន្តិតា បរិច្ឆិន្នកាលវសេន អជ្ជតនាយ វា ស្វាតនាយ វា ឯកតោ គច្ឆន្តិ, ឯកតោ គណ្ហន្តិ, ឯកតោ ភុញ្ជន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. ឯកតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានតោ វា គច្ឆន្តិ, ឯកតោ គណ្ហន្តិ, នានតោ ភុញ្ជន្តិ, អាបត្តិយេវ. បដិគ្គហណមេវ ហិ ឯត្ថ បមាណំ. ឯកតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានតោ វា គច្ឆន្តិ, នានតោ គណ្ហន្តិ, ឯកតោ វា នានតោ វា ភុញ្ជន្តិ, អនាបត្តិ. ចត្តារិ បរិវេណានិ វា វិហារេ វា គន្ត្វា នានតោ និមន្តិតា ឯកដ្ឋានេ ឋិតេសុយេវ វា ឯកោ បុត្តេន ឯកោ បិតរាតិ ឯវម្បិ នានតោ និមន្តិតា ឯកតោ វា នានតោ វា គច្ឆន្តុ, ឯកតោ វា នានតោ វា ភុញ្ជន្តុ, សចេ ឯកតោ គណ្ហន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. ឯវំ តាវ និមន្តនតោ បសវតិ.

កថំ វិញ្ញត្តិតោ? ចត្តារោ ភិក្ខូ ឯកតោ ឋិតា វា និសិន្នា វា ឧបាសកំ ទិស្វា ‘‘អម្ហាកំ ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេហី’’តិ វា វិញ្ញាបេយ្យុំ, បាដេក្កំ វា បស្សិត្វា ‘‘មយ្ហំ ទេហិ, មយ្ហំ ទេហី’’តិ ឯវំ ឯកតោ វា នានតោ វា វិញ្ញាបេត្វា ឯកតោ វា គច្ឆន្តុ នានតោ វា, ភត្តំ គហេត្វាបិ ឯកតោ វា ភុញ្ជន្តុ នានតោ វា, សចេ ឯកតោ គណ្ហន្តិ, គណភោជនំ ហោតិ, សព្ពេសំ អាបត្តិ. ឯវំ វិញ្ញត្តិតោ បសវតិ.

បាទាបិ ផលិតាតិ យថា មហាចម្មស្ស បរតោ មំសំ ទិស្សតិ; ឯវំ ផាលិតា, វាលិកាយ វា សក្ខរាយ វា បហដមត្តេ ទុក្ខំ ឧប្បាទេន្តិ, ន សក្កា ហោតិ អន្តោគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ. ឦទិសេ គេលញ្ញេ គិលានសមយោតិ ភុញ្ជិតព្ពំ, ន លេសកប្បិយំ កាតព្ពំ.

ចីវរេ កយិរមានេតិ យទា សាដកញ្ច សុត្តញ្ច លភិត្វា ចីវរំ ករោន្តិ តទា; វិសុញ្ហិ ចីវរការសមយោ នាម នត្ថិ. តស្មា យោ តត្ថ ចីវរេ កត្តព្ពំ យំកិញ្ចិ កម្មំ ករោតិ, មហាបច្ចរិយញ្ហិ ‘‘អន្តមសោ សូចិវេធនកោ’’តិបិ វុត្តំ, តេន ចីវរការសមយោតិ ភុញ្ជិតព្ពំ. កុរុន្ទិយំ បន វិត្ថារេនេវ វុត្តំ. យោ ចីវរំ វិចារេតិ, ឆិន្ទតិ, មោឃសុត្តំ ឋបេតិ, អាគន្តុកបដ្ដំ ឋបេតិ, បច្ចាគតំ សិព្ពតិ, អាគន្តុកបដ្ដំ ពន្ធតិ, អនុវាតំ ឆិន្ទតិ ឃដ្ដេតិ អារោបេតិ, តត្ថ បច្ចាគតំ សិព្ពតិ, សុត្តំ ករោតិ វលេតិ, បិប្ផលិកំ និសេតិ, បរិវត្តនំ ករោតិ, សព្ពោបិ ចីវរំ ករោតិយេវាតិ វុច្ចតិ. យោ បន សមីបេ និសិន្នោ ជាតកំ វា ធម្មបទំ វា កថេតិ, អយំ ន ចីវរការកោ. ឯតំ ឋបេត្វា សេសានំ គណភោជនេ អនាបត្តីតិ.

អទ្ធយោជនន្តិ ឯត្តកម្បិ អទ្ធានំ គន្តុកាមេន. យោ បន ទូរំ គន្តុកាមោ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. គច្ឆន្តេនាតិ អទ្ធានំ គច្ឆន្តេន, អទ្ធយោជនព្ភន្តរេ គាវុតេបិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. គតេន ភុញ្ជិតព្ពន្តិ គតេន ឯកទិវសំ ភុញ្ជិតព្ពំ. នាវាភិរុហនេបិ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ – អភិរុឡ្ហេន ឥច្ឆិតដ្ឋានំ គន្ត្វាបិ យាវ ន ឱរោហតិ តាវ ភុញ្ជិតព្ពន្តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. ចតុត្ថេ អាគតេតិ អយំ អន្តិមបរិច្ឆេទោ, ចតុត្ថេបិ អាគតេ យត្ថ ន យាបេន្តិ; សោ មហាសមយោ. យត្ថ បន សតំ វា សហស្សំ វា សន្និបតន្តិ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. តស្មា តាទិសេ កាលេ ‘‘មហាសមយោ’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. យោ កោចិ បរិព្ពាជកសមាបន្នោតិ សហធម្មិកេសុ វា តិត្ថិយេសុ វា អញ្ញតរោ, ឯតេសញ្ហិ យេន កេនចិ កតេ ភត្តេ ‘‘សមណភត្តសមយោ’’តិ ភុញ្ជិតព្ពំ.

២២០. អនាបត្តិ សមយេតិ សត្តសុ សមយេសុ អញ្ញតរស្មិំ អនាបត្តិ. ទ្វេ តយោ ឯកតោតិ យេបិ អកប្បិយនិមន្តនំ សាទិយិត្វា ទ្វេ វា តយោ វា ឯកតោ គហេត្វា ភុញ្ជន្តិ, តេសម្បិ អនាបត្តិ.

តត្ថ អនិមន្តិតចតុត្ថំ, បិណ្ឌបាតិកចតុត្ថំ, អនុបសម្បន្នចតុត្ថំ, បត្តចតុត្ថំ, គិលានចតុត្ថន្តិ បញ្ចន្នំ ចតុក្កានំ វសេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. កថំ? ឥធេកច្ចោ ចត្តារោ ភិក្ខូ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ និមន្តេតិ. តេសុ តយោ គតា, ឯកោ ន គតោ. ឧបាសកោ ‘‘ឯកោ ភន្តេ ថេរោ កុហិ’’ន្តិ បុច្ឆតិ. នាគតោ ឧបាសកាតិ. សោ អញ្ញំ តង្ខណប្បត្តំ កញ្ចិ ‘‘ឯហិ ភន្តេ’’តិ បវេសេត្វា ចតុន្នម្បិ ភត្តំ ទេតិ, សព្ពេសំ អនាបត្តិ. កស្មា? គណបូរកស្ស អនិមន្តិតត្តា. តយោ ឯវ ហិ តត្ថ និមន្តិតា គណ្ហិំសុ, តេហិ គណោ ន បូរតិ, គណបូរកោ ច អនិមន្តិតោ, តេន គណោ ភិជ្ជតីតិ ឥទំ អនិមន្តិតចតុត្ថំ.

បិណ្ឌបាតិកចតុត្ថេ – និមន្តនកាលេ ឯកោ បិណ្ឌបាតិកោ ហោតិ, សោ នាធិវាសេតិ. គមនវេលាយ បន ‘‘ឯហិ ភន្តេ’’តិ វុត្តេ អនធិវាសិតត្តា អនាគច្ឆន្តម្បិ ‘‘ឯថ ភិក្ខំ លច្ឆថា’’តិ គហេត្វា គច្ឆន្តិ, សោ តំ គណំ ភិន្ទតិ. តស្មា សព្ពេសំ អនាបត្តិ.

អនុបសម្បន្នចតុត្ថេ – សាមណេរេន សទ្ធិំ និមន្តិតា ហោន្តិ, សោបិ គណំ ភិន្ទតិ.

បត្តចតុត្ថេ – ឯកោ សយំ អគន្ត្វា បត្តំ បេសេតិ; ឯវម្បិ គណោ ភិជ្ជតិ. តស្មា សព្ពេសំ អនាបត្តិ.

គិលានចតុត្ថេ – គិលានេន សទ្ធិំ និមន្តិតា ហោន្តិ, តត្ថ គិលានស្សេវ អនាបត្តិ, ឥតរេសំ បន គណបូរកោ ហោតិ. ន ហិ គិលានេន គណោ ភិជ្ជតិ. តស្មា តេសំ អាបត្តិយេវ. មហាបច្ចរិយំ បន អវិសេសេន វុត្តំ.

សមយលទ្ធកោ សយមេវ មុច្ចតិ, សេសានំ គណបូរកត្តា អាបត្តិករោ ហោតិ. តស្មា ចីវរទានសមយលទ្ធកាទីនម្បិ វសេន ចតុក្កានិ វេទិតព្ពានិ. សចេ បន អធិវាសេត្វា គតេសុបិ ចតូសុ ជនេសុ ឯកោ បណ្ឌិតោ ភិក្ខុ ‘‘អហំ តុម្ហាកំ គណំ ភិន្ទិស្សាមិ, និមន្តនំ សាទិយថា’’តិ វត្វា យាគុខជ្ជកាវសានេ ភត្តត្ថាយ បត្តំ គណ្ហន្តានំ អទត្វា ‘‘ឥមេ តាវ ភិក្ខូ ភោជេត្វា វិស្សជ្ជេថ, អហំ បច្ឆា អនុមោទនំ កត្វា គមិស្សាមី’’តិ និសិន្នោ. តេសុ ភុត្វា គតេសុ ‘‘ទេថ ភន្តេ បត្ត’’ន្តិ ឧបាសកេន បត្តំ គហេត្វា ភត្តេ ទិន្នេ ភុញ្ជិត្វា អនុមោទនំ កត្វា គច្ឆតិ, សព្ពេសំ អនាបត្តិ. បញ្ចន្នញ្ហិ ភោជនានំយេវ វសេន គណភោជនេ វិសង្កេតំ នត្ថិ. ឱទនេន និមន្តិតា កុម្មាសំ គណ្ហន្តាបិ អាបត្តិំ អាបជ្ជន្តិ. តានិ ច តេហិ ឯកតោ ន គហិតានិ. យាគុអាទីសុ បន វិសង្កេតំ ហោតិ, តានិ តេហិ ឯកតោ គហិតានីតិ. ឯវំ ឯកោ បណ្ឌិតោ អញ្ញេសម្បិ អនាបត្តិំ ករោតិ.

តស្មា សចេ កោចិ សង្ឃភត្តំ កត្តុកាមេន និមន្តនត្ថាយ បេសិតោ វិហារំ អាគម្ម ‘‘ភន្តេ, ស្វេ អម្ហាកំ ឃរេ ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អវត្វា ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វា ‘‘សង្ឃភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វា ‘‘សង្ឃោ ភត្តំ គណ្ហាតូ’’តិ វា វទតិ, ភត្តុទ្ទេសកេន បណ្ឌិតេន ភវិតព្ពំ, នេមន្តនិកា គណភោជនតោ បិណ្ឌបាតិកា ច ធុតង្គភេទតោ មោចេតព្ពា. កថំ? ឯវំ តាវ វត្តព្ពំ – ‘‘ស្វេ ន សក្កា ឧបាសកា’’តិ. ‘‘បុនទិវសេ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘បុនទិវសេបិ ន សក្កា’’តិ. ឯវំ យាវ អទ្ធមាសម្បិ ហរិត្វា បុន វត្តព្ពោ – ‘‘ត្វំ កិំ អវចា’’តិ? សចេ បុនបិ ‘‘សង្ឃភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តតោ ‘‘ឥមំ តាវ ឧបាសក បុប្ផំ កប្បិយំ ករោហិ, ឥមំ តិណ’’ន្តិ ឯវំ វិក្ខេបំ កត្វា បុន ‘‘កិំ កថយិត្ថា’’តិ បុច្ឆិតព្ពោ. សចេ បុនបិ តថេវ វទតិ, ‘‘អាវុសោ, ត្វំ បិណ្ឌបាតិកេ វា មហាថេរេ វា ន លច្ឆសិ, សាមណេរេ លច្ឆសី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ននុ, ភន្តេ អសុកស្មិញ្ច អសុកស្មិញ្ច គាមេ ភទន្តេ ភោជេសុំ, អហំ កស្មា ន លភាមី’’តិ ច វុត្តេ ‘‘តេ និមន្តេតុំ ជានន្តិ, ត្វំ ន ជានាសី’’តិ. តេ កថំ និមន្តេសុំ ភន្តេតិ? តេ ឯវមាហំសុ – ‘‘អម្ហាកំ, ភន្តេ, ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ. សចេ សោបិ តថេវ វទតិ, វដ្ដតិ. អថ បុនបិ ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ‘‘ន ទានិ ត្វំ, អាវុសោ, ពហូ ភិក្ខូ លច្ឆសិ, តយោ ឯវ លច្ឆសី’’តិ វត្តព្ពោ. ‘‘ននុ, ភន្តេ, អសុកស្មិញ្ច អសុកស្មិញ្ច គាមេ សកលំ ភិក្ខុសង្ឃំ ភោជេសុំ, អហំ កស្មា ន លភាមី’’តិ? ‘‘ត្វំ និមន្តេតុំ ន ជានាសី’’តិ. ‘‘តេ កថំ និមន្តេសុ’’ន្តិ? តេ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ អាហំសូតិ. សចេ សោបិ ‘‘ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ. អថ បុនបិ ‘‘ភត្តមេវា’’តិ វទតិ, តតោ វត្តព្ពោ – ‘‘គច្ឆ ត្វំ, នត្ថម្ហាកំ តវ ភត្តេនត្ថោ, និពទ្ធគោចរោ ឯស អម្ហាកំ, មយមេត្ថ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. តំ ‘‘ចរថ, ភន្តេ’’តិ វត្វា អាគតំ បុច្ឆន្តិ – ‘‘កិំ ភោ លទ្ធា ភិក្ខូ’’តិ. ‘‘កិំ ឯតេន ពហុ ឯត្ថ វត្តព្ពំ, ‘ថេរា ស្វេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’តិ អាហំសុ. មា ទានិ តុម្ហេ បមជ្ជិត្ថា’’តិ. ទុតិយទិវសេ ចេតិយវត្តំ កត្វា ឋិតា ភិក្ខូ សង្ឃត្ថេរេន វត្តព្ពា – ‘‘អាវុសោ, ធុរគាមេ សង្ឃភត្តំ អបណ្ឌិតមនុស្សោ បន អគមាសិ, គច្ឆាម ធុរគាមេ បិណ្ឌាយ ចរិស្សាមា’’តិ. ភិក្ខូហិ ថេរស្ស វចនំ កាតព្ពំ, ន ទុព្ពចេហិ ភវិតព្ពំ, គាមទ្វារេ អដ្ឋត្វាវ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ. តេសុ បត្តានិ គហេត្វា និសីទាបេត្វា ភោជេន្តេសុ ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ អាសនសាលាយ ភត្តំ ឋបេត្វា រថិកាសុ អាហិណ្ឌន្តា អារោចេន្តិ – ‘‘អាសនសាលាយ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ ន វដ្ដតិ.

