៤. មហាសាលសុត្តវណ្ណនា

២០០. ចតុត្ថេ លូខោ លូខបាវុរណោតិ ជិណ្ណោ ជិណ្ណបាវុរណោ. ឧបសង្កមីតិ កស្មា ឧបសង្កមិ? តស្ស កិរ ឃរេ អដ្ឋសតសហស្សធនំ អហោសិ. សោ ចតុន្នំ បុត្តានំ អាវាហំ កត្វា ចត្តារិ សតសហស្សានិ អទាសិ. អថស្ស ព្រាហ្មណិយា កាលង្កតាយ បុត្តា សម្មន្តយិំសុ – ‘‘សចេ អញ្ញំ ព្រាហ្មណិំ អានេស្សតិ, តស្សា កុច្ឆិយំ និព្ពត្តវសេន កុលំ ភិជ្ជិស្សតិ. ហន្ទ នំ មយំ សង្គណ្ហាមា’’តិ. តេ ចត្តារោបិ បណីតេហិ ឃាសច្ឆាទនាទីហិ ឧបដ្ឋហន្តា ហត្ថបាទសម្ពាហនាទីនិ ករោន្តា សង្គណ្ហិត្វា ឯកទិវសំ ទិវា និទ្ទាយិត្វា វុដ្ឋិតស្ស ហត្ថបាទេ សម្ពាហមានា បាដិយេក្កំ ឃរាវាសេ អាទីនវំ វត្វា – ‘‘មយំ តុម្ហេ ឥមិនា នីហារេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋហិស្សាម, សេសធនម្បិ នោ ទេថា’’តិ យាចិំសុ. ព្រាហ្មណោ បុន ឯកេកស្ស សតសហស្សំ សតសហស្សំ ទត្វា អត្តនោ និវត្ថបារុបនមត្តំ ឋបេត្វា សព្ពំ ឧបភោគបរិភោគំ ចត្តារោ កោដ្ឋាសេ កត្វា និយ្យាទេសិ. តំ ជេដ្ឋបុត្តោ កតិបាហំ ឧបដ្ឋហិ.

អថ នំ ឯកទិវសំ ន្ហត្វា អាគច្ឆន្តំ ទ្វារកោដ្ឋកេ ឋត្វា សុណ្ហា ឯវមាហ – ‘‘កិំ តយា ជេដ្ឋបុត្តស្ស សតំ វា សហស្សំ វា អតិរេកំ ទិន្នមត្ថិ? ននុ សព្ពេសំ ទ្វេ ទ្វេ សតសហស្សានិ ទិន្នានិ, កិំ សេសបុត្តានំ ឃរស្ស មគ្គំ ន ជានាសី’’តិ? សោ ‘‘នស្ស វសលី’’តិ កុជ្ឈិត្វា អញ្ញស្ស ឃរំ អគមាសិ, តតោបិ កតិបាហច្ចយេន ឥមិនាវ ឧបាយេន បលាបិតោ អញ្ញស្សាតិ ឯវំ ឯកឃរេបិ បវេសនំ អលភមានោ បណ្ឌរង្គបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ភិក្ខាយ ចរន្តោ កាលានមច្ចយេន ជរាជិណ្ណោ ទុព្ភោជនទុក្ខសេយ្យាហិ មិលាតសរីរោ ភិក្ខាចារតោ អាគម្ម, បីឋកាយ និបន្នោ និទ្ទំ ឱក្កមិត្វា វុដ្ឋាយ និសិន្នោ អត្តានំ ឱលោកេត្វា បុត្តេសុ បតិដ្ឋំ អបស្សន្តោ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ កិរ គោតមោ អព្ភាកុដិកោ ឧត្តានមុខោ សុខសម្ភាសោ បដិសន្ថារកុសលោ, សក្កា សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា បដិសន្ថារំ លភិតុ’’ន្តិ និវាសនបាវុរណំ សណ្ឋបេត្វា ភិក្ខាភាជនមាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ.

ទារេហិ សំបុច្ឆ ឃរា និក្ខាមេន្តីតិ សព្ពំ មម សន្តកំ គហេត្វា មយ្ហំ និទ្ធនភាវំ ញត្វា អត្តនោ ភរិយាហិ សទ្ធិំ មន្តយិត្វា មំ ឃរា និក្កឌ្ឍាបេន្តិ.

នន្ទិស្សន្តិ នន្ទិជាតោ តុដ្ឋោ បមុទិតោ អហោសិំ. ភវមិច្ឆិសន្តិ វុឌ្ឍិំ បត្ថយិំ. សាវ វារេន្តិ សូករន្តិ យថា សុនខា វគ្គវគ្គា ហុត្វា ភុស្សន្តា ភុស្សន្តា សូករំ វារេន្តិ, បុនប្បុនំ មហារវំ រវាបេន្តិ, ឯវំ ទារេហិ សទ្ធិំ មំ ពហុំ វត្វា វិរវន្តំ បលាបេន្តីតិ អត្ថោ.

