៧. សុនិក្ខិត្តវិមានវគ្គោ

១. ចិត្តលតាវិមានវណ្ណនា

យថា វនំ ចិត្តលតំ បភាសតីតិ ចិត្តលតាវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរោ ឧបាសកោ ទលិទ្ទោ អប្បភោគោ បរេសំ កម្មំ កត្វា ជីវតិ. សោ សទ្ធោ បសន្នោ ជិណ្ណេ វុឌ្ឍេ មាតាបិតរោ បោសេន្តោ ‘‘ឥត្ថិយោ នាម បតិកុលេ ឋិតា ឥស្សរិយំ ករោន្តិ, សស្សុសសុរានំ មនាបចារិនិយោ ទុល្លភា’’តិ មាតាបិតូនំ ចិត្តទុក្ខំ បរិហរន្តោ ទារបរិគ្គហំ អកត្វា សយមេវ នេ ឧបដ្ឋហតិ, សីលានិ រក្ខតិ, ឧបោសថំ ឧបវសតិ, យថាវិភវំ ទានានិ ទេតិ. សោ អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ វិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន គន្ត្វា កតកម្មំ ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១១១៤. ‘‘យថា វនំ ចិត្តលតំ បភាសតិ, ឧយ្យានសេដ្ឋំ តិទសានមុត្តមំ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១១១៥. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១១១៦. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១១៧. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, ទលិទ្ទោ អតាណោ កបណោ កម្មករោ អហោសិំ;

ជិណ្ណេ ច មាតាបិតរោ អភារិំ, បិយា ច មេ សីលវន្តោ អហេសុំ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១១១៨. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

សោបិ តស្ស ព្យាកាសិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ចិត្តលតាវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

២. នន្ទនវិមានវណ្ណនា

យថា វនំ នន្ទនំ បភាសតីតិ នន្ទនវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរោ ឧបាសកោតិអាទិ សព្ពំ អនន្តរវិមានសទិសំ. អយំ បន ទារបរិគ្គហំ កត្វា មាតាបិតរោ បោសេសីតិ អយមេវ វិសេសោ.

១១២០. យថា វនំ នន្ទនំ បភាសតិ, ឧយ្យានសេដ្ឋំ តិទសានមុត្តមំ;

តថូបមំ តុយ្ហមិទំ វិមានំ, ឱភាសយំ តិដ្ឋតិ អន្តលិក្ខេ.

១១២១. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតីតិ.

១១២២. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១២៣. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, ទលិទ្ទោ អតាណោ កបណោ កម្មករោ អហោសិំ;

ជិណ្ណេ ច មាតាបិតរោ អភារិំ, បិយា ច មេ សីលវន្តោ អហេសុំ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១១២៤. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ. –

គាថាហិ ព្យាកាសិ. តត្ថ គាថាសុបិ អបុព្ពំ នត្ថិ.

នន្ទនវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៣. មណិថូណវិមានវណ្ណនា

ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានន្តិ មណិថូណវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន សមយេន សម្ពហុលា ថេរា ភិក្ខូ អរញ្ញាយតនេ វិហរន្តិ. តេសំ គាមំ បិណ្ឌាយ គមនមគ្គេ ឯកោ ឧបាសកោ វិសមំ សមំ ករោតិ, កណ្ដកេ នីហរតិ, គច្ឆគុម្ពេ អបនេតិ, ឧទកកាលេ មាតិកាសុ សេតុំ ពន្ធតិ, វិវនដ្ឋានេសុ ឆាយារុក្ខេ រោបេតិ, ជលាសយេសុ មត្តិកំ ឧទ្ធរិត្វា តេ បុថុលគម្ភីរេ ករោតិ, តិត្ថេ សម្បាទេតិ, យថាវិភវំ ទានំ ទេតិ, សីលំ រក្ខតិ. សោ អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ឧបសង្កមិត្វា ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១១២៦. ‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ, សមន្តតោ ទ្វាទស យោជនានិ;

កូដាគារា សត្តសតា ឧឡារា, វេឡុរិយថម្ភា រុចកត្ថតា សុភា.

