៦. គោបាលវិមានវណ្ណនា

ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខូតិ គោបាលវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រាជគហវាសី អញ្ញតរោ គោបាលកោ បាតរាសត្ថាយ បិលោតិកាយ បុដពទ្ធំ កុម្មាសំ គហេត្វា នគរតោ និក្ខមិត្វា គាវីនំ ចរណដ្ឋានភូតំ គោចរភូមិំ សម្បាបុណិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ‘‘អយំ ឥទានេវ កាលំ ករិស្សតិ, មយ្ហញ្ច កុម្មាសំ ទត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិស្សតី’’តិ ច ញត្វា តស្ស សមីបំ អគមាសិ. សោ វេលំ ឱលោកេត្វា ថេរស្ស កុម្មាសំ ទាតុកាមោ អហោសិ. តេន ច សមយេន គាវិយោ មាសក្ខេត្តំ បវិសន្តិ. អថ សោ គោបាលោ ចិន្តេសិ ‘‘កិំ នុ ខោ ថេរស្ស កុម្មាសំ ទទេយ្យំ, ឧទាហុ គាវិយោ មាសក្ខេត្តតោ នីហរេយ្យ’’ន្តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ ‘‘មាសសាមិកា មំ យំ ឥច្ឆន្តិ, តំ ករោន្តុ, ថេរេ បន គតេ កុម្មាសទានន្តរាយោ មេ សិយា, ហន្ទាហំ បឋមំ អយ្យស្ស កុម្មាសំ ទស្សាមី’’តិ តំ ថេរស្ស ឧបនេសិ. បដិគ្គហេសិ ថេរោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ.

អថ នំ គាវិយោ និវត្តេតុំ បរិស្សយំ អនោលោកេត្វា វេគេន ឧបធាវន្តំ បាទេន ផុដ្ឋោ អាសីវិសោ ឌំសិ. ថេរោបិ តំ អនុកម្បមានោ តំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជិតុំ អារភិ. គោបាលកោបិ គាវិយោ និវត្តេត្វា អាគតោ ថេរំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ និសីទិ. តាវទេវស្ស សកលសរីរំ វិសំ អជ្ឈោត្ថរិ. មុហុត្តមេវ វេគេ មុទ្ធបត្តេ កាលមកាសិ, កាលកតោ ច តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទិស្វា ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១១៥៩. ‘‘ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខុ, ឧច្ចេ វិមានម្ហិ ចិរដ្ឋិតិកេ;

អាមុត្តហត្ថាភរណំ យសស្សិំ, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១១៦០. ‘‘អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោ, សុកុណ្ឌលី កប្បិតកេសមស្សុ;

អាមុត្តហត្ថាភរណោ យសស្សី, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១១៦១. ‘‘ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ; អដ្ឋដ្ឋកា សិក្ខិតា សាធុរូបា;

ទិព្ពា ច កញ្ញា តិទសចរា ឧឡារា, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ.

១១៦២. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស ព្យាកាសិ –

១១៦៣. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ…យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១៦៤. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, សង្គម្ម រក្ខិស្សំ បរេសំ ធេនុយោ;

តតោ ច អាគា សមណោ មមន្តិកេ, គាវោ ច មាសេ អគមំសុ ខាទិតុំ.

១១៦៥. ‘‘ទ្វយជ្ជ កិច្ចំ ឧភយញ្ច ការិយំ, ឥច្ចេវហំ ភន្តេ តទា វិចិន្តយិំ;

តតោ ច សញ្ញំ បដិលទ្ធ យោនិសោ, ‘ទទាមិ ភន្តេ’តិ ខិបិំ អនន្តកំ.

១១៦៦. ‘‘សោ មាសខេត្តំ តុរិតោ អវាសរិំ, បុរា អយំ ភញ្ជតិ យស្សិទំ ធនំ;

តតោ ច កណ្ហោ ឧរគោ មហាវិសោ, អឌំសិ បាទេ តុរិតស្ស មេ សតោ.

១១៦៧. ‘‘ស្វាហំ អដ្ដោម្ហិ ទុក្ខេន បីឡិតោ, ភិក្ខុ ច តំ សាមំ មុញ្ចិត្វានន្តកំ;

អហាសិ កុម្មាសំ មមានុកម្បយា, តតោ ចុតោ កាលកតោម្ហិ ទេវតា.

១១៦៨. ‘‘តទេវ កម្មំ កុសលំ កតំ មយា, សុខញ្ច កម្មំ អនុភោមិ អត្តនា;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ តំ.

១១៦៩. ‘‘សទេវកេ លោកេ សមារកេ ច, អញ្ញោ មុនិ នត្ថិ តយានុកម្បកោ;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ តំ.

១១៧០. ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ បរស្មិំ វា បន, អញ្ញោ មុនី នត្ថិ តយានុកម្បកោ;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ ត’’ន្តិ.

អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អត្តនា ច ទេវតាយ ច កថិតនិយាមេនេវ តំ ភគវតោ អារោចេសិ. សត្ថា តមត្ថំ បច្ចនុភាសិត្វា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេតុំ ‘‘ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខូ’’តិអាទិមាហ.

១១៥៩. តត្ថ ទេវន្តិ គោបាលទេវបុត្តំ. ភិក្ខូតិ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ សន្ធាយ សត្ថា វទតិ. សោ ហិ សព្ពសោ ភិន្នកិលេសតាយ ភិក្ខុ. វិមានស្ស ពហុកាលាវដ្ឋាយិតាយ កប្បដ្ឋិតិកតាយ ឯវ វា ‘‘ចិរដ្ឋិតិកេ’’តិ វុត្តំ, ‘‘ចិរដ្ឋិតិក’’ន្តិបិ កេចិ បឋន្តិ. តញ្ហិ ‘‘ទេវ’’ន្តិ ឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ. សោបិ ហិ សដ្ឋិសតសហស្សាធិកា តិស្សោ វស្សកោដិយោ តត្ថ អវដ្ឋានតោ ‘‘ចិរដ្ឋិតិកេ’’តិ វត្តព្ពតំ លភតិ. យថាបិ ចន្ទិមាតិ យថា ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ កន្តសីតលមនោហរកិរណជាលសមុជ្ជលេ អត្តនោ ទិព្ពេ វិមានម្ហិ វិរោចតិ, ឯវំ វិរោចមានន្តិ វចនសេសា.

១១៦០. អលង្កតោតិអាទិ តស្ស ទេវបុត្តស្ស ថេរេន បុច្ឆិតាការទស្សនំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ.

១១៦៤. សង្គម្មាតិ សង្គមេត្វា, សង្គម្មាតិ វា សង្គហេត្វា. ហេត្វត្ថោបិ ហិ ឥធ អន្តោនីតោ, ពហូ ឯកតោ ហុត្វាតិ អត្ថោ. អាគាតិ អាគញ្ឆិ. មាសេតិ មាសសស្សានិ.

១១៦៥. ទ្វយជ្ជាតិ ទ្វយំ អជ្ជ ឯតរហិ កិច្ចំ កាតព្ពំ. ឧភយញ្ច ការិយន្តិ វុត្តស្សេវត្ថស្ស បរិយាយវចនំ. សញ្ញន្តិ ធម្មសញ្ញំ. តេនាហ ‘‘យោនិសោ’’តិ បដិលទ្ធាតិ បដិលភិត្វា. ខិបិន្តិ បនិគ្គាហាបនវសេន ហត្ថេ ខិបិំ. អនន្តកន្តិ នន្តកំ កុម្មាសំ បក្ខិបិត្វា ពន្ធិត្វា ឋបិតំ បិលោតិកំ. អ-ការោ ចេត្ថ និបាតមត្តំ.

១១៦៦. សោតិ សោ អហំ. តុរិតោតិ តុរិតោ សម្ភមន្តោ. អវាសរិន្តិ ឧបគច្ឆិ, បាវិសិំ វា. បុរា អយំ ភញ្ជតិ យស្សិទំ ធនន្តិ យស្ស ខេត្តសាមិកស្ស ឥទំ មាសសស្សំ ធនំ, តំ អយំ គោគណោ ភញ្ជតិ បុរា តស្ស ភញ្ជនតោ, អាមទ្ទនតោ បុរេតរមេវាតិ អត្ថោ. តតោតិ តត្ថ. តុរិតស្ស មេ សតោតិ សម្ភមន្តស្ស មេ សមានស្ស, សហសា គមនេន មគ្គេ កណ្ហសប្បំ អនោលោកេត្វា គតស្សាតិ អធិប្បាយោ.

១១៦៧. អដ្ដោម្ហិ ទុក្ខេន បីឡិតោតិ តេន អាសីវិសឌំសនេន អដ្ដោ អដ្ដិតោ ឧបទ្ទុតោ មរណទុក្ខេន ពាធិតោ ភវាមិ. អហាសីតិ អជ្ឈោហរិ, បរិភុញ្ជីតិ អត្ថោ. តតោ ចុតោ កាលកតោម្ហិ ទេវតាតិ តតោ មនុស្សត្តភាវតោ ចុតោ មរណកាលប្បត្តិយា, តត្ថ វា អាយុសង្ខារស្ស ខេបនសង្ខាតស្ស កាលស្ស កតត្តា កាលកតោ, តទនន្តរមេវ ច អម្ហិ ទេវតា ទេវត្តភាវប្បត្តិយា ទេវតា ហោមីតិ អត្ថោ.

១១៦៩. តយាតិ តយា សទិសោ អញ្ញោ មុនិ មោនេយ្យគុណយុត្តោ ឥសិ នត្ថិ. តយាតិ វា និស្សក្កេ ឥទំ ករណវចនំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

គោបាលវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.