អថ បន ភត្តំ អាទាយ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, បដិកច្ចេវ វា វិហារំ អភិហរិត្វា បតិរូបេ ឋានេ ឋបេត្វា អាគតាគតានំ ទេន្តិ, អយំ អភិហដភិក្ខា នាម វដ្ដតិ. សចេ បន ភត្តសាលាយ ទានំ សជ្ជេត្វា តំ តំ បរិវេណំ បហិណន្តិ ‘‘ភត្តសាលាយ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ, ន វដ្ដតិ. យេ បន មនុស្សា បិណ្ឌចារិកេ ភិក្ខូ ទិស្វា អាសនសាលំ សម្មជ្ជិត្វា តត្ថ និសីទាបេត្វា ភោជេន្តិ, ន តេ បដិក្ខិបិតព្ពា. យេ បន គាមេ ភិក្ខំ អលភិត្វា គាមតោ និក្ខមន្តេ ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘ភន្តេ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, តេ បដិក្ខិបិតព្ពា, ន វា និវត្តិតព្ពំ. សចេ ‘‘និវត្តថ, ភន្តេ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ‘‘និវត្តថា’’តិ វុត្តបទេ និវត្តិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘និវត្តថ ភន្តេ, ឃរេ ភត្តំ កតំ, គាមេ ភត្តំ កត’’ន្តិ វទន្តិ, គេហេ ច គាមេ ច ភត្តំ នាម យស្ស កស្សចិ ហោតីតិ និវត្តិតុំ វដ្ដតិ. ‘‘និវត្តថ, ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ សម្ពន្ធំ កត្វា វទន្តិ, និវត្តិតុំ ន វដ្ដតិ. អាសនសាលតោ បិណ្ឌាយ ចរិតុំ និក្ខមន្តេ ទិស្វា ‘‘និសីទថ ភន្តេ ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ. និច្ចភត្តន្តិ ធុវភត្តំ វុច្ចតិ. ‘‘និច្ចភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ពហូនម្បិ ឯកតោ គហេតុំ វដ្ដតិ. សលាកភត្តាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

គណភោជនសិក្ខាបទំ ទុតិយំ.

៣. បរម្បរភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២២១. តតិយសិក្ខាបទេ – ន ខោ ឥទំ ឱរកំ ភវិស្សតិ, យថយិមេ មនុស្សា សក្កច្ចំ ភត្តំ ករោន្តីតិ, យេន និយាមេន ឥមេ មនុស្សា សក្កច្ចំ ភត្តំ ករោន្តិ, តេន ញាយតិ – ‘‘ឥទំ សាសនំ ឥទំ វា ពុទ្ធប្បមុខេ សង្ឃេ ទានំ ន ខោ ឱរកំ ភវិស្សតិ, បរិត្តំ លាមកំ នេវ ភវិស្សតី’’តិ. កិរបតិកោតិ ឯត្ថ ‘‘កិរោ’’តិ តស្ស កុលបុត្តស្ស នាមំ; អធិបច្ចដ្ឋេន បន ‘‘កិរបតិកោ’’តិ វុច្ចតិ. សោ កិរ ឥស្សរោ អធិបតិ មាសឧតុសំវច្ឆរនិយាមេន វេតនំ ទត្វា កម្មការកេ កម្មំ ការេតិ. ពទរា បដិយត្តាតិ ឧបចារវសេន វទតិ. ពទរមិស្សេនាតិ ពទរសាឡវេន.

២២២. ឧស្សូរេ អាហរិយិត្ថាតិ អតិទិវា អាហរិយិត្ថ.

២២៦. មយ្ហំ ភត្តបច្ចាសំ ឥត្ថន្នាមស្ស ទម្មីតិ អយំ ភត្តវិកប្បនា នាម សម្មុខាបិ បរម្មុខាបិ វដ្ដតិ. សម្មុខា ទិស្វា ‘‘តុយ្ហំ វិកប្បេមី’’តិ វត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ, អទិស្វា បញ្ចសុ សហធម្មិកេសុ ‘‘ឥត្ថន្នាមស្ស វិកប្បេមី’’តិ វត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. មហាបច្ចរិយាទីសុ បន បរម្មុខាវិកប្បនាវ វុត្តា. សា ចាយំ យស្មា វិនយកម្មេន សង្គហិតា, តស្មា ភគវតោ វិកប្បេតុំ ន វដ្ដតិ. ភគវតិ ហិ គន្ធកុដិយំ និសិន្នេបិ សង្ឃមជ្ឈេ និសិន្នេបិ សង្ឃេន គណប្បហោនកេ ភិក្ខូ គហេត្វា តំ តំ កម្មំ កតំ សុកតមេវ ហោតិ, ភគវា នេវ កម្មំ កោបេតិ; ន សម្បាទេតិ. ន កោបេតិ ធម្មិស្សរត្តា, ន សម្បាទេតិ អគណបូរកត្តា.

២២៩. ទ្វេ តយោ និមន្តនេ ឯកតោ ភុញ្ជតីតិ ទ្វេ តីណិ និមន្តនានិ ឯកបត្តេ បក្ខិបិត្វា មិស្សេត្វា ឯកំ កត្វា ភុញ្ជតីតិ អត្ថោ. ទ្វេ តីណិ កុលានិ និមន្តេត្វា ឯកស្មិំ ឋានេ និសីទាបេត្វា ឥតោ ចិតោ ច អាហរិត្វា ភត្តំ អាកិរន្តិ, សូបព្យញ្ជនំ អាកិរន្តិ, ឯកមិស្សកំ ហោតិ, ឯត្ថ អនាបត្តីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. សចេ បន មូលនិមន្តនំ ហេដ្ឋា ហោតិ, បច្ឆិមំ បច្ឆិមំ ឧបរិ, តំ ឧបរិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជន្តស្ស អាបត្តិ. ហត្ថំ បន អន្តោ បវេសេត្វា បឋមនិមន្តនតោ ឯកម្បិ កពឡំ ឧទ្ធរិត្វា ភុត្តកាលតោ បដ្ឋាយ យថា តថា វា ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ. សចេបិ តត្ថ ខីរំ វា រសំ វា អាកិរន្តិ, យេន អជ្ឈោត្ថតំ ភត្តំ ឯករសំ ហោតិ, កោដិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មហាអដ្ឋកថាយំ បន វុត្តំ – ‘‘ខីរភត្តំ វា រសភត្តំ វា លភិត្វា និសិន្នស្ស តត្ថេវ អញ្ញេបិ ខីរភត្តំ វា រសភត្តំ វា អាកិរន្តិ, ខីរំ វា រសំ វា បិវតោ អនាបត្តិ. ភុញ្ជន្តេន បន បឋមំ លទ្ធមំសខណ្ឌំ វា ភត្តបិណ្ឌំ វា មុខេ បក្ខិបិត្វា កោដិតោ បដ្ឋាយ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សប្បិបាយាសេបិ ឯសេវ នយោ’’តិ.

មហាឧបាសកោ ភិក្ខុំ និមន្តេតិ, តស្ស កុលំ ឧបគតស្ស ឧបាសកោបិ តស្ស បុត្តទារភាតិកភគិនិអាទយោបិ អត្តនោ អត្តនោ កោដ្ឋាសំ អាហរិត្វា បត្តេ បក្ខិបន្តិ, ឧបាសកេន បឋមំ ទិន្នំ អភុញ្ជិត្វា បច្ឆា លទ្ធំ ភុញ្ជន្តស្ស ‘‘អនាបត្តី’’តិ មហាអដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ បន វដ្ដតីតិ វុត្តំ. មហាបច្ចរិយំ ‘‘សចេ បាដេក្កំ បចន្តិ, អត្តនោ អត្តនោ បក្កភត្តតោ អាហរិត្វា ទេន្តិ, តត្ថ បច្ឆា អាហដំ បឋមំ ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយំ. យទិ បន សព្ពេសំ ឯកោវ បាកោ ហោតិ, បរម្បរភោជនំ ន ហោតី’’តិ វុត្តំ. មហាឧបាសកោ និមន្តេត្វា និសីទាបេតិ, អញ្ញោ មនុស្សោ បត្តំ គណ្ហាតិ, ន ទាតព្ពំ. កិំ ភន្តេ ន ទេថាតិ? ននុ ឧបាសក តយា និមន្តិតម្ហាតិ! ហោតុ ភន្តេ, លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជថាតិ វទតិ, ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. អញ្ញេន អាហរិត្វា ភត្តេ ទិន្នេ អាបុច្ឆិត្វាបិ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតីតិ កុរុន្ទិយំ វុត្តំ.

អនុមោទនំ កត្វា គច្ឆន្តំ ធម្មំ សោតុកាមា ‘‘ស្វេបិ ភន្តេ អាគច្ឆេយ្យាថា’’តិ សព្ពេ និមន្តេន្តិ, បុនទិវសេ អាគន្ត្វា លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. កស្មា? សព្ពេហិ និមន្តិតត្តា. ឯកោ ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ភត្តំ លភតិ, តមញ្ញោ ឧបាសកោ និមន្តេត្វា ឃរេ និសីទាបេតិ, ន ច តាវ ភត្តំ សម្បជ្ជតិ. សចេ សោ ភិក្ខុ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា លទ្ធភត្តំ ភុញ្ជតិ, អាបត្តិ. អភុត្វា និសិន្នេ ‘‘កិំ ភន្តេ ន ភុញ្ជសី’’តិ វុត្តេ ‘‘តយា និមន្តិតត្តា’’តិ វត្វា លទ្ធំ លទ្ធំ ភុញ្ជថ ភន្តេ’’តិ វុត្តោ ភុញ្ជតិ, វដ្ដតិ.

សកលេន គាមេនាតិ សកលេន គាមេន ឯកតោ ហុត្វា និមន្តិតស្សេវ យត្ថ កត្ថចិ ភុញ្ជតោ អនាបត្តិ. បូគេបិ ឯសេវ នយោ. និមន្តិយមានោ ភិក្ខំ គហេស្សាមីតិ ភណតីតិ ‘‘ភត្តំ គណ្ហា’’តិ និមន្តិយមានោ ‘‘ន មយ្ហំ តវ ភត្តេនត្ថោ, ភិក្ខំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ វទតិ. ឯត្ថ បន មហាបទុមត្ថេរោ អាហ – ‘‘ឯវំ វទន្តោ ឥមស្មិំ សិក្ខាបទេ អនិមន្តនំ កាតុំ សក្កោតិ, ភុញ្ជនត្ថាយ បន ឱកាសោ កតោ ហោតីតិ នេវ គណភោជនតោ ន ចារិត្តតោ មុច្ចតី’’តិ. មហាសុមត្ថេរោ អាហ – ‘‘យទគ្គេន អនិមន្តនំ កាតុំ សក្កោតិ, តទគ្គេន នេវ គណភោជនំ ន ចារិត្តំ ហោតី’’តិ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយាកិរិយំ ឯត្ថ ហិ ភោជនំ កិរិយា, អវិកប្បនំ អកិរិយា, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បរម្បរភោជនសិក្ខាបទំ តតិយំ.

៤. កាណមាតាសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣០. ចតុត្ថសិក្ខាបទេ – កាណមាតាតិ កាណាយ មាតា. សា កិរស្សា ធីតា អភិរូបា អហោសិ, យេ យេ តំ បស្សន្តិ, តេ តេ រាគេន កាណា ហោន្តិ, រាគន្ធា ហោន្តីតិ អត្ថោ. តស្មា បរេសំ កាណភាវករណតោ ‘‘កាណា’’តិ វិស្សុតា អហោសិ. តស្សា វសេន មាតាបិស្សា ‘‘កាណមាតា’’តិ បាកដា ជាតា. អាគតន្តិ អាគមនំ. កិស្មិំ វិយាតិ កីទិសំ វិយ; លជ្ជនកំ វិយ ហោតីតិ អធិប្បាយោ. រិត្តហត្ថំ គន្តុន្តិ រិត្តា ហត្ថា អស្មិំ គមនេ តទិទំ រិត្តហត្ថំ, តំ រិត្តហត្ថំ គមនំ គន្តុំ លជ្ជនកំ វិយ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. បរិក្ខយំ អគមាសីតិ ឧបាសិកា អរិយសាវិកា ភិក្ខូ ទិស្វា សន្តំ អទាតុំ ន សក្កោតិ, តស្មា តាវ ទាបេសិ, យាវ សព្ពំ បរិក្ខយំ អគមាសិ. ធម្មិយា កថាយាតិ ឯត្ថ កាណាបិ មាតុ អត្ថាយ ទេសិយមានំ ធម្មំ សុណន្តី ទេសនាបរិយោសានេ សោតាបន្នា អហោសិ. ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមីតិ អាសនតោ ឧដ្ឋហិត្វា គតោ. សោបិ បុរិសោ ‘‘សត្ថា កិរ កាណមាតាយ និវេសនំ អគមាសី’’តិ សុត្វា កាណំ អានេត្វា បកតិដ្ឋានេយេវ ឋបេសិ.

២៣១. ឥមស្មិំ បន វត្ថុស្មិំ ឧប្បន្នមត្តេ អប្បញ្ញត្តេយេវ សិក្ខាបទេ បាថេយ្យវត្ថុ ឧទបាទិ, តស្មា អនន្តរមេវ ចេតំ ទស្សេតុំ ‘‘តេន ខោ បន សមយេនា’’តិអាទិ វុត្តំ. សោបិ ច ឧបាសកោ អរិយសាវកត្តា សព្ពមេវ ទាបេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បរិក្ខយំ អគមាសី’’តិ.

២៣៣. យំកិញ្ចិ បហេណកត្ថាយាតិ បណ្ណាការត្ថាយ បដិយត្តំ យំកិញ្ចិ អតិរសកមោទកសក្ខលិកាទិ សព្ពំ ឥធ បូវោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. យំកិញ្ចិ បាថេយ្យត្ថាយាតិ មគ្គំ គច្ឆន្តានំ អន្តរាមគ្គត្ថាយ បដិយត្តំ យំកិញ្ចិ ពទ្ធសត្តុអពទ្ធសត្តុតិលតណ្ឌុលាទិ សព្ពំ ឥធ មន្ថោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តតោ ចេ ឧត្តរិន្តិ សចេបិ តតិយំ បត្តំ ថូបីកតំ គណ្ហាតិ, បូវគណនាយ បាចិត្តិយំ.

ទ្វត្តិបត្តបូរេ បដិគ្គហេត្វាតិ មុខវដ្ដិយា ហេដ្ឋិមលេខាយ សមបូរេ បត្តេ គហេត្វា. អមុត្រ មយា ទ្វត្តិបត្តបូរាតិ ឯត្ថ សចេ ទ្វេ គហិតា, ‘‘អត្រ មយា ទ្វេ បត្តបូរា បដិគ្គហិតា, ត្វំ ឯកំ គណ្ហេយ្យាសី’’តិ វត្តព្ពំ. តេនាបិ អញ្ញំ បស្សិត្វា ‘‘បឋមំ អាគតេន ទ្វេ បត្តបូរា គហិតា, មយា ឯកោ, មា ត្វំ គណ្ហី’’តិ វត្តព្ពំ. យេន បឋមំ ឯកោ គហិតោ, តស្សាបិ បរម្បរារោចនេ ឯសេវ នយោ. យេន បន សយមេវ តយោ គហិតា, តេន អញ្ញំ ទិស្វា ‘‘មា ខោ ឯត្ថ បដិគ្គណ្ហិ’’ ច្ចេវ វត្តព្ពំ. បដិក្កមនំ នីហរិត្វាតិ អាសនសាលំ ហរិត្វា, អាសនសាលំ គច្ឆន្តេន ច ឆឌ្ឌិតសាលា ន គន្តព្ពា. យត្ថ មហា ភិក្ខុសង្ឃោ និសីទតិ, តត្ថ គន្តព្ពំ. មហាបច្ចរិយំ បន វុត្តំ ‘‘យា លទ្ធដ្ឋានតោ អាសន្នា អាសនសាលា, តត្ថ គន្តព្ពំ. អត្តនោ ‘សន្ទិដ្ឋានំ វា សម្ភត្តានំ វា ឯកនិកាយិកានំ វា ទស្សាមី’តិ អញ្ញត្ថ គន្តុំ ន លព្ភតិ. សចេ បនស្ស និពទ្ធនិសីទនដ្ឋានំ ហោតិ, ទូរម្បិ គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ.

