៥. បរិនិព្ពានសុត្តវណ្ណនា

១៨៦. បញ្ចមេ ឧបវត្តនេ មល្លានំ សាលវនេតិ យថេវ ហិ កទម្ពនទីតីរតោ រាជមាតុវិហារទ្វារេន ថូបារាមំ គន្តព្ពំ ហោតិ, ឯវំ ហិរញ្ញវតិកាយ នាម នទិយា បារិមតីរតោ សាលវនំ ឧយ្យានំ. យថា អនុរាធបុរស្ស ថូបារាមោ, ឯវំ តំ កុសិនារាយ ហោតិ. យថា ថូបារាមតោ ទក្ខិណទ្វារេន នគរំ បវិសនមគ្គោ បាចីនមុខោ គន្ត្វា ឧត្តរេន និវត្តតិ, ឯវំ ឧយ្យានតោ សាលបន្តិ បាចីនមុខា គន្ត្វា ឧត្តរេន និវត្តា. តស្មា តំ ‘‘ឧបវត្តន’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្មិំ ឧបវត្តនេ មល្លានំ សាលវនេ. អន្តរេន យមកសាលានន្តិ មូលក្ខន្ធវិដបបត្តេហិ អញ្ញមញ្ញំ សំសិព្ពិត្វា ឋិតសាលានំ អន្តរិកាយ. អប្បមាទេន សម្បាទេថាតិ សតិអវិប្បវាសេន កត្តព្ពកិច្ចានិ សម្បាទយថ. ឥតិ ភគវា យថា នាម មរណមញ្ចេ និបន្នោ មហទ្ធនោ កុដុម្ពិកោ បុត្តានំ ធនសារំ អាចិក្ខេយ្យ, ឯវមេវំ បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នោ បញ្ចចត្តាលីស វស្សានិ ទិន្នំ ឱវាទំ សព្ពំ ឯកស្មិំ អប្បមាទបទេយេវ បក្ខិបិត្វា អភាសិ. អយំ តថាគតស្ស បច្ឆិមា វាចាតិ ឥទំ បន សង្គីតិការានំ វចនំ.

ឥតោ បរំ យំ បរិនិព្ពានបរិកម្មំ កត្វា ភគវា បរិនិព្ពុតោ, តំ ទស្សេតុំ, អថ ខោ ភគវា បឋមំ ឈានន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នេ ភគវតិ អស្សាសបស្សាសានំ អប្បវត្តិំ ទិស្វា, ‘‘បរិនិព្ពុតោ សត្ថា’’តិ សញ្ញាយ ទេវមនុស្សា ឯកប្បហារេន វិរវិំសុ, អានន្ទត្ថេរោបិ – ‘‘បរិនិព្ពុតោ នុ ខោ, ភន្តេ, អនុរុទ្ធ ភគវា’’តិ ថេរំ បុច្ឆិ. ថេរោ ‘‘ន ខោ, អាវុសោ អានន្ទ, តថាគតោ បរិនិព្ពុតោ, អបិច សញ្ញាវេទយិតនិរោធំ សមាបន្នោ’’តិ អាហ. កថំ បន សោ អញ្ញាសិ? ថេរោ កិរ សត្ថារា សទ្ធិំយេវ តំ តំ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជន្តោ យាវ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនវុដ្ឋានំ, តាវ គន្ត្វា, ‘‘ឥទានិ ភគវា និរោធំ សមាបន្នោ, អន្តោនិរោធេ ច កាលំកិរិយា នាម នត្ថី’’តិ អញ្ញាសិ.

អថ ខោ ភគវា សញ្ញាវេទយិតនិរោធសមាបត្តិតោ វុដ្ឋហិត្វា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបជ្ជិ…បេ… តតិយជ្ឈានា វុដ្ឋហិត្វា ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបជ្ជីតិ ឯត្ថ បន ភគវា ចតុវីសតិយា ឋានេសុ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជិ, តេរសសុ ឋានេសុ ទុតិយំ ឈានំ… តថា តតិយំ… បន្នរសសុ ឋានេសុ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបជ្ជិ. កថំ? ទសសុ អសុភេសុ ទ្វត្តិំសាការេ អដ្ឋសុ កសិណេសុ មេត្តាករុណាមុទិតេសុ អានាបានេ បរិច្ឆេទាកាសេតិ ឥមេសុ តាវ ចតុវីសតិយា ឋានេសុ បឋមំ ឈានំ សមាបជ្ជិ. ឋបេត្វា បន ទ្វត្តិំសាការញ្ច ទស ច អសុភានិ សេសេសុ តេរសសុ ទុតិយំ ឈានំ… តេសុយេវ តតិយំ ឈានំ សមាបជ្ជិ. អដ្ឋសុ បន កសិណេសុ ឧបេក្ខាព្រហ្មវិហារេ អានាបានេ បរិច្ឆេទាកាសេ ចតូសុ អរូបេសូតិ ឥមេសុ បន្នរសសុ ឋានេសុ ចតុត្ថំ ឈានំ សមាបជ្ជិ. អយម្បិ ច សង្ខេបកថាវ. និព្ពានបុរំ បវិសន្តោ បន ភគវា ធម្មស្សាមិ សព្ពាបិ ចតុវីសតិកោដិសតសហស្សសង្ខា សមាបត្តិយោ បវិសិត្វា វិទេសំ គច្ឆន្តោ ញាតិជនំ អាលិង្គេត្វា វិយ សព្ពសមាបត្តិសុខំ អនុភវិត្វា បវិដ្ឋោ.