អសន្តាតិ អសប្បុរិសា. ជម្មាតិ លាមកា. ភាសរេតិ ភាសន្តិ. បុត្តរូបេនាតិ បុត្តវេសេន. វយោគតន្តិ តយោ វយេ គតំ អតិក្កន្តំ បច្ឆិមវយេ ឋិតំ មំ. ជហន្តីតិ បរិច្ចជន្តិ.

និព្ភោគោតិ និប្បរិភោគោ. ខាទនា អបនីយតីតិ អស្សោ ហិ យាវទេវ តរុណោ ហោតិ ជវសម្បន្នោ, តាវស្ស នានារសំ ខាទនំ ទទន្តិ, ជិណ្ណំ និព្ភោគំ តតោ អបនេន្តិ, អន្តិមវយេ តំ វត្តំ ន លភតិ, គាវីហិ សទ្ធិំ អដវិយំ សុក្ខតិណានិ ខាទន្តោ ចរតិ. យថា សោ អស្សោ, ឯវំ ជិណ្ណកាលេ វិលុត្តសព្ពធនត្តា និព្ភោគោ មាទិសោបិ ពាលកានំ បិតា ថេរោ បរឃរេសុ ភិក្ខតិ.

យញ្ចេតិ និបាតោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យេ មម បុត្តា អនស្សវា អប្បតិស្សា អវសវត្តិនោ, តេហិ ទណ្ឌោវ កិរ សេយ្យោ សុន្ទរតរោតិ. ឥទានិស្ស សេយ្យភាវំ ទស្សេតុំ ចណ្ឌម្បិ គោណន្តិអាទិ វុត្តំ.

បុរេ ហោតីតិ អគ្គតោ ហោតិ, តំ បុរតោ កត្វា គន្តុំ សុខំ ហោតីតិ អត្ថោ. គាធមេធតីតិ ឧទកំ ឱតរណកាលេ គម្ភីរេ ឧទកេ បតិដ្ឋំ លភតិ.

បរិយាបុណិត្វាតិ ឧគ្គណ្ហិត្វា វា វាចុគ្គតា កត្វា. សន្និសិន្នេសូតិ តថារូបេ ព្រាហ្មណានំ សមាគមទិវសេ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតេសុ បុត្តេសុ តំ សភំ ឱគាហេត្វា ព្រាហ្មណានំ មជ្ឈេ មហារហេ អាសនេ និសិន្នេសុ. អភាសីតិ ‘អយំ មេ កាលោ’តិ សភាយ មជ្ឈេ បវិសិត្វា ហត្ថំ ឧក្ខិបិត្វា, ‘‘ភោ អហំ តុម្ហាកំ គាថា ភាសិតុកាមោ, ភាសិតេ សុណិស្សថា’’តិ វត្វា – ‘‘ភាស, ព្រាហ្មណ, សុណោមា’’តិ វុត្តោ ឋិតកោវ អភាសិ. ‘‘តេន ច សមយេន មនុស្សានំ វត្តំ ហោតិ យោ មាតាបិតូនំ សន្តកំ ខាទន្តោ មាតាបិតរោ ន បោសេតិ, សោ មារេតព្ពោ’’តិ. តស្មា តេ ព្រាហ្មណបុត្តា បិតុបាទេសុ និបតិត្វា ‘‘ជីវិតំ នោ តាត, ទេហី’’តិ យាចិំសុ. សោ បិតុហទយស្ស បុត្តានំ មុទុត្តា ‘‘មា មេ, ភោ, ពាលកេ វិនាសយិត្ថ, បោសិស្សន្តិ ម’’ន្តិ អាហ.

អថស្ស បុត្តេ មនុស្សា អាហំសុ – ‘‘សចេ, ភោ, អជ្ជ បដ្ឋាយ បិតរំ ន សម្មា បដិជគ្គិស្សថ, ឃាតេស្សាម វោ’’តិ. តេ ភីតា ឃរំ នេត្វា បដិជគ្គិំសុ. តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ នំ ព្រាហ្មណមហាសាលន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ នេត្វាតិ បីឋេ និសីទាបេត្វា សយំ ឧក្ខិបិត្វា នយិំសុ. ន្ហាបេត្វាតិ សរីរំ តេលេន អព្ភញ្ជិត្វា ឧព្ពដ្ដេត្វា គន្ធចុណ្ណាទីហិ ន្ហាបេសុំ. ព្រាហ្មណិយោបិ បក្កោសាបេត្វា, ‘‘អជ្ជ បដ្ឋាយ អម្ហាកំ បិតរំ សម្មា បដិជគ្គថ. សចេ បមាទំ អាបជ្ជិស្សថ, ឃរតោ វោ និក្កឌ្ឍិស្សាមា’’តិ វត្វា, បណីតភោជនំ ភោជេសុំ.

