១. ធនញ្ជានីសុត្តវណ្ណនា

១៨៧. ព្រាហ្មណសំយុត្តស្ស បឋមេ ធនញ្ជានីតិ ធនញ្ជានិគោត្តា. ឧក្កដ្ឋគោត្តា កិរេសា. សេសព្រាហ្មណា កិរ ព្រហ្មុនោ មុខតោ ជាតា, ធនញ្ជានិគោត្តា មត្ថកំ ភិន្ទិត្វា និក្ខន្តាតិ តេសំ លទ្ធិ. ឧទានំ ឧទានេសីតិ កស្មា ឧទានេសិ? សោ កិរ ព្រាហ្មណោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ‘‘ពុទ្ធោ ធម្មោ សង្ឃោ’’តិ វុត្តេ កណ្ណេ បិទហតិ, ថទ្ធោ ខទិរខាណុសទិសោ. ព្រាហ្មណី បន សោតាបន្នា អរិយសាវិកា. ព្រាហ្មណោ ទានំ ទេន្តោ បញ្ចសតានំ ព្រាហ្មណានំ អប្បោទកំ បាយាសំ ទេតិ, ព្រាហ្មណី ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស នានារសភោជនំ. ព្រាហ្មណស្ស ទានទិវសេ ព្រាហ្មណី តស្ស វសវត្តិតាយ បហីនមច្ឆេរតាយ ច សហត្ថា បរិវិសតិ. ព្រាហ្មណិយា បន ទានទិវសេ ព្រាហ្មណោ បាតោវ ឃរា និក្ខមិត្វា បលាយតិ. អថេកទិវសំ ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណិយា សទ្ធិំ អសម្មន្តេត្វា បញ្ចសតេ ព្រាហ្មណេ និមន្តេត្វា ព្រាហ្មណិំ អាហ – ‘‘ស្វេ ភោតិ អម្ហាកំ ឃរេ បញ្ចសតា ព្រាហ្មណា ភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ. មយា កិំ កាតព្ពំ ព្រាហ្មណាតិ? តយា អញ្ញំ កិញ្ចិ កាតព្ពំ នត្ថិ, សព្ពំ បចនបរិវេសនំ អញ្ញេ ករិស្សន្តិ. យំ បន ត្វំ ឋិតាបិ និសិន្នាបិ ខិបិត្វាបិ ឧក្កាសិត្វាបិ ‘‘នមោ ពុទ្ធស្សា’’តិ តស្ស មុណ្ឌកស្ស សមណកស្ស នមក្ការំ ករោសិ, តំ ស្វេ ឯកទិវសមត្តំ មា អកាសិ. តំ ហិ សុត្វា ព្រាហ្មណា អនត្តមនា ហោន្តិ, មា មំ ព្រាហ្មណេហិ ភិន្ទសីតិ. ត្វំ ព្រាហ្មណេហិ វា ភិជ្ជ ទេវេហិ វា, អហំ បន សត្ថារំ អនុស្សរិត្វា ន សក្កោមិ អនមស្សមានា សណ្ឋាតុន្តិ. ភោតិ កុលសតិកេ គាមេ គាមទ្វារម្បិ តាវ បិទហិតុំ វាយមន្តិ, ត្វំ ទ្វីហង្គុលេហិ បិទហិតព្ពំ មុខំ ព្រាហ្មណានំ ភោជនកាលមត្តំ បិទហិតុំ ន សក្កោសីតិ. ឯវំ បុនប្បុនំ កថេត្វាបិ សោ និវារេតុំ អសក្កោន្តោ ឧស្សីសកេ ឋបិតំ មណ្ឌលគ្គខគ្គំ គហេត្វា – ‘‘ភោតិ សចេ ស្វេ ព្រាហ្មណេសុ និសិន្នេសុ តំ មុណ្ឌសមណកំ នមស្សសិ, ឥមិនា តំ ខគ្គេន បាទតលតោ បដ្ឋាយ យាវ កេសមត្ថកា កឡីរំ វិយ កោដ្ដេត្វា រាសិំ ករិស្សាមី’’តិ ឥមំ គាថំ អភាសិ –

‘‘ឥមិនា មណ្ឌលគ្គេន, បាទតោ យាវ មត្ថកា;

កឡីរមិវ ឆេជ្ជាមិ, យទិ មិច្ឆំ ន កាហសិ.

‘‘សចេ ពុទ្ធោតិ ភណសិ, សចេ ធម្មោតិ ភាសសិ;

សចេ សង្ឃោតិ កិត្តេសិ, ជីវន្តី មេ និវេសនេ’’តិ.

អរិយសាវិកា បន បថវី វិយ ទុប្បកម្បា, សិនេរុ វិយ ទុប្បរិវត្តិយា. សា តេន នំ ឯវមាហ –

‘‘សចេ មេ អង្គមង្គានិ, កាមំ ឆេជ្ជសិ ព្រាហ្មណ;

នេវាហំ វិរមិស្សាមិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សាសនា.

‘‘នាហំ ឱក្កា វរធរា, សក្កា រោធយិតុំ ជិនា;

ធីតាហំ ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស, ឆិន្ទ វា មំ វធស្សុ វា’’តិ.