សំវិភជិតព្ពន្តិ សចេ តយោ បត្តបូរា គហិតា, ឯកំ អត្តនោ ឋបេត្វា ទ្វេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទាតព្ពា. សច្ចេ ទ្វេ គហិតា, ឯកំ អត្តនោ ឋបេត្វា ឯកោ សង្ឃស្ស ទាតព្ពោ, យថាមិត្តំ បន ទាតុំ ន លព្ភតិ. យេន ឯកោ គហិតោ, ន តេន កិញ្ចិ អកាមា ទាតព្ពំ, យថារុចិ កាតព្ពំ.

២៣៥. គមនេ បដិប្បស្សទ្ធេតិ អន្តរាមគ្គេ ឧបទ្ទវំ វា ទិស្វា អនត្ថិកតាយ វា ‘‘មយំ ឥទានិ ន បេសិស្សាម, ន គមិស្សាមា’’តិ ឯវំ គមនេ បដិប្បស្សទ្ធេ ឧបច្ឆិន្នេ. ញាតកានំ បវារិតានន្តិ ឯតេសំ ពហុម្បិ ទេន្តានំ បដិគ្គណ្ហន្តស្ស អនាបត្តិ. អដ្ឋកថាសុ បន ‘‘តេសម្បិ បាថេយ្យបហេណកត្ថាយ បដិយត្តតោ បមាណមេវ វដ្ដតី’’តិ វុត្តំ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឆសមុដ្ឋានំ – កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

កាណមាតាសិក្ខាបទំ ចតុត្ថំ.

៥. បឋមបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៣៦. បញ្ចមសិក្ខាបទេ – ភិក្ខូ ភុត្តាវី បវារិតាតិ ព្រាហ្មណេន ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ, យាវ ឥច្ឆថា’’តិ ឯវំ យាវទត្ថបវារណាយ, សយញ្ច ‘‘អលំ, អាវុសោ, ថោកំ ថោកំ ទេហី’’តិ ឯវំ បដិក្ខេបបវារណាយ បវារិតា. បដិវិស្សកេតិ សាមន្តឃរវាសិកេ.

២៣៧. កាកោរវសទ្ទន្តិ កាកានំ ឱរវសទ្ទំ; សន្និបតិត្វា វិរវន្តានំ សទ្ទំ. អលមេតំ សព្ពន្តិ ឯត្ថ តិការំ អវត្វាវ ‘‘អលមេតំ សព្ពំ’’ ឯត្តកំ វត្តុំ វដ្ដតិ.

២៣៨-៩. ភុត្តាវីតិ ភុត្តវា. តត្ថ ច យស្មា យេន ឯកម្បិ សិត្ថំ សង្ខាទិត្វា វា អសង្ខាទិត្វា វា អជ្ឈោហរិតំ ហោតិ, សោ ‘‘ភុត្តាវី’’តិ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តេនស្ស បទភាជនេ ‘‘ភុត្តាវី នាម បញ្ចន្នំ ភោជនាន’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. បវារិតោតិ កតបវារណោ, កតបដិក្ខេបោ. សោបិ ច យស្មា ន បដិក្ខេបមត្តេន, អថ ខោ បញ្ចង្គវសេន, តេនស្ស បទភាជនេ ‘‘បវារិតោ នាម អសនំ បញ្ញាយតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យស្មា ‘‘អសនំ បញ្ញាយតី’’តិ ឥមិនា វិប្បកតភោជនោ, ‘‘បវារិតោ’’តិ វុត្តោ. យោ ច វិប្បកតភោជនោ, តេន កិញ្ចិ ភុត្តំ, កិញ្ចិ អភុត្តំ, យញ្ច ភុត្តំ; តំ សន្ធាយ ‘‘ភុត្តាវី’’តិបិ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ, តស្មា ភុត្តាវីវចនេន វិសុំ កញ្ចិ អត្ថសិទ្ធិំ ន បស្សាម. ‘‘ទិរត្តតិរត្តំ, ឆប្បញ្ចវាចាហី’’តិអាទីសុ (បាចិ. ៦១-៦២) បន ទិរត្តាទិវចនំ វិយ បវារិតបទស្ស បរិវារកភាវេន ព្យញ្ជនសិលិដ្ឋតាយ ចេតំ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

អសនំ បញ្ញាយតីតិអាទីសុ វិប្បកតភោជនំ ទិស្សតិ, ភុញ្ជមានោ ចេសោ បុគ្គលោ ហោតីតិ អត្ថោ. ភោជនំ បញ្ញាយតីតិ បវារណប្បហោនកភោជនំ ទិស្សតិ. ឱទនាទីនំ ចេ អញ្ញតរំ បដិក្ខិបិតព្ពំ ភោជនំ ហោតីតិ អត្ថោ. ហត្ថបាសេ ឋិតោតិ បវារណប្បហោនកំ ភោជនំ គណ្ហិត្វា ទាយកោ អឌ្ឍតេយ្យហត្ថប្បមាណេ ឱកាសេ ហោតីតិ អត្ថោ. អភិហរតីតិ សោ ចេ ទាយកោ តស្ស តំ ភត្តំ កាយេន អភិហរតីតិ អត្ថោ. បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតីតិ បដិក្ខេបោ ទិស្សតិ; តញ្ចេ អភិហដំ សោ ភិក្ខុ កាយេន វា វាចាយ វា បដិក្ខិបតីតិ អត្ថោ. ឯវំ បញ្ចន្នំ អង្គានំ វសេន បវារិតោ នាម ហោតីតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘បញ្ចហិ ឧបាលិ អាការេហិ បវារណា បញ្ញាយតិ – អសនំ បញ្ញាយតិ, ភោជនំ បញ្ញាយតិ, ហត្ថបាសេ ឋិតោ, អភិហរតិ, បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតី’’តិ (បរិ. ៤២៨).

តត្រាយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘អសន’’ន្តិអាទីសុ តាវ យញ្ច អស្នាតិ យញ្ច ភោជនំ ហត្ថបាសេ ឋិតេន អភិហដំ បដិក្ខិបតិ, តំ ‘‘ឱទនោ, កុម្មាសោ, សត្តុ, មច្ឆោ, មំស’’ន្តិ ឥមេសំ អញ្ញតរមេវ វេទិតព្ពំ. តត្ថ ឱទនោ នាម – សាលិ, វីហិ, យវោ, គោធុមោ, កង្គុ, វរកោ, កុទ្រូសកោតិ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ តណ្ឌុលេហិ និព្ពត្តោ. តត្ថ ‘‘សាលី’’តិ អន្តមសោ នីវារំ ឧបាទាយ សព្ពាបិ សាលិជាតិ. ‘‘វីហី’’តិ សព្ពាបិ វីហិជាតិ. ‘‘យវគោធុមេសុ’’ ភេទោ នត្ថិ. ‘‘កង្គូ’’តិ សេតរត្តកាឡភេទា សព្ពាបិ កង្គុជាតិ. ‘‘វរកោ’’តិ អន្តមសោ វរកចោរកំ ឧបាទាយ សព្ពា សេតវណ្ណា វរកជាតិ. ‘‘កុទ្រូសកោ’’តិ កាឡកោ ទ្រវោ ចេវ សាមាកាទិភេទា ច សព្ពាបិ តិណធញ្ញជាតិ.

នីវារវរកចោរកា ចេត្ថ ‘‘ធញ្ញានុលោមា’’តិ វទន្តិ. ធញ្ញានិ វា ហោន្តុ ធញ្ញានុលោមានិ វា, ឯតេសំ វុត្តប្បភេទានំ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ តណ្ឌុលេ គហេត្វា ‘‘ភត្តំ បចិស្សាមា’’តិ វា ‘‘យាគុំ បចិស្សាមា’’តិ វា ‘‘អម្ពិលបាយាសាទីសុ អញ្ញតរំ បចិស្សាមា’’តិ វា យំកិញ្ចិ សន្ធាយ បចន្តុ, សចេ ឧណ្ហំ សីតលំ វា ភុញ្ជន្តានំ ភោជនកាលេ គហិតគហិតដ្ឋានេ ឱធិ បញ្ញាយតិ, ឱទនសង្គហមេវ គច្ឆតិ, បវារណំ ជនេតិ. សចេ ឱធិ ន បញ្ញាយតិ, យាគុសង្គហំ គច្ឆតិ, បវារណំ ន ជនេតិ.

យោបិ បាយាសោ វា បណ្ណផលកឡីរមិស្សកា អម្ពិលយាគុ វា ឧទ្ធនតោ ឱតារិតមត្តា អព្ភុណ្ហា ហោតិ, អាវជ្ជិត្វា បិវិតុំ សក្កា, ហត្ថេន គហិតោកាសេបិ ឱធិំ ន ទស្សេតិ, បវារណំ ន ជនេតិ. សចេ បន ឧសុមាយ វិគតាយ សីតលីភូតា ឃនភាវំ គច្ឆតិ, ឱធិំ ទស្សេតិ, បុន បវារណំ ជនេតិ. បុព្ពេ តនុភាវោ ន រក្ខតិ. សចេបិ ទធិតក្កាទីនិ អារោបេត្វា ពហុបណ្ណផលកឡីរេ បក្ខិបិត្វា មុដ្ឋិមត្តាបិ តណ្ឌុលា បក្ខិត្តា ហោន្តិ, ភោជនកាលេ ចេ ឱធិ បញ្ញាយតិ, បវារណំ ជនេតិ. អយាគុកេ និមន្តនេ ‘‘យាគុំ ទស្សាមា’’តិ ភត្តេ ឧទកកញ្ជិកខីរាទីនិ អាកិរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ ទេន្តិ. កិញ្ចាបិ តនុកា ហោន្តិ, បវារណំ ជនេតិយេវ. សចេ បន បក្កុថិតេសុ ឧទកាទីសុ បក្ខិបិត្វា បចិត្វា ទេន្តិ, យាគុសង្គហមេវ គច្ឆតិ. យាគុសង្គហំ គតេបិ តស្មិំ វា អញ្ញស្មិំ វា យត្ថ មច្ឆមំសំ បក្ខិបន្តិ, សចេ សាសបមត្តម្បិ មច្ឆមំសខណ្ឌំ វា ន្ហារុ វា បញ្ញាយតិ, បវារណំ ជនេតិ.

សុទ្ធរសកោ បន រសកយាគុ វា ន ជនេតិ. ឋបេត្វា វុត្តធញ្ញានំ តណ្ឌុលេ អញ្ញេហិ វេណុតណ្ឌុលាទីហិ វា កន្ទមូលផលេហិ វា យេហិ កេហិចិ កតំ ភត្តម្បិ បវារណំ ន ជនេតិ, បគេវ ឃនយាគុ. សចេ បនេត្ថ មច្ឆមំសំ បក្ខិបន្តិ, ជនេតិ. មហាបច្ចរិយំ ‘‘បុប្ផអត្ថាយ ភត្តម្បិ បវារណំ ជនេតី’’តិ វុត្តំ. បុប្ផិអត្ថាយ ភត្តំ នាម បុប្ផិខជ្ជកត្ថាយ កុថិតតូទកេ បក្ខិបិត្វា សេទិតតណ្ឌុលា វុច្ចន្តិ. សចេ បន តេ តណ្ឌុលេ សុក្ខាបេត្វា ខាទន្តិ, វដ្ដតិ; នេវ សត្តុសង្ខ្យំ ន ភត្តសង្ខ្យំ គច្ឆន្តិ. បុន តេហិ កតភត្តំ បវារេតិយេវ. តេ តណ្ឌុលេ សប្បិតេលាទីសុ វា បចន្តិ, បូវំ វា ករោន្តិ, ន បវារេន្តិ. បុថុកា វា តាហិ កតសត្តុភត្តាទីនិ វា ន បវារេន្តិ.

កុម្មាសោ នាម យវេហិ កតកុម្មាសោ. អញ្ញេហិ បន មុគ្គាទីហិ កតកុម្មាសោ បវារណំ ន ជនេតិ. សត្តុ នាម សាលិវីហិយវេហិ កតសត្តុ. កង្គុវរកកុទ្រូសកសីសានិបិ ភជ្ជិត្វា ឦសកំ កោដ្ដេត្វា ថុសេ បលាបេត្វា បុន ទឡ្ហំ កោដ្ដេត្វា ចុណ្ណំ ករោន្តិ. សចេបិ តំ អល្លត្តា ឯកាពទ្ធំ ហោតិ, សត្តុសង្គហមេវ គច្ឆតិ. ខរបាកភជ្ជិតានំ វីហីនំ តណ្ឌុលេ កោដ្ដេត្វា ទេន្តិ, តម្បិ ចុណ្ណំ សត្តុសង្គហមេវ គច្ឆតិ. សមបាកភជ្ជិតានំ បន វីហីនំ វា វីហិបលាបានំ វា តណ្ឌុលា ភជ្ជិតតណ្ឌុលា ឯវ វា ន បវារេន្តិ. តេសំ បន តណ្ឌុលាទីនំ ចុណ្ណំ បវារេតិ. ខរបាកភជ្ជិតានំ វីហីនំ កុណ្ឌកម្បិ បវារេតិ. សមបាកភជ្ជិតានំ បន អាតបសុក្ខានំ វា កុណ្ឌកំ ន បវារេតិ. លាជា វា តេហិ កតភត្តសត្តុអាទីនិ វា ន បវារេន្តិ. ភជ្ជិតបិដ្ឋំ វា យំកិញ្ចិ សុទ្ធខជ្ជកំ វា ន បវារេតិ. មច្ឆមំសបូរិតខជ្ជកំ បន សត្តុមោទកោ វា បវារេតិ. មច្ឆោ មំសញ្ច បាកដមេវ. អយំ បន វិសេសោ – សចេបិ យាគុំ បិវន្តស្ស យាគុសិត្ថមត្តានេវ ទ្វេ មច្ឆខណ្ឌានិ វា មំសខណ្ឌានិ វា ឯកភាជនេ វា នានាភាជនេ វា ទេន្តិ, តានិ ចេ អខាទន្តោ អញ្ញំ យំកិញ្ចិ បវារណប្បហោនកំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. តតោ ឯកំ ខាទិតំ, ឯកំ ហត្ថេ វា បត្តេ វា ហោតិ, សោ ចេ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. ទ្វេបិ ខាទិតានិ ហោន្តិ, មុខេ សាសបមត្តម្បិ អវសិដ្ឋំ នត្ថិ, សចេបិ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ.