១១២៧. ‘‘តត្ថច្ឆសិ បិវសិ ខាទសិ ច, ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ;

ទិព្ពា រសា កាមគុណេត្ថ បញ្ច, នារិយោ ច នច្ចន្តិ សុវណ្ណច្ឆន្នា.

១១២៨. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១១៣០. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១៣១. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, វិវនេ បថេ សង្កមនំ អកាសិំ;

អារាមរុក្ខានិ ច រោបយិស្សំ, បិយា ច មេ សីលវន្តោ អហេសុំ;

អន្នញ្ច បានញ្ច បសន្នចិត្តោ, សក្កច្ច ទានំ វិបុលំ អទាសិំ.

១១៣២. ‘‘តេន មេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…វណ្ណោ ច មេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១១៣១. តត្ថ វិវនេតិ អរញ្ញេ. អារាមរុក្ខានិ ចា អារាមភូតេ រុក្ខេ, អារាមំ កត្វា តត្ថ រុក្ខេ រោបេសិន្តិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពំ វុត្តនយមេវ.

មណិថូណវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៤. សុវណ្ណវិមានវណ្ណនា

សោវណ្ណមយេ បព្ពតស្មិន្តិ សុវណ្ណវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា អន្ធកវិន្ទេ វិហរតិ. តេន សមយេន អញ្ញតរោ ឧបាសកោ សទ្ធោ បសន្នោ វិភវសម្បន្នោ តស្ស គាមស្ស អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ មុណ្ឌកបព្ពតេ សព្ពាការសម្បន្នំ ភគវតោ វសនានុច្ឆវិកំ គន្ធកុដិំ ការេត្វា តត្ថ ភគវន្តំ វសាបេន្តោ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហិ, សយញ្ច និច្ចសីលេ បតិដ្ឋិតោ សុវិសុទ្ធសីលសំវរោ ហុត្វា កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិ. តស្ស កម្មានុភាវសំសូចកំ នានារតនរំសិជាលសមុជ្ជលំ វិចិត្តវេទិកាបរិក្ខិត្តំ វិវិធវិបុលាលង្ការោបសោភិតំ សុវិភត្តភិត្តិត្ថម្ភសោបានំ អារាមរមណីយកំ កញ្ចនបព្ពតមុទ្ធនិ វិមានំ ឧប្បជ្ជិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទេវចារិកំ ចរន្តោ ទិស្វា ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១១៣៤. ‘‘សោវណ្ណមយេ បព្ពតស្មិំ, វិមានំ សព្ពតោបភំ;

ហេមជាលបដិច្ឆន្នំ, កិង្កិណិជាលកប្បិតំ.

១១៣៥. ‘‘អដ្ឋំសា សុកតា ថម្ភា, សព្ពេ វេឡុរិយាមយា;

ឯកមេកាយ អំសិយា, រតនា សត្ត និម្មិតា.

១១៣៦. ‘‘វេឡូរិយសុវណ្ណស្ស, ផលិកា រូបិយស្ស ច;

មសារគល្លមុត្តាហិ, លោហិតង្គមណីហិ ច.

១១៣៧. ‘‘ចិត្រា មនោរមា ភូមិ, ន តត្ថុទ្ធំសតី រជោ;

គោបានសីគណា បីតា, កូដំ ទារេន្តិ និម្មិតា.

១១៣៨. ‘‘សោបានានិ ច ចត្តារិ, និម្មិតា ចតុរោ ទិសា;

នានារតនគព្ភេហិ, អាទិច្ចោវ វិរោចតិ.

១១៣៩. ‘‘វេទិយា ចតស្សោ តត្ថ, វិភត្តា ភាគសោ មិតា;

ទទ្ទល្លមានា អាភន្តិ, សមន្តា ចតុរោ ទិសា.

១១៤០. ‘‘តស្មិំ វិមានេ បវរេ, ទេវបុត្តោ មហប្បភោ;

អតិរោចសិ វណ្ណេន, ឧទយន្តោវ ភាណុមា.

១១៤១. ‘‘ទានស្ស តេ ឥទំ ផលំ, អថោ សីលស្ស វា បន;

អថោ អញ្ជលិកម្មស្ស, តំ មេ អក្ខាហិ បុច្ឆិតោ’’តិ.

