៥. ភូមិជសុត្តវណ្ណនា

២៥-២៦. បញ្ចមេ ភូមិជោតិ តស្ស ថេរស្ស នាមំ. សេសមិធាបិ បុរិមសុត្តេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. អយំ បន វិសេសោ – យស្មា ឥទំ សុខទុក្ខំ ន កេវលំ ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ, កាយេនបិ ករិយមានំ ករីយតិ, វាចាយបិ មនសាបិ, អត្តនាបិ ករិយមានំ ករីយតិ, បរេនបិ ករិយមានំ ករីយតិ, សម្បជានេនបិ ករិយមានំ ករីយតិ, អសម្បជានេនបិ, តស្មា តស្ស អបរម្បិ បច្ចយវិសេសំ ទស្សេតុំ កាយេ វា ហានន្ទ, សតីតិអាទិមាហ. កាយសញ្ចេតនាហេតូតិ កាយទ្វារេ ឧប្បន្នចេតនាហេតុ. វចីសញ្ចេតនាមនោសញ្ចេតនាសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ ច កាយទ្វារេ កាមាវចរកុសលាកុសលវសេន វីសតិ ចេតនា លព្ភន្តិ, តថា វចីទ្វារេ. មនោទ្វារេ នវហិ រូបារូបចេតនាហិ សទ្ធិំ ឯកូនតិំសាតិ តីសុ ទ្វារេសុ ឯកូនសត្តតិ ចេតនា ហោន្តិ, តប្បច្ចយំ វិបាកសុខទុក្ខំ ទស្សិតំ. អវិជ្ជាបច្ចយា ចាតិ ឥទំ តាបិ ចេតនា អវិជ្ជាបច្ចយា ហោន្តីតិ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ. យស្មា បន តំ យថាវុត្តចេតនាភេទំ កាយសង្ខារញ្ចេវ វចីសង្ខារញ្ច មនោសង្ខារញ្ច បរេហិ អនុស្សាហិតោ សាមំ អសង្ខារិកចិត្តេន ករោតិ, បរេហិ ការិយមានោ សសង្ខារិកចិត្តេនាបិ ករោតិ, ‘‘ឥទំ នាម កម្មំ ករោតិ, តស្ស ឯវរូបោ នាម វិបាកោ ភវិស្សតី’’តិ, ឯវំ កម្មញ្ច វិបាកញ្ច ជានន្តោបិ ករោតិ, មាតាបិតូសុ ចេតិយវន្ទនាទីនិ ករោន្តេសុ អនុករោន្តា ទារកា វិយ កេវលំ កម្មមេវ ជានន្តោ ‘‘ឥមស្ស បន កម្មស្ស អយំ វិបាកោ’’តិ វិបាកំ អជានន្តោបិ ករោតិ, តស្មា តំ ទស្សេតុំ សាមំ វា តំ, អានន្ទ, កាយសង្ខារំ អភិសង្ខរោតីតិអាទិ វុត្តំ.

ឥមេសុ, អានន្ទ, ធម្មេសូតិ យេ ឥមេ ‘‘សាមំ វា តំ, អានន្ទ, កាយសង្ខារ’’ន្តិអាទីសុ ចតូសុ ឋានេសុ វុត្តា ឆសត្តតិ ទ្វេសតា ចេតនាធម្មា, ឥមេសុ ធម្មេសុ អវិជ្ជា ឧបនិស្សយកោដិយា អនុបតិតា. សព្ពេបិ ហិ តេ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិ ឯត្ថេវ សង្គហំ គច្ឆន្តិ. ឥទានិ វិវដ្ដំ ទស្សេន្តោ អវិជ្ជាយ ត្វេវាតិអាទិមាហ. សោ កាយោ ន ហោតីតិ យស្មិំ កាយេ សតិ កាយសញ្ចេតនាបច្ចយំ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ ឧប្បជ្ជតិ, សោ កាយោ ន ហោតិ. វាចាមនេសុបិ ឯសេវ នយោ. អបិច កាយោតិ ចេតនាកាយោ, វាចាបិ ចេតនាវាចា, មនោបិ កម្មមនោយេវ. ទ្វារកាយោ វា កាយោ. វាចាមនេសុបិ ឯសេវ នយោ. ខីណាសវោ ចេតិយំ វន្ទតិ, ធម្មំ ភណតិ, កម្មដ្ឋានំ មនសិ ករោតិ, កថមស្ស កាយាទយោ ន ហោន្តីតិ? អវិបាកត្តា. ខីណាសវេន ហិ កតំ កម្មំ នេវ កុសលំ ហោតិ នាកុសលំ. អវិបាកំ ហុត្វា កិរិយាមត្តេ តិដ្ឋតិ, តេនស្ស តេ កាយាទយោ ន ហោន្តីតិ វុត្តំ.

ខេត្តំ តំ ន ហោតីតិអាទីសុបិ វិរុហនដ្ឋេន តំ ខេត្តំ ន ហោតិ, បតិដ្ឋានដ្ឋេន វត្ថុ ន ហោតិ, បច្ចយដ្ឋេន អាយតនំ ន ហោតិ, ការណដ្ឋេន អធិករណំ ន ហោតិ. សញ្ចេតនាមូលកញ្ហិ អជ្ឈត្តំ សុខទុក្ខំ ឧប្បជ្ជេយ្យ, សា សញ្ចេតនា ឯតេសំ វិរុហនាទីនំ អត្ថានំ អភាវេន តស្ស សុខទុក្ខស្ស នេវ ខេត្តំ, ន វត្ថុ ន អាយតនំ, ន អធិករណំ ហោតីតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វេទនាទីសុ សុខទុក្ខមេវ កថិតំ, តញ្ច ខោ វិបាកមេវាតិ. បញ្ចមំ.

ឆដ្ឋំ ឧបវាណសុត្តំ ឧត្តានមេវ. ឯត្ថ បន វដ្ដទុក្ខមេវ កថិតន្តិ. ឆដ្ឋំ.