កប្បិយមំសំ ខាទន្តោ កប្បិយមំសំ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. កប្បិយមំសំ ខាទន្តោ អកប្បិយមំសំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? អវត្ថុតាយ. យញ្ហិ ភិក្ខុនោ ខាទិតុំ វដ្ដតិ, តំយេវ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ. ឥទំ បន ជានន្តោ អកប្បិយត្តា បដិក្ខិបតិ, អជានន្តោបិ បដិក្ខិបិតព្ពដ្ឋានេ ឋិតមេវ បដិក្ខិបតិ នាម, តស្មា ន បវារេតិ. សចេ បន អកប្បិយមំសំ ខាទន្តោ កប្បិយមំសំ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. កស្មា? វត្ថុតាយ. យញ្ហិ តេន បដិក្ខិត្តំ, តំ បវារណាយ វត្ថុ. យំ បន ខាទតិ, តំ កិញ្ចាបិ បដិក្ខិបិតព្ពដ្ឋានេ ឋិតំ, ខាទិយមានំ បន មំសភាវំ ន ជហតិ, តស្មា បវារេតិ. អកប្បិយមំសំ ខាទន្តោ អកប្បិយមំសំ បដិក្ខិបតិ, បុរិមនយេនេវ ន បវារេតិ. កប្បិយមំសំ វា អកប្បិយមំសំ វា ខាទន្តោ បញ្ចន្នំ ភោជនានំ យំកិញ្ចិ កប្បិយភោជនំ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. កុលទូសកវេជ្ជកម្មឧត្តរិមនុស្សធម្មារោចនសាទិតរូបិយាទីហិ និព្ពត្តំ ពុទ្ធបដិកុដ្ឋំ អនេសនាយ ឧប្បន្នំ អកប្បិយភោជនំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កប្បិយភោជនំ វា អកប្បិយភោជនំ វា ភុញ្ជន្តោបិ កប្បិយភោជនំ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. អកប្បិយភោជនំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតីតិ សព្ពត្ថ វុត្តនយេនេវ ការណំ វេទិតព្ពំ.

ឯវំ ‘‘អសន’’ន្តិអាទីសុ យញ្ច អស្នាតិ, យញ្ច ភោជនំ ហត្ថបាសេ ឋិតេន អភិហដំ បដិក្ខិបន្តោ បវារណំ អាបជ្ជតិ, តំ ញត្វា ឥទានិ យថា អាបជ្ជតិ, តស្ស ជាននត្ថំ អយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘‘អសនំ ភោជន’ន្តិ ឯត្ថ តាវ យេន ឯកសិត្ថម្បិ អជ្ឈោហដំ ហោតិ, សោ សចេ បត្តមុខហត្ថានំ យត្ថ កត្ថចិ បញ្ចសុ ភោជនេសុ ឯកស្មិម្បិ សតិ អញ្ញំ បញ្ចសុ ភោជនេសុ ឯកម្បិ បដិក្ខិបតិ, បវារេតិ. កត្ថចិ ភោជនំ នត្ថិ, អាមិសគន្ធមត្តំ បញ្ញាយតិ, ន បវារេតិ. មុខេ ច ហត្ថេ ច ភោជនំ នត្ថិ, បត្តេ អត្ថិ, តស្មិំ បន អាសនេ ន ភុញ្ជិតុកាមោ, វិហារំ បវិសិត្វា ភុញ្ជិតុកាមោ, អញ្ញស្ស វា ទាតុកាមោ, តស្មិំ ចេ អន្តរេ ភោជនំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? វិប្បកតភោជនភាវស្ស ឧបច្ឆិន្នត្តា. យោបិ អញ្ញត្រ គន្ត្វា ភុញ្ជិតុកាមោ មុខេ ភត្តំ គិលិត្វា សេសំ អាទាយ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ អញ្ញំ ភោជនំ បដិក្ខិបតិ, តស្សាបិ បវារណា ន ហោតី’’តិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. យថា ច បត្តេ; ឯវំ ហត្ថេបិ. មុខេបិ វា វិជ្ជមានភោជនំ សចេ អនជ្ឈោហរិតុកាមោ ហោតិ, តស្មិញ្ច ខណេ អញ្ញំ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. ឯកស្មិញ្ហិ បទេ វុត្តលក្ខណំ សព្ពត្ថ វេទិតព្ពំ ហោតិ. អបិច កុរុន្ទិយំ ឯស នយោ ទស្សិតោយេវ. វុត្តញ្ហិ តត្ថ ‘‘មុខេ ភត្តំ គិលិតំ, ហត្ថេ ភត្តំ វិឃាសាទស្ស ទាតុកាមោ, បត្តេ ភត្តំ ភិក្ខុស្ស ទាតុកាមោ, សចេ តស្មិំ ខណេ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតី’’តិ. ហត្ថបាសេ ឋិតោតិ ឯត្ថ បន សចេ ភិក្ខុ និសិន្នោ ហោតិ, អាសនស្ស បច្ឆិមន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ ឋិតោ, បណ្ហិអន្តតោ បដ្ឋាយ, សចេ និបន្នោ, យេន បស្សេន និបន្នោ, តស្ស បារិមន្តតោ បដ្ឋាយ, ទាយកស្ស និសិន្នស្ស វា ឋិតស្ស វា និបន្នស្ស វា ឋបេត្វា បសារិតហត្ថំ យំ អាសន្នតរំ អង្គំ, តស្ស ឱរិមន្តេន បរិច្ឆិន្ទិត្វា អឌ្ឍតេយ្យហត្ថោ ‘‘ហត្ថបាសោ’’តិ វេទិតព្ពោ. តស្មិំ ឋត្វា អភិហដំ បដិក្ខិបន្តស្សេវ បវារណា ហោតិ, ន តតោ បរំ.

អភិហរតីតិ ហត្ថបាសព្ភន្តរេ ឋិតោ គហណត្ថំ ឧបនាមេតិ. សចេ បន អនន្តរនិសិន្នោបិ ភិក្ខុ ហត្ថេ វា ឩរូសុ វា អាធារកេ វា ឋិតបត្តំ អនភិហរិត្វាវ ‘‘ភត្តំ គណ្ហា’’តិ វទតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា នត្ថិ. ភត្តបច្ឆិំ អានេត្វា បុរតោ ភូមិយំ ឋបេត្វា ‘‘គណ្ហាហី’’តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ. ឦសកំ បន ឧទ្ធរិត្វា វា អបនាមេត្វា វា ‘‘គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ. ថេរាសនេ និសិន្នោ ថេរោ ទូរេ និសិន្នស្ស ទហរភិក្ខុស្ស បត្តំ បេសេត្វា ‘‘ឥតោ ឱទនំ គណ្ហាហី’’តិ វទតិ, គណ្ហិត្វា បន គតោ តុណ្ហី តិដ្ឋតិ, ទហរោ ‘‘អលំ មយ្ហ’’ន្តិ បដិក្ខិបតិ, ន បវារេតិ. កស្មា? ថេរស្ស ទូរភាវតោ ទូតស្ស ច អនភិហរណតោតិ. សចេ បន គហេត្វា អាគតោ ភិក្ខុ ‘‘ឥទំ ភត្តំ គណ្ហា’’តិ វទតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ.

បរិវេសនាយ ឯកោ ឯកេន ហត្ថេន ឱទនបច្ឆិំ ឯកេន កដច្ឆុំ គហេត្វា ភិក្ខូ បរិវិសតិ, តត្រ ចេ អញ្ញោ អាគន្ត្វា ‘‘អហំ បច្ឆិំ ធារេស្សាមិ, ត្វំ ឱទនំ ទេហី’’តិ វត្វា គហិតមត្តកមេវ ករោតិ, បរិវេសកោ ឯវ បន តំ ធារេតិ, តស្មា សា អភិហដាវ ហោតិ. តតោ ទាតុកាមតាយ គណ្ហន្តំ បដិក្ខិបន្តស្ស បវារណា ហោតិ. សចេ បន បរិវិសកេន ផុដ្ឋមត្តាវ ហោតិ, ឥតរោវ នំ ធារេតិ, តតោ ទាតុកាមតាយ គណ្ហន្តំ បដិក្ខិបន្តស្ស បវារណា ន ហោតិ. កដច្ឆុនា ឧទ្ធដភត្តេ បន ហោតិ. កដច្ឆុអភិហារោយេវ ហិ តស្ស អភិហារោ. ទ្វិន្នំ សមភារេបិ បដិក្ខិបន្តោ បវារេតិយេវាតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. អនន្តរស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តេ ទិយ្យមានេ ឥតរោ បត្តំ ហត្ថេហិ បិទហតិ, បវារណា នត្ថិ. កស្មា? អញ្ញស្ស អភិហដេ បដិក្ខិត្តត្តា.

បដិក្ខេបោ បញ្ញាយតីតិ ឯត្ថ វាចាយ អភិហដំ បដិក្ខិបតោ បវារណា នត្ថិ. កាយេន អភិហដំ បន កាយេន វា វាចាយ វា បដិក្ខិបន្តស្ស បវារណា ហោតីតិ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ កាយេន បដិក្ខេបោ នាម អង្គុលិំ វា ហត្ថំ វា មច្ឆិកពីជនិំ វា ចីវរកណ្ណំ វា ចាលេតិ, ភមុកាយ វា អាការំ ករោតិ, កុទ្ធោ វា ឱលោកេតិ, វាចាយ បដិក្ខេបោ នាម ‘‘អល’’ន្តិ វា, ‘‘ន គណ្ហាមី’’តិ វា, ‘‘មា អាកិរា’’តិ វា, ‘‘អបគច្ឆា’’តិ វា វទតិ; ឯវំ យេន កេនចិ អាការេន កាយេន វា វាចាយ វា បដិក្ខិត្តេ បវារណា ហោតិ.

ឯកោ អភិហដេ ភត្តេ បវារណាយ ភីតោ ហត្ថ អបនេត្វា បុនប្បុនំ បត្តេ ឱទនំ អាកិរន្តំ ‘‘អាកិរ អាកិរ កោដ្ដេត្វា បូរេហី’’តិ វទតិ, ឯត្ថ កថន្តិ? មហាសុមត្ថេរោ តាវ ‘‘អនាកិរណត្ថាយ វុត្តត្តា បវារណា ហោតី’’តិ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘‘អាកិរ បូរេហី’តិ វទន្តស្ស នាម ‘កស្សចិ បវារណា អត្ថី’តិ វត្វា ‘ន បវារេតី’’’តិ អាហ. អបរោ ភត្តំ អភិហរន្តំ ភិក្ខុំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘កិំ អាវុសោ ឥតោបិ កិញ្ចិ គណ្ហិស្សសិ, ទម្មិ តេ កិញ្ចី’’តិ អាហ. តត្រាបិ ‘‘‘ឯវំ នាគមិស្សតី’តិ វុត្តត្តា ‘បវារណា ហោតី’’’តិ មហាសុមត្ថេរោ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘‘គណ្ហិស្សសី’តិ វទន្តស្ស នាម ‘កស្សចិ បវារណា អត្ថី’តិ វត្វា ‘ន បវារេតី’’’តិ អាហ.

ឯកោ សមំសកំ រសំ អភិហរិត្វា ‘‘រសំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តំ សុត្វា បដិក្ខិបតោ បវារណា នត្ថិ. ‘‘មច្ឆរសំ មំសរស’’ន្តិ វុត្តេ បដិក្ខិបតោ ហោតិ, ‘‘ឥទំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេបិ ហោតិយេវ. មំសំ វិសុំ កត្វា ‘‘មំសរសំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តត្ថ ចេ សាសបមត្តម្បិ មំសខណ្ឌំ អត្ថិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា ហោតិ. សចេ បន បរិស្សាវិតោ ហោតិ, ‘‘វដ្ដតី’’តិ អភយត្ថេរោ អាហ.

មំសរសេន អាបុច្ឆន្តំ មហាថេរោ ‘‘មុហុត្តំ អាគមេហី’’តិ វត្វា ‘‘ថាលកំ អាវុសោ អាហរា’’តិ អាហ. ឯត្ថ កថន្តិ? មហាសុមត្ថេរោ តាវ ‘‘អភិហារកស្ស គមនំ បឋមំ ឧបច្ឆិន្នំ, តស្មា បវារេតី’’តិ អាហ. មហាបទុមត្ថេរោ បន ‘‘អយំ កុហិំ គច្ឆតិ, កីទិសំ ឯតស្ស គមនំ, គណ្ហន្តស្សាបិ នាម បវារណា អត្ថី’’តិ វត្វា ‘‘ន បវារេតី’’តិ អាហ. កឡីរបនសាទីហិ មិស្សេត្វា មំសំ បចន្តិ, តំ គហេត្វា ‘‘កឡីរសូបំ គណ្ហថ, បនសព្យញ្ជនំ គណ្ហថា’’តិ វទន្តិ, ឯវម្បិ ន បវារេតិ. កស្មា? អបវារណារហស្ស នាមេន វុត្តត្តា. សចេ បន ‘‘មច្ឆសូបំ មំសសូប’’ន្តិ វា ‘‘ឥមំ គណ្ហថា’’តិ វា វទន្តិ, បវារេតិ. មំសករម្ពកោ នាម ហោតិ, តំ ទាតុកាមោបិ ‘‘ករម្ពកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, វដ្ដតិ; ន បវារេតិ. ‘‘មំសករម្ពក’’ន្តិ វា ‘‘ឥទ’’ន្តិ វា វុត្តេ បន បវារេតិ. ឯសេវ នយោ សព្ពេសុ មច្ឆមំសមិស្សកេសុ.

យោ បន និមន្តនេ ភុញ្ជមានោ មំសំ អភិហដំ ‘‘ឧទ្ទិស្ស កត’’ន្តិ មញ្ញមានោ បដិក្ខិបតិ, បវារិតោវ ហោតីតិ មហាបច្ចរិយំ វុត្តំ. មិស្សកកថា បន កុរុន្ទិយំ សុដ្ឋុ វុត្តា. ឯវញ្ហិ តត្ថ វុត្តំ – បិណ្ឌបាតចារិកោ ភិក្ខុ ភត្តមិស្សកំ យាគុំ អាហរិត្វា ‘‘យាគុំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ន បវារេតិ. ‘‘ភត្តំ គណ្ហថា’’តិ វុត្តេ បវារេតិ. កស្មា? យេនាបុច្ឆិតោ, តស្ស អត្ថិតាយ. អយមេត្ថ អធិប្បាយោ – ‘‘យាគុមិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តត្រ ចេ យាគុ ពហុតរា វា ហោតិ សមសមា វា, ន បវារេតិ. យាគុ មន្ទា, ភត្តំ ពហុតរំ, បវារេតិ. ឥទញ្ច សព្ពអដ្ឋកថាសុ វុត្តត្តា ន សក្កា បដិក្ខិបិតុំ, ការណំ បនេត្ថ ទុទ្ទសំ. ‘‘ភត្តមិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, ភត្តំ ពហុកំ វា សមំ វា អប្បតរំ វា ហោតិ, បវារេតិយេវ. ភត្តំ វា យាគុំ វា អនាមសិត្វា ‘‘មិស្សកំ គណ្ហថា’’តិ វទតិ, តត្រ ចេ ភត្តំ ពហុតរំ វា សមកំ វា ហោតិ, បវារេតិ. អប្បតរំ ន បវារេតិ. ឥទញ្ច ករម្ពកេន ន សមានេតព្ពំ. ករម្ពកោ ហិ មំសមិស្សកោបិ ហោតិ អមំសមិស្សកោបិ, តស្មា ‘‘ករម្ពក’’ន្តិ វុត្តេ បវារណា នត្ថិ. ឥទំ បន ភត្តមិស្សកមេវ. ឯត្ថ វុត្តនយេនេវ បវារណា ហោតិ. ពហុរសេ ភត្តេ រសំ, ពហុខីរេ ខីរំ ពហុសប្បិម្ហិ ច បាយាសេ សប្បិំ គណ្ហថាតិ វិសុំ កត្វា ទេតិ, តំ បដិក្ខិបតោ បវារណា នត្ថិ.