សោបិស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ –

១១៤២. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ… យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១៤៣. ‘‘អហំ អន្ធកវិន្ទស្មិំ, ពុទ្ធស្សាទិច្ចពន្ធុនោ;

វិហារំ សត្ថុ ការេសិំ, បសន្នោ សេហិ បាណិភិ.

១១៤៤. ‘‘តត្ថ គន្ធញ្ច មាលញ្ច, បច្ចយញ្ច វិលេបនំ;

វិហារំ សត្ថុ អទាសិំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

តេន មយ្ហំ ឥទំ លទ្ធំ, វសំ វត្តេមិ នន្ទនេ.

១១៤៥. ‘‘នន្ទនេ ច វនេ រម្មេ, នានាទិជគណាយុតេ;

រមាមិ នច្ចគីតេហិ, អច្ឆរាហិ បុរក្ខតោ’’តិ.

១១៣៤. តត្ថ សព្ពតោបភន្តិ សព្ពភាគេហិ បភាសន្តំ បភាមុញ្ចនកំ. កិង្កិណិជាលកប្បិតន្តិ កប្បិតកិង្កិណិកជាលំ.

១១៣៥. សព្ពេ វេឡុរិយាមយាតិ សព្ពេ ថម្ភា វេឡុរិយមណិមយា. តត្ថ បន ឯកមេកាយ អំសិយាតិ អដ្ឋំសេសុ ថម្ភេសុ ឯកមេកស្មិំ អំសភាគេ. រតនា សត្ត និម្មិតាតិ សត្តរតនកម្មនិម្មិតា, ឯកេកោ អំសោ សត្តរតនមយោតិ អត្ថោ.

១១៣៦. ‘‘វេឡូរិយសុវណ្ណស្សា’’តិអាទិនា នានារតនានិ ទស្សេតិ. តត្ថ វេឡូរិយសុវណ្ណស្សាតិ វេឡុរិយេន ច សុវណ្ណេន ច និម្មិតា, ចិត្រាតិ វា យោជនា. ករណត្ថេ ហិ ឥទំ សាមិវចនំ. ផលិកា រូបិយស្ស ចាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. មសារគល្លមុត្តាហីតិ កពរមណីហិ. លោហិតង្គមណីហិ ចាតិ រត្តមណីហិ.

១១៣៧. ន តត្ថុទ្ធំសតី រជោតិ មណិមយភូមិកត្តា ន តស្មិំ វិមានេ រជោ ឧគ្គច្ឆតិ. គោបានសីគណាតិ គោបានសីសមូហា. បីតាតិ បីតវណ្ណា, សុវណ្ណមយា ចេវ ផុស្សរាគាទិមណិមយា ចាតិ អត្ថោ. កូដំ ធារេន្តីតិ សត្តរតនមយំ កណ្ណិកំ ធារេន្តិ.

១១៣៨-៩. នានារតនគព្ភេហីតិ នានារតនមយេហិ ឱវរកេហិ. វេទិយាតិ វេទិកា. ចតស្សោតិ ចតូសុ ទិសាសុ ចតស្សោ. តេនាហ ‘‘សមន្តា ចតុរោ ទិសា’’តិ.

១១៤០. មហប្បភោតិ មហាជុតិកោ. ឧទយន្តោតិ ឧគ្គច្ឆន្តោ. ភាណុមាតិ អាទិច្ចោ.

១១៤៣. សេហិ បាណិភីតិ កាយសារំ បុញ្ញំ បសវន្តោ អត្តនោ បាណីហិ តំ តំ កិច្ចំ ករោន្តោ វិហារំ សត្ថុ ការេសិន្តិ យោជនា. អថ វា សេហិ បាណិភីតិ តត្ថ អន្ធកវិន្ទស្មិំ គន្ធញ្ច មាលញ្ច បច្ចយញ្ច វិលេបនញ្ច បូជាវសេន. យថា កថំ? វិហារញ្ច វិប្បសន្នេន ចេតសា សត្ថុនោ អទាសិំ បូជេសិំ និយ្យាទេសិំ ចាតិ ឯវមេត្ថ យោជនា វេទិតព្ពា.