ចតុត្ថជ្ឈានា វុដ្ឋហិត្វា សមនន្តរា ភគវា បរិនិព្ពាយីតិ ឯត្ថ ច ឈានសមនន្តរំ បច្ចវេក្ខណសមនន្តរន្តិ, ទ្វេ សមនន្តរានិ. ចតុត្ថជ្ឈានា វុដ្ឋាយ ភវង្គំ ឱតិណ្ណស្ស តត្ថេវ បរិនិព្ពានំ ឈានសមនន្តរំ នាម, ចតុត្ថជ្ឈានា វុដ្ឋហិត្វា បុន ឈានង្គានិ បច្ចវេក្ខិត្វា ភវង្គំ ឱតិណ្ណស្ស តត្ថេវ បរិនិព្ពានំ បច្ចវេក្ខណសមនន្តរំ នាម. ឥមានិ ទ្វេបិ សមនន្តរានេវ. ភគវា បន ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា ឈានា វុដ្ឋាយ ឈានង្គានិ បច្ចវេក្ខិត្វា ភវង្គចិត្តេន អព្យាកតេន ទុក្ខសច្ចេន បរិនិព្ពាយិ. យេ ហិ កេចិ ពុទ្ធា វា បច្ចេកពុទ្ធា វា អរិយសាវកា វា អន្តមសោ កុន្ថកិបិល្លិកំ ឧបាទាយ សព្ពេ ភវង្គចិត្តេនេវ អព្យាកតេន ទុក្ខសច្ចេន កាលំ ករោន្តិ.

ភូតាតិ សត្តា. អប្បដិបុគ្គលោតិ បដិភាគបុគ្គលវិរហិតោ. ពលប្បត្តោតិ ទសវិធំ ញាណពលំ បត្តោ. ឧប្បាទវយធម្មិនោតិ ឧប្បាទវយសភាវា. តេសំ វូបសមោតិ តេសំ សង្ខារានំ វូបសមោ. សុខោតិ អសង្ខតំ និព្ពានមេវ សុខន្តិ អត្ថោ. តទាសីតិ ‘‘សហ បរិនិព្ពានា មហាភូមិចាលោ អហោសី’’តិ ឯវំ មហាបរិនិព្ពានេ (ទី. និ. ២.២២០) វុត្តំ ភូមិចាលំ សន្ធាយាហ. សោ ហិ លោមហំសនកោ ច ភិំសនកោ ច អាសិ. សព្ពាការវរូបេតេតិ សព្ពាការវរគុណូបេតេ. នាហុ អស្សាសបស្សាសោតិ ន ជាតោ អស្សាសបស្សាសោ. អនេជោតិ តណ្ហាសង្ខាតាយ ឯជាយ អភាវេន អនេជោ. សន្តិមារព្ភាតិ អនុបាទិសេសំ និព្ពានំ អារព្ភ បដិច្ច សន្ធាយ. ចក្ខុមាតិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមា. បរិនិព្ពុតោតិ ខន្ធបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតោ. អសល្លីនេនាតិ អនល្លីនេន អសង្កុដិតេន សុវិកសិតេនេវ ចិត្តេន. វេទនំ អជ្ឈវាសយីតិ វេទនំ អធិវាសេសិ, ន វេទនានុវត្តី ហុត្វា ឥតោ ចិតោ សម្បរិវត្តិ. វិមោក្ខោតិ កេនចិ ធម្មេន អនាវរណវិមោក្ខោ សព្ពសោ អបញ្ញត្តិភាវូបគមោ បជ្ជោតនិព្ពានសទិសោ ជាតោតិ. បញ្ចមំ.

ទុតិយោ វគ្គោ.

ឥតិ សារត្ថប្បកាសិនិយា

សំយុត្តនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ព្រហ្មសំយុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.