យោ បន គច្ឆន្តោ បវារេតិ, សោ គច្ឆន្តោវ ភុញ្ជិតុំ លភតិ. កទ្ទមំ វា ឧទកំ វា បត្វា ឋិតេន អតិរិត្តំ ការេតព្ពំ. សចេ អន្តរា នទី បូរា ហោតិ, នទីតីរេ គុម្ពំ អនុបរិយាយន្តេន ភុញ្ជិតព្ពំ. អថ នាវា វា សេតុ វា អត្ថិ, តំ អភិរុហិត្វាបិ ចង្កមន្តេនវ ភុញ្ជិតព្ពំ, គមនំ ន ឧបច្ឆិន្ទិតព្ពំ. យានេ វា ហត្ថិអស្សបិដ្ឋេ វា ចន្ទមណ្ឌលេ វា សូរិយមណ្ឌលេ វា និសីទិត្វា បវារិតេន យាវ មជ្ឈន្ហិកំ, តាវ តេសុ គច្ឆន្តេសុបិ និសិន្នេនេវ ភុញ្ជិតព្ពំ. យោ ឋិតោ បវារេតិ, ឋិតេនេវ, យោ និសិន្នោ បវារេតិ, និសិន្នេនេវ ភុញ្ជិតព្ពំ. តំ តំ ឥរិយាបថំ កោបេន្តេន អតិរិត្តំ ការេតព្ពំ. យោ ឧក្កុដិកោ និសីទិត្វា បវារេតិ, តេន ឧក្កុដិកេនេវ ភុញ្ជិតព្ពំ. តស្ស បន ហេដ្ឋា បលាលបីឋំ វា កិញ្ចិ វា និសីទនកំ ទាតព្ពំ. បីឋកេ និសីទិត្វា បវារិតេន អាសនំ អចាលេត្វាវ ចតស្សោ ទិសា បរិវត្តន្តេន ភុញ្ជិតុំ លព្ភតិ. មញ្ចេ និសីទិត្វា បវារិតេន ឥតោ វា ឯត្តោ វា សំសរិតុំ ន លព្ភតិ. សចេ បន នំ សហ មញ្ចេន ឧក្ខិបិត្វា អញ្ញត្រ នេន្តិ, វដ្ដតិ. និបជ្ជិត្វា បវារិតេន និបន្នេនេវ ភុញ្ជិតព្ពំ. បរិវត្តន្តេន យេន បស្សេន និបន្នោ, តស្ស ឋានំ នាតិក្កមេតព្ពំ.

អនតិរិត្តន្តិ ន អតិរិត្តំ; ន អធិកន្តិ អត្ថោ. តំ បន យស្មា កប្បិយកតាទីហិ សត្តហិ វិនយកម្មាការេហិ អកតំ វា គិលានស្ស អនធិកំ វា ហោតិ, តស្មា បទភាជនេ ‘‘អកប្បិយកត’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ អកប្បិយកតន្តិ យំ តត្ថ ផលំ វា កន្ទមូលាទិ វា បញ្ចហិ សមណកប្បេហិ កប្បិយំ អកតំ; យញ្ច អកប្បិយមំសំ វា អកប្បិយភោជនំ វា, ឯតំ អកប្បិយំ នាម. តំ អកប្បិយំ ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ ឯវំ អតិរិត្តំ កតម្បិ អកប្បិយកតន្តិ វេទិតព្ពំ. អប្បដិគ្គហិតកតន្តិ ភិក្ខុនា អប្បដិគ្គហិតំយេវ បុរិមនយេនេវ អតិរិត្តំ កតំ. អនុច្ចារិតកតន្តិ កប្បិយំ ការាបេតុំ អាគតេន ភិក្ខុនា ឦសកម្បិ អនុក្ខិត្តំ វា អនបនាមិតំ វា កតំ. អហត្ថបាសេ កតន្តិ កប្បិយំ ការាបេតុំ អាគតស្ស ហត្ថបាសតោ ពហិ ឋិតេន កតំ. អភុត្តាវិនា កតន្តិ យោ ‘‘អលមេតំ សព្ព’’ន្តិ អតិរិត្តំ ករោតិ, តេន បវារណប្បហោនកំ ភោជនំ អភុត្តេន កតំ. ភុត្តាវិនា បវារិតេន អាសនា វុដ្ឋិតេន កតន្តិ ឥទំ ឧត្តានមេវ. អលមេតំ សព្ពន្តិ អវុត្តន្តិ វចីភេទំ កត្វា ឯវំ អវុត្តំ ហោតិ. ឥតិ ឥមេហិ សត្តហិ វិនយកម្មាការេហិ យំ អតិរិត្តំ កប្បិយំ អកតំ, យញ្ច ន គិលានាតិរិត្តំ, តទុភយម្បិ អនតិរិត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

អតិរិត្តំ បន តស្សេវ បដិបក្ខនយេន វេទិតព្ពំ. អបិចេត្ថ ភុត្តាវិនា កតំ ហោតីតិ អនន្តរេ និសិន្នស្ស សភាគស្ស ភិក្ខុនោ បត្តតោ ឯកម្បិ សិត្ថំ វា មំសហីរំ វា ខាទិត្វា កតម្បិ ភុត្តាវិនាវ កតំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ. អាសនា អវុដ្ឋិតេនាតិ ឯត្ថ បន អសម្មោហត្ថំ អយំ វិនិច្ឆយោ – ទ្វេ ភិក្ខូ បាតោវ ភុញ្ជមានា បវារិតា ហោន្តិ – ឯកេន តត្ថេវ និសីទិតព្ពំ, ឥតរេន និច្ចភត្តំ វា សលាកភត្តំ វា អានេត្វា ឧបឌ្ឍំ តស្ស ភិក្ខុនោ បត្តេ អាកិរិត្វា ហត្ថំ ធោវិត្វា សេសំ តេន ភិក្ខុនា កប្បិយំ ការាបេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ. កស្មា? យញ្ហិ តស្ស ហត្ថេ លគ្គំ, តំ អកប្បិយំ ហោតិ. សចេ បន បឋមំ និសិន្នោ ភិក្ខុ សយមេវ តស្ស បត្តតោ ហត្ថេន គណ្ហាតិ, ហត្ថធោវនកិច្ចំ នត្ថិ. សចេ បន ឯវំ កប្បិយំ ការាបេត្វា ភុញ្ជន្តស្ស បុន កិញ្ចិ ព្យញ្ជនំ វា ខាទនីយំ វា បត្តេ អាកិរន្តិ, យេន បឋមំ កប្បិយំ កតំ, សោ បុន កាតុំ ន លភតិ. យេន អកតំ, តេន កាតព្ពំ. យញ្ច អកតំ, តំ កាតព្ពំ. ‘‘យេន អកត’’ន្តិ អញ្ញេន ភិក្ខុនា យេន បឋមំ ន កតំ, តេន កាតព្ពំ. ‘‘យញ្ច អកត’’ន្តិ យេន បឋមំ កប្បិយំ កតំ, តេនាបិ យំ អកតំ តំ កាតព្ពំ. បឋមភាជនេ បន កាតុំ ន លព្ភតិ. តត្ថ ហិ ករិយមានំ បឋមំ កតេន សទ្ធិំ កតំ ហោតិ, តស្មា អញ្ញស្មិំ ភាជនេ កាតុំ វដ្ដតីតិ អធិប្បាយោ. ឯវំ កតំ បន តេន ភិក្ខុនា បឋមំ កតេន សទ្ធិំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ.

កប្បិយំ ករោន្តេន ច ន កេវលំ បត្តេយេវ, កុណ្ឌេបិ បច្ឆិយម្បិ យត្ថ កត្ថចិ បុរតោ ឋបេត្វា ឱនាមិតភាជនេ កាតព្ពំ. តំ សចេបិ ភិក្ខុសតំ បវារិតំ ហោតិ, សព្ពេសំ ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ, អប្បវារិតានម្បិ វដ្ដតិ. យេន បន កប្បិយំ កតំ, តស្ស ន វដ្ដតិ. សចេបិ បវារេត្វា បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋំ ភិក្ខុំ បត្តំ គហេត្វា អវស្សំ ភុញ្ជនកេ មង្គលនិមន្តនេ និសីទាបេន្តិ, អតិរិត្តំ ការេត្វាវ ភុញ្ជិតព្ពំ. សចេ តត្ថ អញ្ញោ ភិក្ខុ នត្ថិ, អាសនសាលំ វា វិហារំ វា បត្តំ បេសេត្វា ការេតព្ពំ. កប្បិយំ ករោន្តេន បន អនុបសម្បន្នស្ស ហត្ថេ ឋិតំ ន កាតព្ពំ. សចេ អាសនសាលាយំ អព្យត្តោ ភិក្ខុ ហោតិ, សយំ គន្ត្វា កប្បិយំ ការាបេត្វា អានេត្វា ភុញ្ជិតព្ពំ.

គិលានាតិរិត្តន្តិ ឯត្ថ ន កេវលំ យំ គិលានស្ស ភុត្តាវសេសំ ហោតិ, តំ គិលានាតិរិត្តំ; អថ ខោ យំកិញ្ចិ គិលានំ ឧទ្ទិស្ស អជ្ជ វា ស្វេ វា យទា វា ឥច្ឆតិ, តទា ខាទិស្សតីតិ អាហដំ, តំ សព្ពំ ‘‘គិលានាតិរិត្ត’’ន្តិ វេទិតព្ពំ. យំ យាមកាលិកាទីសុ អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ ទុក្កដំ, តំ អសំសដ្ឋវសេន វុត្តំ. សចេ បន អាមិសសំសដ្ឋានិ ហោន្តិ, អាហារត្ថាយបិ អនាហារត្ថាយបិ បដិគ្គហេត្វា អជ្ឈោហរន្តស្ស បាចិត្តិយមេវ.

២៤១. សតិ បច្ចយេតិ យាមកាលិកំ បិបាសាយ សតិ បិបាសច្ឆេទនត្ថំ, សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកញ្ច តេន តេន ឧបសមេតព្ពកេ អាពាធេ សតិ តស្ស ឧបសមនត្ថំ បរិភុញ្ជតោ អនាបត្តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

កថិនសមុដ្ឋានំ – កាយវាចតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយាកិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បឋមបវារណសិក្ខាបទំ បញ្ចមំ.

៦. ទុតិយបវារណសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៤២. ឆដ្ឋសិក្ខាបទេ – អនាចារំ អាចរតីតិ បណ្ណត្តិវីតិក្កមំ ករោតិ. ឧបនន្ធីតិ ឧបនាហំ ជនេន្តោ តស្មិំ បុគ្គលេ អត្តនោ កោធំ ពន្ធិ; បុនប្បុនំ អាឃាតំ ជនេសីតិ អត្ថោ. ឧបនទ្ធោ ភិក្ខូតិ សោ ជនិតឧបនាហោ ភិក្ខុ.

២៤៣. អភិហដ្ឋុំ បវារេយ្យាតិ អភិហរិត្វា ‘‘ហន្ទ ភិក្ខុ ខាទ វា ភុញ្ជ វា’’តិ ឯវំ បវារេយ្យ. បទភាជនេ បន ‘‘ហន្ទ ភិក្ខូ’’តិអាទិំ អនុទ្ធរិត្វា សាធារណមេវ អភិហដ្ឋុំ បវារណាយ អត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘យាវតកំ ឥច្ឆសិ តាវតកំ គណ្ហាហី’’តិ វុត្តំ. ជានន្តិ បវារិតភាវំ ជានន្តោ. តំ បនស្ស ជាននំ យស្មា តីហាការេហិ ហោតិ, តស្មា ‘‘ជានាតិ នាម សាមំ វា ជានាតី’’តិអាទិនា នយេន បទភាជនំ វុត្តំ. អាសាទនាបេក្ខោតិ អាសាទនំ ចោទនំ មង្កុករណភាវំ អបេក្ខមានោ.

បដិគ្គណ្ហាតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ យស្ស អភិហដំ តស្មិំ បដិគ្គណ្ហន្តេ អភិហារកស្ស ភិក្ខុនោ ទុក្កដំ. ឥតរស្ស បន សព្ពោ អាបត្តិភេទោ បឋមសិក្ខាបទេ វុត្តោ, ឥមស្មិំ បន សិក្ខាបទេ សព្ពា អាបត្តិយោ អភិហារកស្សេវ វេទិតព្ពា. សេសំ បឋមសិក្ខាបទេ វុត្តនយត្តា បាកដមេវ.

តិសមុដ្ឋានំ – កាយចិត្តតោ វាចាចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, សញ្ញាវិមោក្ខំ, សចិត្តកំ, លោកវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, អកុសលចិត្តំ, ទុក្ខវេទនន្តិ.

ទុតិយបវារណសិក្ខាបទំ ឆដ្ឋំ.

៧. វិកាលភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៤៧. សត្តមសិក្ខាបទេ – គិរគ្គសមជ្ជោតិ គិរិម្ហិ អគ្គសមជ្ជោ, គិរិស្ស វា អគ្គទេសេ សមជ្ជោ. សោ កិរ សត្តមេ ទិវសេ ភវិស្សតីតិ នគរេ ឃោសនា ករិយតិ, នគរស្ស ពហិទ្ធា សមេ ភូមិភាគេ បព្ពតច្ឆាយាយ មហាជនកាយោ សន្និបតតិ, អនេកប្បការានិ នដនាដកានិ បវត្តន្តិ, តេសំ ទស្សនត្ថំ មញ្ចាតិមញ្ចេ ពន្ធន្តិ. សត្តរសវគ្គិយា អបញ្ញត្តេ សិក្ខាបទេ ទហរាវ ឧបសម្បន្នា, តេ ‘‘នាដកានិ អាវុសោ បស្សិស្សាមា’’តិ តត្ថ អគមំសុ. អថ នេសំ ញាតកា ‘‘អម្ហាកំ អយ្យា អាគតា’’តិ តុដ្ឋចិត្តា ន្ហាបេត្វា វិលិម្បេត្វា ភោជេត្វា អញ្ញម្បិ បូវខាទនីយាទិំ ហត្ថេ អទំសុ. តេ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘មនុស្សា សត្តរសវគ្គិយេ ភិក្ខូ បស្សិត្វា’’តិអាទិ.

២៤៨-៩. វិកាលេតិ វិគតេ កាលេ. កាលោតិ ភិក្ខូនំ ភោជនកាលោ អធិប្បេតោ, សោ ច សព្ពន្តិមេន បរិច្ឆេទេន មជ្ឈន្ហិកោ, តស្មិំ វីតិវត្តេតិ អធិប្បាយោ. តេនេវស្ស បទភាជនេ ‘‘វិកាលោ នាម មជ្ឈន្ហិកេ វីតិវត្តេ យាវ អរុណុគ្គមនា’’តិ វុត្តំ, ឋិតមជ្ឈន្ហិកោបិ កាលសង្គហំ គច្ឆតិ. តតោ បដ្ឋាយ បន ខាទិតុំ វា ភុញ្ជិតុំ វា ន សក្កា, សហសា បិវិតុំ សក្កា ភវេយ្យ, កុក្កុច្ចកេន បន ន កត្តព្ពំ. កាលបរិច្ឆេទជាននត្ថញ្ច កាលត្ថម្ភោ យោជេតព្ពោ, កាលន្តរេវ ភត្តកិច្ចំ កាតព្ពំ.

អវសេសំ ខាទនីយំ នាមាតិ ឯត្ថ យំ តាវ សក្ខលិមោទកាទិបុព្ពណ្ណាបរណ្ណមយំ, តត្ថ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. យម្បិ វនមូលាទិប្បភេទំ អាមិសគតិកំ ហោតិ, សេយ្យថិទំ – មូលខាទនីយំ កន្ទខាទនីយំ មូឡាលខាទនីយំ មត្ថកខាទនីយំ ខន្ធខាទនីយំ តចខាទនីយំ បត្តខាទនីយំ បុប្ផខាទនីយំ ផលខាទនីយំ អដ្ឋិខាទនីយំ បិដ្ឋខាទនីយំ និយ្យាសខាទនីយន្តិ, ឥទម្បិ ខាទនីយសង្ខ្យមេវ គច្ឆតិ.