១១៤៤. តេនាតិ តេន យថាវុត្តេន បុញ្ញកម្មេន ការណភូតេន. មយ្ហន្តិ មយា. ឥទន្តិ ឥទំ បុញ្ញផលំ, ឥទំ វា ទិព្ពំ អាធិបតេយ្យំ. តេនាហ ‘‘វសំ វត្តេមី’’តិ.

១១៤៥. នន្ទនេតិ នន្ទិយា ទិព្ពសមិទ្ធិយា ឧប្បជ្ជនដ្ឋានេ ឥមស្មិំ ទេវលោកេ, តត្ថាបិ វិសេសតោ នន្ទនេ វនេ រម្មេ, ឯវំ រមណីយេ ឥមស្មិំ នន្ទនេ វនេ រមាមីតិ យោជនា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឯវំ ទេវតាយ អត្តនោ បុញ្ញកម្មេ អាវិកតេ ថេរោ សបរិវារស្ស តស្ស ទេវបុត្តស្ស ធម្មំ ទេសេត្វា ភគវតោ តមត្ថំ និវេទេសិ. ភគវា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. សា ទេសនា មហាជនស្ស សាត្ថិកា អហោសីតិ.

សុវណ្ណវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៥. អម្ពវិមានវណ្ណនា

ឧច្ចមិទំ មណិថូណន្តិ អម្ពវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រាជគហេ អញ្ញតរោ ទុគ្គតបុរិសោ បរេសំ ភត្តវេតនភតោ ហុត្វា អម្ពវនំ រក្ខតិ. សោ ឯកទិវសំ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ គិម្ហសមយេ សូរិយាតបសន្តត្តេ ឧណ្ហវាលិកានិប្បីឡិតេ វិប្ផន្ទមានមរីចិជាលវិត្ថតេ ភូមិប្បទេសេ តស្ស អម្ពារាមស្ស អវិទូរេន មគ្គេន សេទាគតេន គត្តេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា សញ្ជាតគារវពហុមានោ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមាហ ‘‘មហា អយំ, ភន្តេ, ឃម្មបរិឡាហោ, អតិវិយ បរិស្សន្តរូបោ វិយ ទិស្សតិ, សាធុ, ភន្តេ, អយ្យោ ឥមំ អម្ពារាមំ បវិសិត្វា មុហុត្តំ វិស្សមិត្វា អទ្ធានបរិស្សមំ បដិវិនោទេត្វា គច្ឆថ អនុកម្បំ ឧបាទាយា’’តិ. ថេរោ វិសេសតោ តស្ស ចិត្តប្បសាទំ បរិព្រូហេតុកាមោ តំ អារាមំ បវិសិត្វា អញ្ញតរស្ស អម្ពរុក្ខស្ស មូលេ និសីទិ.

បុន សោ បុរិសោ អាហ ‘‘សចេ, ភន្តេ, ន្ហាយិតុកាមត្ថ, អហំ ឥតោ កូបតោ ឧទកំ ឧទ្ធរិត្វា តុម្ហេ ន្ហាបេស្សាមិ, បានីយញ្ច ទស្សាមី’’តិ. ថេរោបិ អធិវាសេសិ តុណ្ហីភាវេន. សោ កូបតោ ឧទកំ ឧទ្ធរិត្វា បរិស្សាវេត្វា ថេរំ ន្ហាបេសិ, ន្ហាបេត្វា ច ហត្ថបាទេ ធោវិត្វា និសិន្នស្ស បានីយំ ឧបនេសិ. ថេរោ បានីយំ បិវិត្វា បដិប្បស្សទ្ធទរថោ តស្ស បុរិសស្ស ឧទកទានេ ចេវ ន្ហាបនេ ច អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. អថ សោ បុរិសោ ‘‘ឃម្មាភិតត្តស្ស វត ថេរស្ស ឃម្មបរិឡាហំ បដិប្បស្សម្ភេសិំ, ពហុំ វត មយា បុញ្ញំ បសុត’’ន្តិ ឧឡារបីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេសិ. សោ អបរភាគេ កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧបសង្កមិត្វា ឥមាហិ គាថាហិ កតបុញ្ញំ បុច្ឆិ.