ព្រាហ្មណោ សុភោជនញ្ច សុខសេយ្យញ្ច អាគម្ម កតិបាហច្ចយេន សញ្ជាតពលោ បីណិតិន្ទ្រិយោ អត្តភាវំ ឱលោកេត្វា, ‘‘អយំ មេ សម្បត្តិ សមណំ គោតមំ និស្សាយ លទ្ធា’’តិ បណ្ណាការំ អាទាយ ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ. តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ សោតិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ឯតទវោចាតិ ទុស្សយុគំ បាទមូលេ ឋបេត្វា ឯតំ អវោច. សរណគមនាវសានេ ចាបិ ភគវន្តំ ឯវមាហ – ‘‘ភោ គោតម, មយ្ហំ បុត្តេហិ ចត្តារិ ធុរភត្តានិ ទិន្នានិ, តតោ អហំ ទ្វេ តុម្ហាកំ ទម្មិ, ទ្វេ សយំ បរិភុញ្ជិស្សាមី’’តិ. កល្យាណំ, ព្រាហ្មណ, បាដិយេក្កំ បន មា និយ្យាទេហិ, អម្ហាកំ រុច្ចនដ្ឋានមេវ គមិស្សាមាតិ. ‘‘ឯវំ, ភោ’’តិ ខោ ព្រាហ្មណោ ភគវន្តំ វន្ទិត្វា ឃរំ គន្ត្វា បុត្តេ អាមន្តេសិ ‘‘តាតា, សមណោ គោតមោ មយ្ហំ សហាយោ, តស្ស ទ្វេ ធុរភត្តានិ ទិន្នានិ, តុម្ហេ តស្មិំ សម្បត្តេ មា បមជ្ជថា’’តិ. សាធុ, តាតាតិ. បុនទិវសេ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយេ បត្តចីវរំ អាទាយ ជេដ្ឋបុត្តស្ស និវេសនទ្វារំ គតោ. សោ សត្ថារំ ទិស្វាវ ហត្ថតោ បត្តំ គហេត្វា ឃរំ បវេសេត្វា មហារហេ បល្លង្កេ និសីទាបេត្វា បណីតភោជនមទាសិ. សត្ថា បុនទិវសេ ឥតរស្ស, បុនទិវសេ ឥតរស្សាតិ បដិបាដិយា សព្ពេសំ ឃរានិ អគមាសិ. សព្ពេ តថេវ សក្ការំ អកំសុ.

អថេកទិវសំ ជេដ្ឋបុត្តស្ស ឃរេ មង្គលំ បច្ចុបដ្ឋិតំ. សោ បិតរំ អាហ – ‘‘តាត, កស្ស មង្គលំ ទេមា’’តិ. អម្ហេ អញ្ញំ ន ជានាម? ននុ សមណោ គោតមោ មយ្ហំ សហាយោតិ? តេន ហិ តុម្ហេ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ ស្វាតនាយ សមណំ គោតមំ និមន្តេថាតិ. ព្រាហ្មណោ តថា អកាសិ. ភគវា អធិវាសេត្វា បុនទិវសេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ តស្ស គេហទ្វារំ អគមាសិ. សោ ហរិតុបលិត្តំ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតំ គេហំ សត្ថារំ បវេសេត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បញ្ញត្តាសនេសុ និសីទាបេត្វា អប្បោទកបាយាសញ្ចេវ ខជ្ជកវិកតិញ្ច អទាសិ. អន្តរភត្តស្មិំយេវ ព្រាហ្មណស្ស ចត្តារោបិ បុត្តា សត្ថុ សន្តិកេ និសីទិត្វា អាហំសុ – ‘‘ភោ គោតម, មយំ អម្ហាកំ បិតរំ បដិជគ្គាម នប្បមជ្ជាម, បស្សថស្ស អត្តភាវ’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘កល្យាណំ វោ កតំ, មាតាបិតុបោសកំ នាម បោរាណកបណ្ឌិតានំ អាចិណ្ណមេវា’’តិ វត្វា មហានាគជាតកំ (ជា. ១.១១.១ អាទយោ; ចរិយា. ២.១ អាទយោ) នាម កថេត្វា, ចត្តារិ សច្ចានិ ទីបេត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ព្រាហ្មណោ សទ្ធិំ ចតូហិ បុត្តេហិ ចតូហិ ច សុណ្ហាហិ ទេសនានុសារេន ញាណំ បេសេត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋិតោ. តតោ បដ្ឋាយ សត្ថា ន សព្ពកាលំ តេសំ គេហំ អគមាសីតិ. ចតុត្ថំ.