តត្ថ បន អាមិសគតិកសល្លក្ខណត្ថំ ឥទំ មុខមត្តនិទស្សនំ – មូលខាទនីយេ តាវ មូលកមូលំ ខារកមូលំ ចច្ចុមូលំ តម្ពកមូលំ តណ្ឌុលេយ្យកមូលំ វត្ថុលេយ្យកមូលំ វជកលិមូលំ ជជ្ឈរីមូលន្តិ ឯវមាទីនិ សូបេយ្យបណ្ណមូលានិ អាមិសគតិកានិ. ឯត្ថ ច វជកលិមូលេ ជរដ្ឋំ ឆិន្ទិត្វា ឆឌ្ឌេន្តិ, តំ យាវជីវិកំ ហោតិ. អញ្ញម្បិ ឯវរូបំ ឯតេនេវ នយេន វេទិតព្ពំ. មូលកខារកជជ្ឈរីមូលានំ បន ជរដ្ឋានិបិ អាមិសគតិកានេវាតិ វុត្តំ. យានិ បន បាឡិយំ –

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, មូលានិ ភេសជ្ជានិ ហលិទ្ទិំ សិង្គិវេរំ វចំ វចត្តំ អតិវិសំ កដុករោហិណិំ ឧសីរំ ភទ្ទមុត្តកំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ មូលានិ ភេសជ្ជានិ នេវ ខាទនីយេ ខាទនីយត្ថំ ផរន្តិ, ន ភោជនីយេ ភោជនីយត្ថំ ផរន្តី’’តិ (មហាវ. ២៦៣) –

វុត្តានិ, តានិ យាវជីវិកានិ. តេសំ ចូឡបញ្ចមូលំ មហាបញ្ចមូលន្តិអាទិនា នយេន គណិយមានានំ គណនាយ អន្តោ នត្ថិ. ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណាភាវោយេវ បន តេសំ លក្ខណំ. តស្មា យំកិញ្ចិ មូលំ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរតិ, តំ យាវកាលិកំ; ឥតរំ យាវជីវិកន្តិ វេទិតព្ពំ. តេសុ ពហុំ វត្វាបិ ហិ ឥមស្មិំយេវ លក្ខណេ ឋាតព្ពំ. នាមសញ្ញាសុ បន វុច្ចមានាសុ តំ តំ នាមំ អជានន្តានំ សម្មោហោយេវ ហោតិ, តស្មា នាមសញ្ញាយ អាទរំ អកត្វា លក្ខណមេវ ទស្សិតំ.

យថា ច មូលេ; ឯវំ កន្ទាទីសុបិ យំ លក្ខណំ ទស្សិតំ, តស្សេវ វសេន វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ. យញ្ច តំ បាឡិយំ ហលិទ្ទាទិ អដ្ឋវិធំ វុត្តំ, តស្ស ខន្ធតចបុប្ផផលម្បិ សព្ពំ យាវជីវិកន្តិ វុត្តំ.

កន្ទខាទនីយេ ទុវិធោ កន្ទោ – ទីឃោ ច រស្សោ ច ភិសកិំសុកកន្ទាទិ វដ្ដោ ឧប្បលកសេរុកកន្ទាទិ, យំ ‘‘គណ្ឋី’’តិបិ វទន្តិ. តត្ថ សព្ពេសំ កន្ទានំ ជិណ្ណជរដ្ឋានញ្ច ឆល្លិ ច សុខុមមូលានិ ច យាវជីវិកានិ. តរុណោ បន សុខខាទនីយោ, សាលកល្យាណីបោតកកន្ទោ កិំសុកបោតកកន្ទោ អម្ពាដកកន្ទោ កេតកកន្ទោ មាលុវកន្ទោ ភិសសង្ខាតោ បទុមបុណ្ឌរីកកន្ទោ បិណ្ឌាលុមសាលុអាទយោ ច ខីរវល្លិកន្ទោ អាលុវកន្ទោ សិគ្គុកន្ទោ តាលកន្ទោ នីលុប្បលរត្តុប្បលកុមុទសោគន្ធិកានំ កន្ទា កទលិកន្ទោ វេឡុកន្ទោ កសេរុកកន្ទោតិ ឯវមាទយោ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថញ្ច ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកកន្ទា យាវកាលិកា.

ខីរវល្លិកន្ទោ អធោតោ យាវជីវិកោ, ធោតោ យាវកាលិកោ. ខីរកាកោលីជីវិកឧសភកលសុណាទិកន្ទា បន យាវជីវិកា. តេ បាឡិយំ – ‘‘យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ មូលានិ ភេសជ្ជានី’’តិ ឯវំ មូលភេសជ្ជសង្គហេនេវ សង្គហិតា.

មូឡាលខាទនីយេ បន បទុមមូឡាលំ បុណ្ឌរីកមុឡាលសទិសមេវ. ឯរកមូលំ កន្ទុលមូលន្តិ ឯវមាទិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថញ្ច ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកមុឡាលំ យាវកាលិកំ. ហលិទ្ទិសិង្គិវេរមកចិចតុរស្សវល្លិកេតកតាលហិន្តាលកុន្តាលនាឡិកេរបូគរុក្ខាទិមុឡាលំ បន យាវជីវិកំ, តំ សព្ពម្បិ បាឡិយំ – ‘‘យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ មូលានិ ភេសជ្ជានី’’តិ (មហាវ. ២៦៣) ឯវំ មូលភេសជ្ជសង្គហេនេវ សង្គហិតំ.

មត្ថកខាទនីយេ តាលហិន្តាលកុន្តាលកេតកនាឡិកេរបូគរុក្ខខជ្ជូរីវេត្តឯរកកទលីនំ កឡីរសង្ខាតា មត្ថកា វេណុកឡីរោ នឡកឡីរោ ឧច្ឆុកឡីរោ មូលកកឡីរោ សាសបកឡីរោ សតាវរិកឡីរោ សត្តន្នំ ធញ្ញានំ កឡីរាតិ ឯវមាទិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកោ រុក្ខវល្លិអាទីនំ មត្ថកោ យាវកាលិកោ. ហលិទ្ទិសិង្គិវេរវចមកចិលសុណានំកឡីរា តាលហិន្តាលកុន្តាលនាឡិកេរកឡីរានញ្ច ឆិន្ទិត្វា បាតិតោ ជរដ្ឋពុន្ទោ យាវជីវិកោ.

ខន្ធខាទនីយេ អន្តោបថវីគតោ សាលកល្យាណីខន្ធោ ឧច្ឆុខន្ធោ នីលុប្បលរត្តុប្បលកុមុទសោគន្ធិកានំ ខន្ធកាតិ ឯវមាទិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកោ ខន្ធោ យាវកាលិកោ. ឧប្បលជាតីនំ បណ្ណទណ្ឌកោ បទុមជាតីនំ សព្ពោបិ ទណ្ឌកោ ការវិន្ទកទណ្ឌាទយោ ច អវសេសសព្ពខន្ធា យាវជីវិកា.

តចខាទនីយេ ឧច្ឆុតចោវ ឯកោ យាវកាលិកោ, សោបិ សរសោ. សេសោ សព្ពោ យាវជីវិកោ. តេសំ បន មត្ថកខន្ធតចានំ តិណ្ណំ បាឡិយំ កសាវភេសជ្ជេន សង្គហោ វេទិតព្ពោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, កសាវានិ ភេសជ្ជានិ និម្ពកសាវំ, កុដជកសាវំ, បដោលកសាវំ, ផគ្គវកសាវំ នត្តមាលកសាវំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ កសាវានិ ភេសជ្ជានិ នេវ ខាទនីយេ ខាទនីយត្ថំ ផរន្តិ, ន ភោជនីយេ ភោជនីយត្ថំ ផរន្តី’’តិ (មហាវ. ២៦៣).

ឯត្ថ ហិ ឯតេសម្បិ សង្គហោ សិជ្ឈតិ. វុត្តកសាវានិ ច សព្ពានិ កប្បិយានីតិ វេទិតព្ពានិ.

បត្តខាទនីយេ មូលកំ ខារកោ ចច្ចុ តម្ពកោ តណ្ឌុលេយ្យកោ បបុន្នាគោ វត្ថុលេយ្យកោ វជកលិ ជជ្ឈរី សេល្លុ សិគ្គុ កាសមទ្ទកោ ឧម្មា ចីនមុគ្គោ មាសោ រាជមាសោ ឋបេត្វា មហានិប្ផាវំ អវសេសនិប្ផាវោ អគ្គិមន្ថោ សុនិសន្នកោ សេតវរណោ នាឡិកា ភូមិយំ ជាតលោណីតិ ឯតេសំ បត្តានិ អញ្ញានិ ច ឯវរូបានិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកានិ បត្តានិ ឯកំសេន យាវកាលិកានិ. យា បនញ្ញា មហានខបិដ្ឋិមត្តា បណ្ណលោណិ រុក្ខេ ច គច្ឆេ ច អារោហតិ, តស្សា បត្តំ យាវជីវិកំ. ព្រហ្មីបត្តញ្ច យាវកាលិកន្តិ ទីបវាសិនោ វទន្តិ. អម្ពបល្លវំ យាវកាលិកំ, អសោកបល្លវំ បន យាវជីវិកំ.

យានិ វា បនញ្ញានិ បាឡិយំ –

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បណ្ណានិ ភេសជ្ជានិ និម្ពបណ្ណំ កុដជបណ្ណំ បដោលបណ្ណំ សុលសិបណ្ណំ កប្បាសកបណ្ណំ យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ បណ្ណានិ ភេសជ្ជានិ នេវ ខាទនីយេ ខាទនីយត្ថំ ផរន្តិ ន ភោជនីយេ ភោជនីយត្ថំ ផរន្តី’’តិ (មហាវ. ២៦៣) –

វុត្តានិ, តានិ យាវជីវិកានិ. ន កេវលញ្ច បណ្ណានិយេវ តេសំ បុប្ផផលាទីនិបិ យាវជីវិកានិ. បណ្ណានំ ផគ្គវបណ្ណំ អជ្ជុកបណ្ណំ ផណិជ្ជកបណ្ណំ បដោលបណ្ណំ តម្ពូលបណ្ណំ បទុមិនិបណ្ណន្តិ ឯវំ គណនវសេន អន្តោ នត្ថិ.

បុប្ផខាទនីយេ មូលកបុប្ផំ ខារកបុប្ផំ ចច្ចុបុប្ផំ តម្ពកបុប្ផំ វជកលិបុប្ផំ ជជ្ឈរីបុប្ផំ ចូឡនិប្ផាវបុប្ផំ មហានិប្ផាវបុប្ផំ កសេរុកបុប្ផំ នាឡិកេរតាលកេតកានំ តរុណបុប្ផានិ សេតវរណបុប្ផំ សិគ្គុបុប្ផំ ឧប្បលបទុមជាតិកានំ បុប្ផានិ កណ្ណិកមត្តំ អគន្ធិកបុប្ផំ កឡីរបុប្ផំ ជីវន្តីបុប្ផន្តិ ឯវមាទិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកបុប្ផំ យាវកាលិកំ. អសោកពកុលកុយ្យកបុន្នាគចម្បកជាតិកណវីរកណិការកុន្ទនវមាលិកមល្លិកាទីនំ បន បុប្ផំ យាវជីវិកំ តស្ស គណនាយ អន្តោ នត្ថិ. បាឡិយំ បនស្ស កសាវភេសជ្ជេនេវ សង្គហោ វេទិតព្ពោ.

ផលខាទនីយេ បនសលពុជតាលនាឡិកេរអម្ពជម្ពូអម្ពាដកតិន្តិណិកមាតុលុង្គកបិត្ថលាពុកុម្ភណ្ឌបុស្សផលតិម្ពរូសកតិបុសវាតិង្គណចោចមោចមធុកាទីនំ ផលានិ យានិ លោកេ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរន្តិ, សព្ពានិ តានិ យាវកាលិកានិ. នាមគណនវសេន នេសំ ន សក្កា បរិយន្តំ ទស្សេតុំ. យានិ បន បាឡិយំ –

‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផលានិ ភេសជ្ជានិ – ពិលង្គំ, បិប្ផលិំ, មរិចំ, ហរីតកំ, វិភីតកំ, អាមលកំ, គោដ្ឋផលំ, យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ផលានិ ភេសជ្ជានិ នេវ ខាទនីយេ ខាទនីយត្ថំ ផរន្តិ ន ភោជនីយេ ភោជនីយត្ថំ ផរន្តី’’តិ (មហាវ. ២៦៣) –

វុត្តានិ, តានិ យាវជីវិកានិ. តេសម្បិ អបរិបក្កានិ អច្ឆិវ ពិម្ពវរណកេតកកាស្មរីអាទីនំ ផលានិ ជាតិផលំ កដុកផលំ ឯឡា តក្កោលន្តិ ឯវំ នាមវសេន ន សក្កា បរិយន្តំ ទស្សេតុំ.

អដ្ឋិខាទនីយេ លពុជដ្ឋិ បនសដ្ឋិ អម្ពាដកដ្ឋិ សាលដ្ឋិ ខជ្ជូរីកេតកតិម្ពរូសកានំ តរុណផលដ្ឋិ តិន្តិណិកដ្ឋិ ពិម្ពផលដ្ឋិ ឧប្បល បទុមជាតីនំ បោក្ខរដ្ឋីតិ ឯវមាទីនិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ មនុស្សានំ បកតិអាហារវសេន ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកានិ អដ្ឋីនិ យាវកាលិកានិ. មធុកដ្ឋិ បុន្នាគដ្ឋិ ហរីតកាទីនំ អដ្ឋីនិ សិទ្ធត្ថកដ្ឋិ រាជិកដ្ឋីតិ ឯវមាទីនិ អដ្ឋីនិ យាវជីវិកានិ. តេសំ បាឡិយំ ផលភេសជ្ជេនេវ សង្គហោ វេទិតព្ពោ.

បិដ្ឋខាទនីយេ សត្តន្នំ តាវ ធញ្ញានំ ធញ្ញានុលោមានំ អបរណ្ណានញ្ច បិដ្ឋំ បនសបិដ្ឋំ លពុជបិដ្ឋំ អម្ពាដកបិដ្ឋំ សាលបិដ្ឋំ ធោតកតាលបិដ្ឋញ្ច ខីរវល្លិបិដ្ឋញ្ចាតិ ឯវមាទីនិ តេសុ តេសុ ជនបទេសុ បកតិអាហារវសេន មនុស្សានំ ខាទនីយត្ថំ ភោជនីយត្ថញ្ច ផរណកានិ បិដ្ឋានិ យាវកាលិកានិ. អធោតកំ តាលបិដ្ឋំ ខីរវល្លិបិដ្ឋំ អស្សគន្ធាទិបិដ្ឋានិ ច យាវជីវិកានិ. តេសំ បាឡិយំ កសាវេហិ ច មូលផលេហិ ច សង្ឃហោ វេទិតព្ពោ.

និយ្យាសខាទនីយេ ឯកោ ឧច្ឆុនិយ្យាសោវ សត្តាហកាលិកោ. សេសា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ជតូនិ ភេសជ្ជានិ – ហិង្គុំ ហិង្គុជតុំ ហិង្គុសិបាដិកំ តកំ តកបត្តិំ តកបណ្ណិំ សជ្ជុលសំ យានិ វា បនញ្ញានិបិ អត្ថិ ជតូនិ ភេសជ្ជានី’’តិ (មហាវ. ២៦៣) ឯវំ បាឡិយំ វុត្តនិយ្យាសា យាវជីវិកា. តត្ថ យេវាបនកវសេន សង្គហិតានំ អម្ពនិយ្យាសោ កណិការនិយ្យាសោតិ ឯវំ នាមវសេន ន សក្កា បរិយន្តំ ទស្សេតុំ. ឯវំ ឥមេសុ មូលខាទនីយាទីសុ យំកិញ្ចិ យាវកាលិកំ, សព្ពម្បិ ឥមស្មិំ អត្ថេ ‘‘អវសេសំ ខាទនីយំ នាមា’’តិ សង្គហិតំ.