១១៤៦. ‘‘ឧច្ចមិទំ មណិថូណំ វិមានំ, សមន្តតោ ទ្វាទស យោជនានិ;

កូដាគារា សត្តសតា ឧឡារា, វេឡុរិយថម្ភា រុចកត្ថតា សុភា.

១១៤៧. ‘‘តត្ថច្ឆសិ បិវសិ ខាទសិ ច, ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ;

ទិព្ពា រសា កាមគុណេត្ថ បញ្ច, នារិយោ ច នច្ចន្តិ សុវណ្ណឆន្នា.

១១៤៨. ‘‘កេន តេតាទិសោ វណ្ណោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

១១៥០. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ…

យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១៥១. ‘‘គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេ, បតបន្តេ ទិវង្ករេ;

បរេសំ ភតកោ បោសោ, អម្ពារាមមសិញ្ចតិ.

១១៥២. ‘‘អថ តេនាគមា ភិក្ខុ, សារិបុត្តោតិ វិស្សុតោ;

កិលន្តរូបោ កាយេន, អកិលន្តោវ ចេតសា.

១១៥៣. ‘‘តញ្ច ទិស្វាន អាយន្តំ, អវោចំ អម្ពសិញ្ចកោ;

សាធុ តំ ភន្តេ ន្ហាបេយ្យំ, យំ មមស្ស សុខាវហំ.

១១៥៤. ‘‘តស្ស មេ អនុកម្បាយ, និក្ខិបិ បត្តចីវរំ;

និសីទិ រុក្ខមូលស្មិំ, ឆាយាយ ឯកចីវរោ.

១១៥៥. ‘‘តញ្ច អច្ឆេន វារិនា, បសន្នមានសោ នរោ;

ន្ហាបយី រុក្ខមូលស្មិំ, ឆាយាយ ឯកចីវរំ.

១១៥៦. ‘‘អម្ពោ ច សិត្តោ សមណោ ច ន្ហាបិតោ,

មយា ច បុញ្ញំ បសុតំ អនប្បកំ;

ឥតិ សោ បីតិយា កាយំ, សព្ពំ ផរតិ អត្តនោ.

១១៥៧. ‘‘តទេវ ឯត្តកំ កម្មំ, អកាសិំ តាយ ជាតិយា;

បហាយ មានុសំ ទេហំ, ឧបបន្នោម្ហិ នន្ទនំ.

១១៥៨. ‘‘នន្ទនេ ច វនេ រម្មេ, នានាទិជគណាយុតេ;

រមាមិ នច្ចគីតេហិ, អច្ឆរាហិ បុរក្ខតោ’’តិ. –

សោបិ តស្ស ឥមាហិ គាថាហិ ព្យាកាសិ.

១១៥១. តត្ថ គិម្ហានំ បច្ឆិមេ មាសេតិ អាសាឡ្ហិមាសេ. បតបន្តេតិ អតិវិយ ទិប្បន្តេ, សព្ពសោ ឧណ្ហំ វិស្សជ្ជេន្តេតិ អត្ថោ. ទិវង្ករេតិ ទិវាករេ, អយមេវ វា បាឋោ. អសិញ្ចតីតិ សិញ្ចតិ, -ការោ និបាតមត្តំ, សិញ្ចតិ អម្ពរុក្ខមូលេសុ ធុវំ ជលសេកំ ករោតីតិ អត្ថោ. ‘‘អសិញ្ចថា’’តិ ច បាឋោ, សិញ្ចិត្ថាតិ អត្ថោ. ‘‘អសិញ្ចហ’’ន្តិ ច បឋន្តិ, បរេសំ ភតកោ បោសោ ហុត្វា តទា អម្ពារាមំ អសិញ្ចិំ អហន្តិ អត្ថោ.

១១៥២. តេនាតិ យេន ទិសាភាគេន សោ អម្ពារាមោ, តេន អគមា អគញ្ឆិ. អកិលន្តោវ ចេតសាតិ ចេតោទុក្ខស្ស មគ្គេនេវ បហីនត្តា ចេតសា អកិលន្តោបិ សមានោ កិលន្តុរូបោ កាយេន តេន មគ្គេន អគមាតិ យោជនា.

