២. សិរិមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អក្កោធនោតិអាទិកា អាយស្មតោ សិរិមិត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ មហទ្ធនកុដុម្ពិកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, សិរិមិត្តោតិ លទ្ធនាមោ. តស្ស កិរ មាតា សិរិគុត្តស្ស ភគិនី. តស្ស វត្ថុ ធម្មបទវណ្ណនាយំ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.គរហទិន្នវត្ថុ) អាគតមេវ. សោ សិរិគុត្តស្ស ភាគិនេយ្យោ សិរិមិត្តោ វយប្បត្តោ សត្ថុ ធនបាលទមនេ លទ្ធប្បសាទោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្តោ. ឯកទិវសំ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិតុំ អាសនំ អភិរុហិត្វា ចិត្តពីជនិំ គហេត្វា និសិន្នោ ភិក្ខូនំ ធម្មំ កថេសិ. កថេន្តោ ច ឧឡារតរេ គុណេ វិភជិត្វា ទស្សេន្តោ –

៥០២. ‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;

ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ.

៥០៣. ‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;

គុត្តទ្វារោ សទា ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ.

៥០៤. ‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;

កល្យាណសីលោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ.

៥០៥. ‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;

កល្យាណមិត្តោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ.

៥០៦. ‘‘អក្កោធនោនុបនាហី, អមាយោ រិត្តបេសុណោ;

កល្យាណបញ្ញោ សោ ភិក្ខុ, ឯវំ បេច្ច ន សោចតិ.

៥០៧. ‘‘យស្ស សទ្ធា តថាគតេ, អចលា សុប្បតិដ្ឋិតា;

សីលញ្ច យស្ស កល្យាណំ, អរិយកន្តំ បសំសិតំ.

៥០៨. ‘‘សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថិ, ឧជុភូតញ្ច ទស្សនំ;

អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ, អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ.

៥០៩. ‘‘តស្មា សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, បសាទំ ធម្មទស្សនំ;

អនុយុញ្ជេថ មេធាវី, សរំ ពុទ្ធាន សាសន’’ន្តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ អក្កោធនោតិ អកុជ្ឈនសីលោ. ឧបដ្ឋិតេ ហិ កោធុប្បត្តិនិមិត្តេ អធិវាសនខន្តិយំ ឋត្វា កោបស្ស អនុប្បាទកោ. អនុបនាហីតិ ន ឧបនាហកោ, បរេហិ កតំ អបរាធំ បដិច្ច ‘‘អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ មំ, អជិនិ មំ អហាសិ មេ’’តិអាទិនា (ធ. ប. ៣; មហាវ. ៤៦៤; ម. និ. ៣.២៣៧) កោធស្ស អនុបនយ្ហនសីលោ. សន្តទោសបដិច្ឆាទនលក្ខណាយ មាយាយ អភាវតោ អមាយោ. បិសុណវាចាវិរហិតតោ រិត្តបេសុណោ, ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខូតិ សោ តថារូបោ តថាជាតិកោ យថាវុត្តគុណសមន្នាគតោ ភិក្ខុ. ឯវំ យថាវុត្តបដិបត្តិយា បេច្ច បរលោកេ ន សោចតិ សោកនិមិត្តស្ស អភាវតោ. ចក្ខុទ្វារាទយោ កាយទ្វារាទយោ ច គុត្តា បិហិតា សំវុតា ឯតស្សាតិ គុត្តទ្វារោ. កល្យាណសីលោតិ សុន្ទរសីលោ សុវិសុទ្ធសីលោ. កល្យាណមិត្តោតិ –

‘‘បិយោ គរុភាវនិយោ, វត្តា ច វចនក្ខមោ;

គម្ភីរញ្ច កថំ កត្តា, នោ ចដ្ឋានេ និយោជយេ’’តិ. (អ. និ. ៧.៣៧) –

ឯវំ វិភាវិតលក្ខណោ កល្យាណមិត្តោ ឯតស្សាតិ កល្យាណមិត្តោ. កល្យាណបញ្ញោតិ សុន្ទរបញ្ញោ. យទិបិ បញ្ញា នាម អសុន្ទរា នត្ថិ, និយ្យានិកាយ បន បញ្ញាយ វសេន ឯវំ វុត្តំ