ឯវំ ធនញ្ជានិគជ្ជិតំ នាម គជ្ជន្តី បញ្ច គាថាសតានិ អភាសិ. ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណិំ បរាមសិតុំ វា បហរិតុំ វា អសក្កោន្តោ ‘‘ភោតិ យំ តេ រុច្ចតិ, តំ ករោហី’’តិ វត្វា ខគ្គំ សយនេ ខិបិ. បុនទិវសេ គេហំ ហរិតុបលិត្តំ ការាបេត្វា លាជាបុណ្ណឃដមាលាគន្ធាទីហិ តត្ថ តត្ថ អលង្ការាបេត្វា បញ្ចន្នំ ព្រាហ្មណសតានំ នវសប្បិសក្ខរមធុយុត្តំ អប្បោទកបាយាសំ បដិយាទាបេត្វា កាលំ អារោចាបេសិ.

ព្រាហ្មណីបិ បាតោវ គន្ធោទកេន សយំ ន្ហាយិត្វា សហស្សគ្ឃនកំ អហតវត្ថំ និវាសេត្វា បញ្ចសតគ្ឃនកំ ឯកំសំ កត្វា សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតា សុវណ្ណកដច្ឆុំ គហេត្វា ភត្តគ្គេ ព្រាហ្មណេ បរិវិសមានា តេហិ សទ្ធិំ ឯកបន្តិយំ និសិន្នស្ស តស្ស ព្រាហ្មណស្ស ភត្តំ ឧបសំហរន្តី ទុន្និក្ខិត្តេ ទារុភណ្ឌេ បក្ខលិ. បក្ខលនឃដ្ដនាយ ទុក្ខា វេទនា ឧប្បជ្ជិ. តស្មិំ សមយេ ទសពលំ សរិ. សតិសម្បន្នតាយ បន បាយាសបាតិំ អឆឌ្ឌេត្វា សណិកំ ឱតារេត្វា ភូមិយំ សណ្ឋបេត្វា បញ្ចន្នំ ព្រាហ្មណសតានំ មជ្ឈេ សិរសិ អញ្ជលិំ ឋបេត្វា យេន វេឡុវនំ, តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ.

តស្មិញ្ច សមយេ តេសុ ព្រាហ្មណេសុ កេចិ ភុត្តា ហោន្តិ, កេចិ ភុញ្ជមានា, កេចិ ហត្ថេ ឱតារិតមត្តា, កេសញ្ចិ ភោជនំ បុរតោ ឋបិតមត្តំ ហោតិ. តេ តំ សទ្ទំ សុត្វាវ សិនេរុមត្តេន មុគ្គរេន សីសេ បហដា វិយ កណ្ណេសុ សូលេន វិទ្ធា វិយ ទុក្ខទោមនស្សំ បដិសំវេទិយមានា ‘‘ឥមិនា អញ្ញលទ្ធិកេន មយំ ឃរំ បវេសិតា’’តិ កុជ្ឈិត្វា ហត្ថេ បិណ្ឌំ ឆឌ្ឌេត្វា មុខេន គហិតំ និដ្ឋុភិត្វា ធនុំ ទិស្វា កាកា វិយ ព្រាហ្មណំ អក្កោសមានា ទិសាវិទិសា បក្កមិំសុ. ព្រាហ្មណោ ឯវំ ភិជ្ជិត្វា គច្ឆន្តេ ព្រាហ្មណេ ទិស្វា ព្រាហ្មណិំ សីសតោ បដ្ឋាយ ឱលោកេត្វា, ‘‘ឥទមេវ ភយំ សម្បស្សមានា មយំ ហិយ្យោ បដ្ឋាយ ភោតិំ យាចន្តា ន លភិម្ហា’’តិ នានប្បការេហិ ព្រាហ្មណិំ អក្កោសិត្វា, ឯតំ ‘‘ឯវមេវំ បនា’’តិអាទិវចនំ អវោច.

ឧបសង្កមីតិ ‘‘សមណោ គោតមោ គាមនិគមរដ្ឋបូជិតោ, ន សក្កា គន្ត្វា យំ វា តំ វា វត្វា សន្តជ្ជេតុំ, ឯកមេវ នំ បញ្ហំ បុច្ឆិស្សាមី’’តិ គច្ឆន្តោវ ‘‘កិំសុ ឆេត្វា’’តិ គាថំ អភិសង្ខរិត្វា – ‘‘សចេ ‘អសុកស្ស នាម វធំ រោចេមី’តិ វក្ខតិ, អថ នំ ‘យេ តុយ្ហំ ន រុច្ចន្តិ, តេ មារេតុកាមោសិ, លោកវធាយ ឧប្បន្នោ, កិំ តុយ្ហំ សមណភាវេនា’តិ? និគ្គហេស្សាមិ. សចេ ‘ន កស្សចិ វធំ រោចេមី’តិ វក្ខតិ, អថ នំ ‘ត្វំ រាគាទីនម្បិ វធំ ន ឥច្ឆសិ. កស្មា សមណោ ហុត្វា អាហិណ្ឌសី’តិ? និគ្គហេស្សាមី. ឥតិ ឥមំ ឧភតោកោដិកំ បញ្ហំ សមណោ គោតមោ នេវ គិលិតុំ ន ឧគ្គិលិតុំ សក្ខិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា ឧបសង្កមិ. សម្មោទីតិ អត្តនោ បណ្ឌិតតាយ កុទ្ធភាវំ អទស្សេត្វា មធុរកថំ កថេន្តោ សម្មោទិ. បញ្ហោ ទេវតាសំយុត្តេ កថិតោ. សេសម្បិ ហេដ្ឋា វិត្ថារិតមេវាតិ. បឋមំ.