១១៥៣-៤. អវោចំ អហំ តទា អម្ពសិញ្ចកោ ហុត្វាតិ យោជនា. ឯកចីវរោតិ ន្ហាយិតុកាមោតិ អធិប្បាយោ.

១១៥៦. ឥតីតិ ឯវំ ‘‘អម្ពោ ច សិត្តោ, សមណោ ច ន្ហាបិតោ, មយា ច បុញ្ញំ បសុតំ អនប្បកំ, ឯកេនេវ បយោគេន តិវិធោបិ អត្ថោ សាធិតោ’’តិ ឥមិនាការេន បវត្តាយ បីតិយា សោ បុរិសោ អត្តនោ សព្ពំ កាយំ ផរតិ, និរន្តរំ ផុដំ ករោតីតិ យោជនា. អតីតត្ថេ ចេតំ វត្តមានវចនំ, ផរីតិ អត្ថោ.

១១៥៧. តទេវ ឯត្តកំ កម្មន្តិ តំ ឯត្តកំ ឯវំ បានីយទានមត្តកំ កម្មំ អកាសិំ, តាយ តស្សំ ជាតិយំ អញ្ញំ នានុស្សរាមីតិ អធិប្បាយោ. តេសំ វុត្តនយមេវ.

អម្ពវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

៦. គោបាលវិមានវណ្ណនា

ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខូតិ គោបាលវិមានំ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ. តេន សមយេន រាជគហវាសី អញ្ញតរោ គោបាលកោ បាតរាសត្ថាយ បិលោតិកាយ បុដពទ្ធំ កុម្មាសំ គហេត្វា នគរតោ និក្ខមិត្វា គាវីនំ ចរណដ្ឋានភូតំ គោចរភូមិំ សម្បាបុណិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ‘‘អយំ ឥទានេវ កាលំ ករិស្សតិ, មយ្ហញ្ច កុម្មាសំ ទត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិស្សតី’’តិ ច ញត្វា តស្ស សមីបំ អគមាសិ. សោ វេលំ ឱលោកេត្វា ថេរស្ស កុម្មាសំ ទាតុកាមោ អហោសិ. តេន ច សមយេន គាវិយោ មាសក្ខេត្តំ បវិសន្តិ. អថ សោ គោបាលោ ចិន្តេសិ ‘‘កិំ នុ ខោ ថេរស្ស កុម្មាសំ ទទេយ្យំ, ឧទាហុ គាវិយោ មាសក្ខេត្តតោ នីហរេយ្យ’’ន្តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ ‘‘មាសសាមិកា មំ យំ ឥច្ឆន្តិ, តំ ករោន្តុ, ថេរេ បន គតេ កុម្មាសទានន្តរាយោ មេ សិយា, ហន្ទាហំ បឋមំ អយ្យស្ស កុម្មាសំ ទស្សាមី’’តិ តំ ថេរស្ស ឧបនេសិ. បដិគ្គហេសិ ថេរោ អនុកម្បំ ឧបាទាយ.

អថ នំ គាវិយោ និវត្តេតុំ បរិស្សយំ អនោលោកេត្វា វេគេន ឧបធាវន្តំ បាទេន ផុដ្ឋោ អាសីវិសោ ឌំសិ. ថេរោបិ តំ អនុកម្បមានោ តំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជិតុំ អារភិ. គោបាលកោបិ គាវិយោ និវត្តេត្វា អាគតោ ថេរំ កុម្មាសំ បរិភុញ្ជន្តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បដិសំវេទេន្តោ និសីទិ. តាវទេវស្ស សកលសរីរំ វិសំ អជ្ឈោត្ថរិ. មុហុត្តមេវ វេគេ មុទ្ធបត្តេ កាលមកាសិ, កាលកតោ ច តាវតិំសេសុ ទ្វាទសយោជនិកេ កនកវិមានេ និព្ពត្តិ. តំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ទិស្វា ឥមាហិ គាថាហិ បដិបុច្ឆិ –

១១៥៩. ‘‘ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខុ, ឧច្ចេ វិមានម្ហិ ចិរដ្ឋិតិកេ;

អាមុត្តហត្ថាភរណំ យសស្សិំ, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១១៦០. ‘‘អលង្កតោ មល្យធរោ សុវត្ថោ, សុកុណ្ឌលី កប្បិតកេសមស្សុ;

អាមុត្តហត្ថាភរណោ យសស្សី, ទិព្ពេ វិមានម្ហិ យថាបិ ចន្ទិមា.