ភោជនីយំ នាម បញ្ច ភោជនានីតិអាទិម្ហិ យំ វត្តព្ពំ តំ វុត្តមេវ. ខាទិស្សាមិ ភុញ្ជិស្សាមីតិ, បដិគ្គណ្ហាតីតិ យោ ភិក្ខុ វិកាលេ ឯតំ ខាទនីយំ ភោជនីយញ្ច បដិគ្គណ្ហាតិ, តស្ស បដិគ្គហណេ តាវ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កាយតោ ច កាយចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

វិកាលភោជនសិក្ខាបទំ សត្តមំ.

៨. សន្និធិការកសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៥២. អដ្ឋមសិក្ខាបទេ – ពេលដ្ឋសីសោ នាម ជដិលសហស្សព្ភន្តរោ មហាថេរោ. អរញ្ញេ វិហរតីតិ ជេតវនស្ស អវិទូរេ បធានឃរេ ឯកស្មិំ អាវាសេ វសតិ. សុក្ខកុរន្តិ អសូបព្យញ្ជនំ ឱទនំ. សោ កិរ អន្តោគាមេ ភុញ្ជិត្វា បច្ឆា បិណ្ឌាយ ចរិត្វា តាទិសំ ឱទនំ អាហរតិ, តញ្ច ខោ អប្បិច្ឆតាយ, ន បច្ចយគិទ្ធតាយ. ថេរោ កិរ សត្តាហំ និរោធសមាបត្តិយា វីតិនាមេត្វា សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ តំ បិណ្ឌបាតំ ឧទកេន តេមេត្វា ភុញ្ជតិ, តតោ បុន សត្តាហំ សមាបត្តិយា និសីទតិ. ឯវំ ទ្វេបិ តីណិបិ ចត្តារិបិ សត្តាហានិ វីតិនាមេត្វា គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ចិរេន គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសតី’’តិ.

២៥៣. ការោ ករណំ កិរិយាតិ អត្ថតោ ឯកំ, សន្និធិការោ អស្សាតិ សន្និធិការំ; សន្និធិការមេវ សន្និធិការកំ. បដិគ្គហេត្វា ឯករត្តំ វីតិនាមិតស្សេតំ អធិវចនំ. តេនេវស្ស បទភាជនេ វុត្តំ – ‘‘សន្និធិការកំ នាម អជ្ជ បដិគ្គហិតំ អបរជ្ជូ’’តិ.

បដិគ្គណ្ហាតិ អាបត្តិ ទុក្កដស្សាតិ ឯវំ សន្និធិកតំ យំកិញ្ចិ យាវកាលិកំ វា យាមកាលិកំ វា អជ្ឈោហរិតុកាមតាយ គណ្ហន្តស្ស បដិគ្គហណេ តាវ អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អជ្ឈោហរតោ បន ឯកមេកស្មិំ អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ. សចេបិ បត្តោ ទុទ្ធោតោ ហោតិ, យំ អង្គុលិយា ឃំសន្តស្ស លេខា បញ្ញាយតិ, គណ្ឋិកបត្តស្ស វា គណ្ឋិកន្តរេ ស្នេហោ បវិដ្ឋោ ហោតិ, សោ ឧណ្ហេ ឱតាបេន្តស្ស បគ្ឃរតិ, ឧណ្ហយាគុយា វា គហិតាយ សន្ទិស្សតិ, តាទិសេ បត្តេបិ បុនទិវសេ ភុញ្ជន្តស្ស បាចិត្តិយំ. តស្មា បត្តំ ធោវិត្វា បុន តត្ថ អច្ឆោទកំ វា អាសិញ្ចិត្វា អង្គុលិយា វា ឃំសិត្វា និស្នេហភាវោ ជានិតព្ពោ. សចេ ហិ ឧទកេ វា ស្នេហភាវោ បត្តេ វា អង្គុលិលេខា បញ្ញាយតិ, ទុទ្ធោតោ ហោតិ. តេលវណ្ណបត្តេ បន អង្គុលិលេខា បញ្ញាយតិ, សា អព្ពោហារិកា. យំ ភិក្ខូ និរបេក្ខា សាមណេរានំ បរិច្ចជន្តិ, តញ្ចេ សាមណេរា និទហិត្វា ទេន្តិ, សព្ពំ វដ្ដតិ. សយំ បដិគ្គហេត្វា អបរិច្ចត្តមេវ ហិ ទុតិយទិវសេ ន វដ្ដតិ. តតោ ហិ ឯកសិត្ថម្បិ អជ្ឈោហរតោ បាចិត្តិយមេវ.

អកប្បិយមំសេសុ មនុស្សមំសេ ថុល្លច្ចយេន សទ្វិំ បាចិត្តិយំ, អវសេសេសុ ទុក្កដេន សទ្ធិំ. យាមកាលិកំ សតិ បច្ចយេ អជ្ឈោហរតោ បាចិត្តិយំ. អាហារត្ថាយ អជ្ឈោហរតោ ទុក្កដេន សទ្ធិំ បាចិត្តិយំ. សចេ បវារិតោ ហុត្វា អនតិរិត្តកតំ អជ្ឈោហរតិ, បកតិអាមិសេ ទ្វេ បាចិត្តិយានិ, មនុស្សមំសេ ថុល្លច្ចយេន សទ្ធិំ ទ្វេ, សេសអកប្បិយមំសេ ទុក្កដេន សទ្ធិំ, យាមកាលិកំ សតិ បច្ចយេ សាមិសេន មុខេន អជ្ឈោហរតោ ទ្វេ, និរាមិសេន ឯកមេវ. អាហារត្ថាយ អជ្ឈោហរតោ វិកប្បទ្វយេបិ ទុក្កដំ វឌ្ឍតិ. សចេ វិកាលេ អជ្ឈោហរតិ, បកតិភោជនេ សន្និធិបច្ចយា ច វិកាលភោជនបច្ចយា ច ទ្វេ បាចិត្តិយានិ, អកប្បិយមំសេសុ ថុល្លច្ចយញ្ច ទុក្កដញ្ច វឌ្ឍតិ. យាមកាលិកេសុ វិកាលបច្ចយា អនាបត្តិ, អនតិរិត្តបច្ចយា បន វិកាលេ សព្ពវិកប្បេសុ អនាបត្តិ.

២៥៥. សត្តាហកាលិកំ យាវជីវិកំ អាហារត្ថាយាតិ អាហារត្ថាយ បដិគ្គណ្ហតោ បដិគ្គហណបច្ចយា តាវ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហរតោ បន សចេ និរាមិសំ ហោតិ, អជ្ឈោហារេ អជ្ឈោហារេ ទុក្កដំ. អថ អាមិសសំសដ្ឋំ បដិគ្គហេត្វា ឋបិតំ ហោតិ, យថាវត្ថុកំ បាចិត្តិយមេវ.

២៥៦. អនាបត្តិ យាវកាលិកន្តិអាទិម្ហិ វិកាលភោជនសិក្ខាបទេ និទ្ទិដ្ឋំ ខាទនីយភោជនីយំ យាវ មជ្ឈន្តិកសង្ខាតោ កាលោ, តាវ ភុញ្ជិតព្ពតោ យាវកាលិកំ. សទ្ធិំ អនុលោមបានេហិ អដ្ឋវិធំ បានំ យាវ រត្តិយា បច្ឆិមយាមសង្ខាតោ យាមោ, តាវ បរិភុញ្ជិតព្ពតោ យាមោ កាលោ អស្សាតិ យាមកាលិកំ. សប្បិអាទិ បញ្ចវិធំ ភេសជ្ជំ សត្តាហំ និធេតព្ពតោ សត្តាហោ កាលោ អស្សាតិ សត្តាហកាលិកំ. ឋបេត្វា ឧទកំ អវសេសំ សព្ពម្បិ យាវជីវំ បរិហរិត្វា សតិ បច្ចយេ បរិភុញ្ជិតព្ពតោ យាវជីវកន្តិ វុច្ចតិ.

តត្ថ អរុណោទយេវ បដិគ្គហិតំ យាវកាលិកំ សតក្ខត្តុម្បិ និទហិត្វា យាវកាលោ នាតិក្កមតិ តាវ, យាមកាលិកំ ឯកំ អហោរត្តំ, សត្តាហកាលិកំ សត្តរត្តំ, ឥតរំ សតិ បច្ចយេ, យាវជីវម្បិ បរិភុញ្ជន្តស្ស អនាបត្តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ. អដ្ឋកថាសុ បន ឥមស្មិំ ឋានេ បានកថា កប្បិយានុលោមកថា ‘‘កប្បតិ នុ ខោ យាវកាលិកេន យាមកាលិក’’ន្តិអាទិកថា ច កប្បិយភូមិកថា ច វិត្ថារិតា, តំ មយំ អាគតដ្ឋានេយេវ កថយិស្សាម.

ឯឡកលោមសមុដ្ឋានំ – កាយតោ ច កាយចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ, កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណត្តិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

សន្និធិការកសិក្ខាបទំ អដ្ឋមំ.

៩. បណីតភោជនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៥៧. នវមសិក្ខាបទេ – បណីតភោជនានីតិ ឧត្តមភោជនានិ. កស្ស សម្បន្នំ ន មនាបន្តិ សម្បត្តិយុត្តំ កស្ស ន បិយំ. សាទុន្តិ សុរសំ.

២៥៩. យោ បន ភិក្ខុ ឯវរូបានិ បណីតភោជនានិ អគិលានោ អត្តនោ អត្ថាយ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជេយ្យាតិ ឯត្ថ សុទ្ធានិ សប្បិអាទីនិ វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តោ បាចិត្តិយំ នាបជ្ជតិ, សេខិយេសុ សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដំ អាបជ្ជតិ, ឱទនសំសដ្ឋានិ បន វិញ្ញាបេត្វា ភុញ្ជន្តោ បាចិត្តិយំ អាបជ្ជតីតិ វេទិតព្ពោ, អយំ កិរេត្ថ អធិប្បាយោ. តេនេវ ច ‘‘បណីតានី’’តិ អវត្វា ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ សុត្តេ វុត្តំ. ‘‘បណីតានី’’តិ ហិ វុត្តេ សប្បិអាទីនំយេវ គហណំ ហោតិ, ‘‘បណីតភោជនានី’’តិ វុត្តេ បន បណីតសំសដ្ឋានិ សត្តធញ្ញនិព្ពត្តានិ ភោជនានិ បណីតភោជនានីតិ អយមត្ថោ បញ្ញាយតិ.

ឥទានិ វិញ្ញាបេតិ បយោគេ ទុក្កដន្តិអាទីសុ អយំ វិនិច្ឆយោ – ‘‘សប្បិនា ភត្តំ ទេហិ, សប្បិំ អាកិរិត្វា ទេហិ, សប្បិមិស្សកំ កត្វា ទេហិ, សហសប្បិនា ទេហិ, សប្បិញ្ច ភត្តញ្ច ទេហី’’តិ វិញ្ញាបេន្តស្ស វិញ្ញត្តិយា ទុក្កដំ, បដិគ្គហណេ ទុក្កដំ, អជ្ឈោហារេ បាចិត្តិយំ. ‘‘សប្បិភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ បន យស្មា សាលិភត្តំ វិយ សប្បិភត្តំ នាម នត្ថិ; តស្មា សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដមេវ វេទិតព្ពំ.

សចេ បន ‘‘សប្បិនា ភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ ភត្តំ ទត្វា ‘‘សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ នវនីតំ វា ខីរំ វា ទធិំ វា ទេតិ, មូលំ វា បន ទេតិ, ‘‘ឥមិនា សប្បិំ គហេត្វា ភុញ្ជា’’តិ យថាវត្ថុកមេវ. ‘‘គោសប្បិនា ភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ បន គោសប្បិនា វា ទេតុ, គោសប្បិម្ហិ អសតិ, បុរិមនយេនេវ គោនវនីតាទីនិ វា គាវិំយេវ វា ទេតុ ‘‘ឥតោ សប្បិនា ភុញ្ជា’’តិ យថាវត្ថុកមេវ. សចេ បន គោសប្បិនា យាចិតោ អជិយា សប្បិអាទីហិ ទេតិ, វិសង្កេតំ. ឯវញ្ហិ សតិ អញ្ញំ យាចិតេន អញ្ញំ ទិន្នំ នាម ហោតិ, តស្មា អនាបត្តិ. ឯស នយោ អជិយា សប្បិនា ទេហីតិ អាទីសុបិ.

‘‘កប្បិយសប្បិនា ទេហី’’តិ វុត្តេ អកប្បិយសប្បិនា ទេតិ, វិសង្កេតមេវ. ‘‘អកប្បិយសប្បិនាតិ វុត្តេ អកប្បិយសប្បិនា ទេតិ, បដិគ្គហណេបិ បរិភោគេបិ ទុក្កដមេវ. អកប្បិយសប្បិម្ហិ អសតិ បុរិមនយេនេវ អកប្បិយនវនីតាទីនិ ទេតិ ‘‘សប្បិំ កត្វា ភុញ្ជា’’តិ អកប្បិយសប្បិនាវ ទិន្នំ ហោតិ. ‘‘អកប្បិយសប្បិនា’’តិ វុត្តេ កប្បិយេន ទេតិ, វិសង្កេតំ. ‘‘សប្បិនា’’តិ វុត្តេ សេសេសុ នវនីតាទីសុ អញ្ញតរេន ទេតិ, វិសង្កេតមេវ. ឯស នយោ នវនីតេន ទេហីតិអាទីសុបិ. យេន យេន ហិ វិញ្ញត្តិ ហោតិ, តស្មិំ វា តស្ស មូលេ វា លទ្ធេ, តំ តំ លទ្ធមេវ ហោតិ.

សចេ បន អញ្ញំ បាឡិយា អាគតំ វា អនាគតំ វា ទេន្តិ, វិសង្កេតំ. បាឡិយំ អាគតនវនីតាទីនិ ឋបេត្វា អញ្ញេហិ នវនីតាទីហិ វិញ្ញាបេន្តស្ស ទុក្កដំ. យថា ច ‘‘សប្បិភត្តំ ទេហី’’តិ វុត្តេ សាលិភត្តស្ស វិយ សប្បិភត្តស្ស អភាវា សូបោទនវិញ្ញត្តិទុក្កដមេវ ហោតីតិ វុត្តំ. ឯវំ នវនីតភត្តំ ទេហីតិអាទីសុបិ. បដិបាដិយា ឯកមេកំ វិត្ថារេត្វា វុច្ចមានេបិ ហិ អយមេវត្ថោ វត្តព្ពោ សិយា, សោ ច សង្ខេបេនបិ សក្កា ញាតុំ, កិំ តត្ថ វិត្ថារេន? តេន វុត្តំ – ‘‘ឯស នយោ នវនីតេន ទេហីតិអាទីសុបី’’តិ.