ឯវមេត្ថ កោធាទីនំ វិក្ខម្ភនវសេន សមុច្ឆេទវសេន ច អក្កោធនាទិមុខេន, បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ គាថាយ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ និប្ផត្តិតលោកុត្តរសទ្ធាទិកេ ឧទ្ធរិត្វា បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ ឯវ គាថាយ សម្មាបដិបត្តិំ ទស្សេន្តោ ‘‘យស្ស សទ្ធា’’តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – យស្ស បុគ្គលស្ស តថាគតេ សម្មាសម្ពុទ្ធេ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិនយប្បវត្តា មគ្គេនាគតសទ្ធា, តតោ ឯវ អចលា អវិកម្បា សុដ្ឋុ បតិដ្ឋិតា. ‘‘អត្ថី’’តិ, បទំ អានេត្វា សម្ពន្ធិតព្ពំ. អរិយកន្តន្តិ អរិយានំ កន្តំ បិយាយិតំ ភវន្តរេបិ អវិជហនតោ. បសំសិតន្តិ ពុទ្ធាទីហិ បសដ្ឋំ, វណ្ណិតំ ថោមិតំ អត្ថីតិ យោជនា. តំ បនេតំ សីលំ គហដ្ឋសីលំ បព្ពជិតសីលន្តិ ទុវិធំ. តត្ថ គហដ្ឋសីលំ នាម បញ្ចសិក្ខាបទសីលំ, យំ គហដ្ឋេន រក្ខិតុំ សក្កា. បព្ពជិតសីលំ នាម ទសសិក្ខាបទសីលំ ឧបាទាយ សព្ពំ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ, តយិទំ សព្ពម្បិ អខណ្ឌាទិភាវេន អបរាមដ្ឋតាយ ‘‘កល្យាណ’’ន្តិ វេទិតព្ពំ.

សង្ឃេ បសាទោ យស្សត្ថីតិ ‘‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ’’តិអាទិនា អរិយសង្ឃេ បសាទោ សទ្ធា យស្ស បុគ្គលស្ស អត្ថិ អចលោ សុប្បតិដ្ឋិតោតិ អានេត្វា យោជេតព្ពំ. ឧជុភូតញ្ច ទស្សនន្តិ ទិដ្ឋិវង្កាភាវតោ កិលេសវង្កាភាវតោ ច ឧជុភូតំ. អកុដិលំ អជិម្ហំ កម្មស្សកតាទស្សនញ្ចេវ សប្បច្ចយនាមរូបទស្សនញ្ចាតិ ទុវិធម្បិ ទស្សនំ យស្ស អត្ថិ អចលំ សុប្បតិដ្ឋិតន្តិ យោជនា. អទលិទ្ទោតិ តំ អាហុ សទ្ធាធនំ, សីលធនំ, សុតធនំ, ចាគធនំ, បញ្ញាធនន្តិ ឥមេសំ សុវិសុទ្ធានំ ធនានំ អត្ថិតាយ ‘‘អទលិទ្ទោ’’តិ តំ តាទិសំ បុគ្គលំ ពុទ្ធាទយោ អរិយា អាហុ. អមោឃំ តស្ស ជីវិតំ តស្ស តថារូបស្ស ជីវិតំ ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថាធិគមេន អមោឃំ អវញ្ឈំ សផលមេវាតិ អាហូតិ អត្ថោ.

តស្មាតិ, យស្មា យថាវុត្តសទ្ធាទិគុណសមន្នាគតោ បុគ្គលោ ‘‘អទលិទ្ទោ អមោឃជីវិតោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្មា អហម្បិ តថារូបោ ភវេយ្យន្តិ. សទ្ធញ្ច…បេ… សាសនន្តិ ‘‘សព្ពបាបស្ស អករណ’’ន្តិអាទិនា (ធ. ប. ១៨៣; ទី. និ. ២.៩០) វុត្តំ ពុទ្ធានំ សាសនំ អនុស្សរន្តោ កុលបុត្តោ វុត្តប្បភេទំ សទ្ធញ្ចេវ សីលញ្ច ធម្មទស្សនហេតុកំ ធម្មេ សុនិច្ឆយា វិមោក្ខភូតំ បសាទញ្ច អនុយុញ្ជេយ្យ វឌ្ឍេយ្យាតិ.

ឯវំ ថេរោ ភិក្ខូនំ ធម្មទេសនាមុខេន អត្តនិ វិជ្ជមានេ គុណេ បកាសេន្តោ អញ្ញំ ព្យាកាសិ.

សិរិមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.