១១៦១. ‘‘ទិព្ពា ច វីណា បវទន្តិ វគ្គុំ; អដ្ឋដ្ឋកា សិក្ខិតា សាធុរូបា;

ទិព្ពា ច កញ្ញា តិទសចរា ឧឡារា, នច្ចន្តិ គាយន្តិ បមោទយន្តិ.

១១៦២. ‘‘ទេវិទ្ធិបត្តោសិ មហានុភាវោ…បេ…

វណ្ណោ ច តេ សព្ពទិសា បភាសតី’’តិ.

សោបិ តស្ស ព្យាកាសិ –

១១៦៣. ‘‘សោ ទេវបុត្តោ អត្តមនោ…បេ…យស្ស កម្មស្សិទំ ផលំ’’.

១១៦៤. ‘‘អហំ មនុស្សេសុ មនុស្សភូតោ, សង្គម្ម រក្ខិស្សំ បរេសំ ធេនុយោ;

តតោ ច អាគា សមណោ មមន្តិកេ, គាវោ ច មាសេ អគមំសុ ខាទិតុំ.

១១៦៥. ‘‘ទ្វយជ្ជ កិច្ចំ ឧភយញ្ច ការិយំ, ឥច្ចេវហំ ភន្តេ តទា វិចិន្តយិំ;

តតោ ច សញ្ញំ បដិលទ្ធ យោនិសោ, ‘ទទាមិ ភន្តេ’តិ ខិបិំ អនន្តកំ.

១១៦៦. ‘‘សោ មាសខេត្តំ តុរិតោ អវាសរិំ, បុរា អយំ ភញ្ជតិ យស្សិទំ ធនំ;

តតោ ច កណ្ហោ ឧរគោ មហាវិសោ, អឌំសិ បាទេ តុរិតស្ស មេ សតោ.

១១៦៧. ‘‘ស្វាហំ អដ្ដោម្ហិ ទុក្ខេន បីឡិតោ, ភិក្ខុ ច តំ សាមំ មុញ្ចិត្វានន្តកំ;

អហាសិ កុម្មាសំ មមានុកម្បយា, តតោ ចុតោ កាលកតោម្ហិ ទេវតា.

១១៦៨. ‘‘តទេវ កម្មំ កុសលំ កតំ មយា, សុខញ្ច កម្មំ អនុភោមិ អត្តនា;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ តំ.

១១៦៩. ‘‘សទេវកេ លោកេ សមារកេ ច, អញ្ញោ មុនិ នត្ថិ តយានុកម្បកោ;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ តំ.

១១៧០. ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ បរស្មិំ វា បន, អញ្ញោ មុនី នត្ថិ តយានុកម្បកោ;

តយា ហិ ភន្តេ អនុកម្បិតោ ភុសំ, កតញ្ញុតាយ អភិវាទយាមិ ត’’ន្តិ.

អថាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អត្តនា ច ទេវតាយ ច កថិតនិយាមេនេវ តំ ភគវតោ អារោចេសិ. សត្ថា តមត្ថំ បច្ចនុភាសិត្វា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេតុំ ‘‘ទិស្វាន ទេវំ បដិបុច្ឆិ ភិក្ខូ’’តិអាទិមាហ.