សចេ បន សព្ពេហិបិ សប្បិអាទីហិ ឯកដ្ឋានេ វា នានាដ្ឋានេ វា វិញ្ញាបេត្វា បដិលទ្ធំ ឯកភាជនេ អាកិរិត្វា ឯករសំ កត្វា តតោ កុសគ្គេនាបិ ជិវ្ហគ្គេ ពិន្ទុំ ឋបេត្វា អជ្ឈោហរតិ, នវ បាចិត្តិយានិ អាបជ្ជតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ បរិវារេ –

‘‘កាយិកានិ ន វាចសិកានិ,

សព្ពានិ នានាវត្ថុកានិ;

អបុព្ពំ អចរិមំ អាបជ្ជេយ្យ ឯកតោ,

បញ្ហាមេសា កុសលេហិ ចិន្តិតា’’តិ. (បរិ. ៤៨១);

២៦១. អគិលានោ គិលានសញ្ញីតិ ឯត្ថ សចេ គិលានសញ្ញីបិ ហុត្វា ភេសជ្ជត្ថាយ បញ្ច ភេសជ្ជានិ វិញ្ញាបេតិ, មហានាមសិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ. នវ បណីតភោជនានិ វិញ្ញាបេន្តោ បន ឥមិនា សិក្ខាបទេន ការេតព្ពោ. ភិក្ខុនីនំ បន ឯតានិ បាដិទេសនីយវត្ថូនិ ហោន្តិ, សូបោទនវិញ្ញត្តិយំ ឧភយេសម្បិ សេខបណ្ណត្តិទុក្កដមេវ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

ចតុសមុដ្ឋានំ – កាយតោ កាយវាចតោ កាយចិត្តតោ កាយវាចាចិត្តតោ ច សមុដ្ឋាតិ,

កិរិយំ, នោសញ្ញាវិមោក្ខំ, អចិត្តកំ, បណ្ណតិវជ្ជំ, កាយកម្មំ, វចីកម្មំ, តិចិត្តំ, តិវេទនន្តិ.

បណីតភោជនសិក្ខាបទំ នវមំ.

១០. ទន្តបោនសិក្ខាបទវណ្ណនា

២៦៣. ទសមសិក្ខាបទេ – ចតូសុ បច្ចយេសុ អន្តមសោ ទន្តកដ្ឋម្បិ សព្ពំ បំសុកូលមេវ អស្សាតិ សព្ពបំសុកូលិកោ. សោ កិរ សុសានេ ឆឌ្ឌិតភាជនមេវ បត្តំ កត្វា តត្ថ ឆឌ្ឌិតចោឡកេហេវ ចីវរំ កត្វា តត្ថ ឆឌ្ឌិតមញ្ចបីឋកានិយេវ គហេត្វា បរិភុញ្ជតិ. អយ្យវោសាដិតកានីតិ ឯត្ថ អយ្យា វុច្ចន្តិ កាលង្កតា បិតិបិតាមហា. វោសាដិតកានិ វុច្ចន្តិ តេសំ អត្ថាយ សុសានាទីសុ ឆឌ្ឌិតកានិ ខាទនីយភោជនីយានិ; មនុស្សា កិរ កាលង្កតេ ញាតកេ ឧទ្ទិស្ស យំ តេសំ សជីវកាលេ បិយំ ហោតិ, តំ ឯតេសុ សុសានាទីសុ បិណ្ឌំ បិណ្ឌំ កត្វា ‘‘ញាតកា នោ បរិភុញ្ជន្តូតិ ឋបេន្តិ. សោ ភិក្ខុ តំ គហេត្វា ភុញ្ជតិ, អញ្ញំ បណីតម្បិ ទិយ្យមានំ ន ឥច្ឆតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សុសានេបិ រុក្ខមូលេបិ ឧម្មារេបិ អយ្យវោសាដិតកានិ សាមំ គហេត្វា បរិភុញ្ជតី’’តិ. ថេរោតិ ថិរោ ឃនពទ្ធោ. វឋរោតិ ថូលោ; ថូលោ ច ឃនសរីរោ ចាយំ ភិក្ខូតិ វុត្តំ ហោតិ. មនុស្សមំសំ មញ្ញេ ខាទតីតិ មនុស្សមំសំ ខាទតីតិ នំ សល្លក្ខេម; មនុស្សមំសំ ខាទន្តា ហិ ឦទិសា ភវន្តីតិ អយំ តេសំ អធិប្បាយោ.

២៦៤. ឧទកទន្តបោនេ កុក្កុច្ចាយន្តីតិ ឯត្ថ តេ ភិក្ខូ ‘‘អទិន្នំ មុខទ្វារំ អាហារំ អាហរេយ្យា’’តិ បទស្ស សម្មា អត្ថំ អសល្លក្ខេត្វា កុក្កុច្ចាយិសុំ, ភគវា បន យថាឧប្បន្នស្ស វត្ថុស្ស វសេន បិតា វិយ ទារកេ តេ ភិក្ខូ សញ្ញាបេន្តោ អនុបញ្ញត្តិំ ឋបេសិ.

២៦៥. អទិន្នន្តិ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា គណ្ហន្តស្ស កាយកាយបដិពទ្ធនិស្សគ្គិយានំ អញ្ញតរវសេន ន ទិន្នំ. ឯតទេវ ហិ សន្ធាយ បទភាជនេ ‘‘អទិន្នំ នាម អប្បដិគ្គហិតកំ វុច្ចតី’’តិ វុត្តំ. ទុតិយបារាជិកេ បន ‘‘អទិន្នំ នាម បរបរិគ្គហិតកំ វុច្ចតី’’តិ វុត្តំ. ទិន្នន្តិ ឥទំ បន តស្សេវ អទិន្នស្ស បដិបក្ខវសេន លក្ខណទស្សនត្ថំ ឧទ្ធដំ. និទ្ទេសេ ចស្ស ‘‘កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា និស្សគ្គិយេន វា ទេន្តេ’’តិ ឯវំ អញ្ញស្មិំ ទទមានេ ‘‘ហត្ថបាសេ ឋិតោ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា បដិគ្គណ្ហាតីតិ តំ ឯវំ ទិយ្យមានំ អន្តមសោ រថរេណុម្បិ សចេ បុព្ពេ វុត្តលក្ខណេ ហត្ថបាសេ ឋិតោ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា បដិគ្គណ្ហាតិ, ឯតំ ឯវំ បដិគ្គហិតំ ទិន្នំ នាម វុច្ចតិ. ន ‘‘ឥទំ គណ្ហ, ឥទំ តវ ហោតូ’’តិអាទិវចនេន និស្សដ្ឋំ.

តត្ថ កាយេនាតិ ហត្ថាទីសុ យេន កេនចិ សរីរាវយវេន; អន្តមសោ បាទង្គុលិយាបិ ទិយ្យមានំ កាយេន ទិន្នំ នាម ហោតិ, បដិគ្គហណេបិ ឯសេវ នយោ. យេន កេនចិ ហិ សរីរាវយវេន គហិតំ កាយេន គហិតមេវ ហោតិ. សចេបិ នត្ថុករណិយា ទិយ្យមានំ នាសាបុដេន អកល្លកោ វា មុខេន បដិគ្គណ្ហាតិ. អាភោគមត្តមេវ ហិ ឯត្ថ បមាណន្តិ អយំ នយោ មហាបច្ចរិយំ វុត្តោ. កាយបដិពទ្ធេនាតិ កដច្ឆុអាទីសុ យេន កេនចិ ឧបករណេន ទិន្នំ កាយបដិពទ្ធេន ទិន្នំ នាម ហោតិ. បដិគ្គហណេបិ ឯសេវ នយោ. យេន កេនចិ សរីរបដិពទ្ធេន បត្តថាលកាទិនា គហិតំ កាយបដិពទ្ធេន គហិតមេវ ហោតិ. និស្សគ្គិយេនាតិ កាយតោ ច កាយបដិពទ្ធតោ ច មោចេត្វា ហត្ថបាសេ ឋិតស្ស កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា បាតិយមានម្បិ និស្សគ្គិយេន បយោគេន ទិន្នំ នាម ហោតិ. អយំ តាវ បាឡិវណ្ណនា.

អយំ បនេត្ថ បាឡិមុត្តកវិនិច្ឆយោ – បញ្ចង្គេហិ បដិគ្គហណំ រុហតិ – ថាមមជ្ឈិមស្ស បុរិសស្ស ឧច្ចារណមត្តំ ហោតិ, ហត្ថបាសោ បញ្ញាយតិ, អភិហារោ បញ្ញាយតិ, ទេវោ វា មនុស្សោ វា តិរច្ឆានគតោ វា កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា និស្សគ្គិយេន វា ទេតិ, តំ ចេ ភិក្ខុ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា បដិគ្គណ្ហាតិ. ឯវំ បញ្ចហង្គេហិ បដិគ្គហណំ រុហតិ.

តត្ថ ឋិតនិសិន្ននិបន្នានំ បវារណសិក្ខាបទេ វុត្តនយេនេវ ហត្ថបាសោ វេទិតព្ពោ. សចេ បន ទាយកបដិគ្គាហកេសុ ឯកោ អាកាសេ ហោតិ, ឯកោ ភូមិយំ, ភូមដ្ឋស្ស ច សីសេន អាកាសដ្ឋស្ស ច ឋបេត្វា ទាតុំ វា គហេតុំ វា បសារិតហត្ថំ, យំ អាសន្នតរំ អង្គំ, តស្ស ឱរិមន្តេន ហត្ថបាសប្បមាណំ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពំ. សចេបិ ឯកោ កូបេ ហោតិ, ឯកោ កូបតដេ, ឯកោ វា បន រុក្ខេ, ឯកោ បថវិយំ, វុត្តនយេនេវ ហត្ថបាសប្បមាណំ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពំ. ឯវរូបេ ហត្ថបាសេ ឋត្វា សចេបិ បក្ខី មុខតុណ្ឌកេន វា ហត្ថី វា សោណ្ឌាយ គហេត្វា បុប្ផំ វា ផលំ វា ទេតិ, បដិគ្គហណំ រុហតិ. សចេ បន អទ្ធដ្ឋមរតនស្សាបិ ហត្ថិនោ ខន្ធេ និសិន្នោ, តេន សោណ្ឌាយ ទិយ្យមានំ គណ្ហាតិ, វដ្ដតិយេវ.

ឯកោ ពហូនិ ភត្តព្យញ្ជនភាជនានិ សីសេ កត្វា ភិក្ខុស្ស សន្តិកំ អាគន្ត្វា ឋិតកោវ គណ្ហថាតិ វទតិ, ន តាវ អភិហារោ បញ្ញាយតិ, តស្មា ន គហេតព្ពំ. សចេ បន ឦសកម្បិ ឱនមតិ, ភិក្ខុនា ហត្ថំ បសារេត្វា ហេដ្ឋិមភាជនំ ឯកទេសេនាបិ សម្បដិច្ឆិតព្ពំ. ឯត្តាវតា សព្ពភាជនានិ បដិគ្គហិតានិ ហោន្តិ, តតោ បដ្ឋាយ ឱរោបេត្វា វា ឧគ្ឃាដេត្វា វា យំ ឥច្ឆតិ, តំ គហេត្វា ភុញ្ជិតុំ វដ្ដតិ. សភត្តបច្ឆិអាទិម្ហិ បន ឯកភាជនេ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ, កាជេន ភត្តំ ហរន្តោបិ សចេ កាជំ ឱនាមេត្វា ទេតិ, វដ្ដតិ. តិំសហត្ថោ វេណុ ហោតិ, ឯកស្មិំ អន្តេ គុឡកុម្ភោ ពទ្ធោ, ឯកស្មិំ សប្បិកុម្ភោ, តញ្ចេ បដិគ្គណ្ហាតិ, សព្ពំ បដិគ្គហិតមេវ. ឧច្ឆុយន្តទោណិតោ បគ្ឃរន្តមេវ រសំ គណ្ហថាតិ វទតិ, អភិហារោ ន បញ្ញាយតីតិ ន គហេតព្ពោ. សចេ បន កសដំ ឆឌ្ឌេត្វា ហត្ថេន ឧស្សិញ្ចិត្វា ឧស្សិញ្ចិត្វា ទេតិ, វដ្ដតិ.

ពហូ បត្តា មញ្ចេ វា បីឋេ វា កដសារកេ វា ទោណិយំ វា ផលកេ វា ឋបិតា ហោន្តិ, យត្ថ ឋិតស្ស ទាយកោ ហត្ថបាសេ ហោតិ, តត្ថ ឋត្វា បដិគ្គហណសញ្ញាយ មញ្ចាទីនិ អង្គុលិយាបិ ផុសិត្វា ឋិតេន វា និសិន្នេន វា និបន្នេន វា យំ តេសុ បត្តេសុ ទិយ្យតិ, តំ សព្ពំ បដិគ្គហិតំ ហោតិ. សចេបិ បដិគ្គហេស្សាមីតិ មញ្ចាទីនិ អារុហិត្វា និសីទតិ, វដ្ដតិយេវ. សចេ បន មញ្ចាទីនិ ហត្ថេន គហេត្វា មញ្ចេ និសីទតិ, វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

បថវិយំ បន សចេបិ កុច្ឆិយា កុច្ឆិំ អាហច្ច ឋិតា ហោន្តិ, យំ យំ អង្គុលិយា វា សូចិយា វា ផុសិត្វា និសិន្នោ ហោតិ, តត្ថ តត្ថ ទិយ្យមានមេវ បដិគ្គហិតំ ហោតិ. ‘‘យត្ថ កត្ថចិ មហាកដសារហត្ថត្ថរណាទីសុ ឋបិតបត្តេ បដិគ្គហណំ ន រុហតី’’តិ វុត្តំ, តំ ហត្ថបាសាតិក្កមំ សន្ធាយ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. ហត្ថបាសេ បន សតិ យត្ថ កត្ថចិ វដ្ដតិ អញ្ញត្រ តត្ថជាតកា.

តត្ថជាតកេ បន បទុមិនិបណ្ណេ វា កិំសុកបណ្ណាទិម្ហិ វា ន វដ្ដតិ. ន ហិ តំ កាយបដិពទ្ធសង្ខ្យំ គច្ឆតិ. យថា ច តត្ថជាតកេ; ឯវំ ខាណុកេ ពន្ធិត្វា ឋបិតមញ្ចាទិម្ហិ អសំហារិមេ ផលកេ វា បាសាណេ វា ន រុហតិយេវ, តេបិ ហិ តត្ថជាតកសង្ខេបុបគា ហោន្តិ. ភូមិយំ អត្ថតេសុ សុខុមេសុ តិន្តិណិកាទិបណ្ណេសុបិ បដិគ្គហណំ ន រុហតិ, ន ហិ តានិ សន្ធារេតុំ សមត្ថានីតិ. មហន្តេសុ បន បទុមិនិបណ្ណាទីសុ រុហតិ. សចេ ហត្ថបាសំ អតិក្កម្ម ឋិតោ ទីឃទណ្ឌកេន ឧឡុង្កេន ទេតិ, អាគន្ត្វា ទេហីតិ វត្តព្ពោ. វចនំ អសុត្វា វា អនាទិយិត្វា វា បត្តេ អាកិរតិយេវ, បុន បដិគ្គហេតព្ពំ. ទូរេ ឋត្វា ភត្តបិណ្ឌំ ខិបន្តេបិ ឯសេវ នយោ.

សចេ បត្តត្ថវិកតោ នីហរិយមានេ បត្តេ រជនចុណ្ណានិ ហោន្តិ, សតិ ឧទកេ ធោវិតព្ពោ, អសតិ រជនចុណ្ណំ បុច្ឆិត្វា បដិគ្គហេត្វា វា បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ. សចេ បិណ្ឌាយ ចរន្តស្ស រជំ បតតិ, បដិគ្គហេត្វា ភិក្ខា គណ្ហិតព្ពា. អប្បដិគ្គហេត្វា គណ្ហតោ វិនយទុក្កដំ. តំ បន បុន បដិគ្គហេត្វា ភុញ្ជតោ អនាបត្តិ. សចេ បន ‘‘បដិគ្គហេត្វា ទេថា’’តិ វុត្តេ វចនំ អសុត្វា វា អនាទិយិត្វា វា ភិក្ខំ ទេន្តិយេវ, វិនយទុក្កដំ នត្ថិ, បុន បដិគ្គហេត្វា អញ្ញា ភិក្ខា គហេតព្ពា.