១១៥៩. តត្ថ ទេវន្តិ គោបាលទេវបុត្តំ. ភិក្ខូតិ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ សន្ធាយ សត្ថា វទតិ. សោ ហិ សព្ពសោ ភិន្នកិលេសតាយ ភិក្ខុ. វិមានស្ស ពហុកាលាវដ្ឋាយិតាយ កប្បដ្ឋិតិកតាយ ឯវ វា ‘‘ចិរដ្ឋិតិកេ’’តិ វុត្តំ, ‘‘ចិរដ្ឋិតិក’’ន្តិបិ កេចិ បឋន្តិ. តញ្ហិ ‘‘ទេវ’’ន្តិ ឥមិនា សម្ពន្ធិតព្ពំ. សោបិ ហិ សដ្ឋិសតសហស្សាធិកា តិស្សោ វស្សកោដិយោ តត្ថ អវដ្ឋានតោ ‘‘ចិរដ្ឋិតិកេ’’តិ វត្តព្ពតំ លភតិ. យថាបិ ចន្ទិមាតិ យថា ចន្ទិមា ទេវបុត្តោ កន្តសីតលមនោហរកិរណជាលសមុជ្ជលេ អត្តនោ ទិព្ពេ វិមានម្ហិ វិរោចតិ, ឯវំ វិរោចមានន្តិ វចនសេសា.

១១៦០. អលង្កតោតិអាទិ តស្ស ទេវបុត្តស្ស ថេរេន បុច្ឆិតាការទស្សនំ, តំ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ.

១១៦៤. សង្គម្មាតិ សង្គមេត្វា, សង្គម្មាតិ វា សង្គហេត្វា. ហេត្វត្ថោបិ ហិ ឥធ អន្តោនីតោ, ពហូ ឯកតោ ហុត្វាតិ អត្ថោ. អាគាតិ អាគញ្ឆិ. មាសេតិ មាសសស្សានិ.

១១៦៥. ទ្វយជ្ជាតិ ទ្វយំ អជ្ជ ឯតរហិ កិច្ចំ កាតព្ពំ. ឧភយញ្ច ការិយន្តិ វុត្តស្សេវត្ថស្ស បរិយាយវចនំ. សញ្ញន្តិ ធម្មសញ្ញំ. តេនាហ ‘‘យោនិសោ’’តិ បដិលទ្ធាតិ បដិលភិត្វា. ខិបិន្តិ បនិគ្គាហាបនវសេន ហត្ថេ ខិបិំ. អនន្តកន្តិ នន្តកំ កុម្មាសំ បក្ខិបិត្វា ពន្ធិត្វា ឋបិតំ បិលោតិកំ. អ-ការោ ចេត្ថ និបាតមត្តំ.

១១៦៦. សោតិ សោ អហំ. តុរិតោតិ តុរិតោ សម្ភមន្តោ. អវាសរិន្តិ ឧបគច្ឆិ, បាវិសិំ វា. បុរា អយំ ភញ្ជតិ យស្សិទំ ធនន្តិ យស្ស ខេត្តសាមិកស្ស ឥទំ មាសសស្សំ ធនំ, តំ អយំ គោគណោ ភញ្ជតិ បុរា តស្ស ភញ្ជនតោ, អាមទ្ទនតោ បុរេតរមេវាតិ អត្ថោ. តតោតិ តត្ថ. តុរិតស្ស មេ សតោតិ សម្ភមន្តស្ស មេ សមានស្ស, សហសា គមនេន មគ្គេ កណ្ហសប្បំ អនោលោកេត្វា គតស្សាតិ អធិប្បាយោ.

១១៦៧. អដ្ដោម្ហិ ទុក្ខេន បីឡិតោតិ តេន អាសីវិសឌំសនេន អដ្ដោ អដ្ដិតោ ឧបទ្ទុតោ មរណទុក្ខេន ពាធិតោ ភវាមិ. អហាសីតិ អជ្ឈោហរិ, បរិភុញ្ជីតិ អត្ថោ. តតោ ចុតោ កាលកតោម្ហិ ទេវតាតិ តតោ មនុស្សត្តភាវតោ ចុតោ មរណកាលប្បត្តិយា, តត្ថ វា អាយុសង្ខារស្ស ខេបនសង្ខាតស្ស កាលស្ស កតត្តា កាលកតោ, តទនន្តរមេវ ច អម្ហិ ទេវតា ទេវត្តភាវប្បត្តិយា ទេវតា ហោមីតិ អត្ថោ.

១១៦៩. តយាតិ តយា សទិសោ អញ្ញោ មុនិ មោនេយ្យគុណយុត្តោ ឥសិ នត្ថិ. តយាតិ វា និស្សក្កេ ឥទំ ករណវចនំ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

គោបាលវិមានវណ្ណនា និដ្ឋិតា.