១. មហាកច្ចាយនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អដ្ឋកនិបាតេ កម្មំ ពហុកន្តិអាទិកា អាយស្មតោ មហាកច្ចាយនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ គហបតិមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា វុទ្ធិប្បត្តោ, ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារា សំខិត្តេន ភាសិតស្ស វិត្ថារេន អត្ថំ វិភជន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិយមានំ ឯកំ ភិក្ខុំ ទិស្វា, សយម្បិ តំ ឋានំ បត្ថេន្តោ បណិធានំ កត្វា, ទានាទីនិ បុញ្ញានិ កត្វា, ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ វិជ្ជាធរោ ហុត្វា អាកាសេន គច្ឆន្តោ សត្ថារំ ហិមវន្តបព្ពតេ ឯកស្មិំ វនសណ្ឌេ និសិន្នំ ទិស្វា បសន្នមានសោ កណិការបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ.

សោ តេន បុញ្ញកម្មេន អបរាបរំ សុគតីសុយេវ បរិវត្តេន្តោ កស្សបទសពលស្ស កាលេ ពារាណសិយំ កុលឃរេ និព្ពត្តិត្វា បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ សុវណ្ណចេតិយករណដ្ឋានេ សតសហស្សគ្ឃនិកាយ សុវណ្ណិដ្ឋកាយ បូជំ កត្វា, ‘‘ភគវា មយ្ហំ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ សរីរំ សុវណ្ណវណ្ណំ ហោតូ’’តិ បត្ថនំ អកាសិ.

តតោ យាវជីវំ កុសលកម្មំ កត្វា ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឧជ្ជេនិយំ រញ្ញោ ចណ្ឌបជ្ជោតស្ស បុរោហិតគេហេ និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ មាតា ‘‘មយ្ហំ បុត្តោ សុវណ្ណវណ្ណោ, អត្តនោ នាមំ គហេត្វា អាគតោ’’តិ កញ្ចនមាណវោ ត្វេវ នាមំ អកាសិ. សោ វុឌ្ឍិមន្វាយ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា បិតុ អច្ចយេន បុរោហិតដ្ឋានំ លភិ. សោ គោត្តវសេន កច្ចាយនោតិ បញ្ញាយិត្ថ. តំ រាជា ចណ្ឌបជ្ជោតោ ពុទ្ធុប្បាទំ សុត្វា, ‘‘អាចរិយ, ត្វំ តត្ថ គន្ត្វា សត្ថារំ ឥធានេហី’’តិ បេសេសិ. សោ អត្តដ្ឋមោ សត្ថុ សន្តិកំ ឧបគតោ. តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេតិ. ទេសនាបរិយោសានេ សោ សត្តហិ ជនេហិ សទ្ធិំ សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៤.១-២៧) –

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, អនេជោ អជិតំ ជយោ;

សតសហស្សេ កប្បានំ, ឥតោ ឧប្បជ្ជិ នាយកោ.

‘‘វីរោ កមលបត្តក្ខោ, សសង្កវិមលាននោ;

កនកាចលសង្កាសោ, រវិទិត្តិសមប្បភោ.

‘‘សត្តនេត្តមនោហារី, វរលក្ខណភូសិតោ;

សព្ពវាក្យបថាតីតោ, មនុជាមរសក្កតោ.

‘‘សម្ពុទ្ធោ ពោធយំ សត្តេ, វាគីសោ មធុរស្សរោ;

ករុណានិពន្ធសន្តានោ, បរិសាសុ វិសារទោ.

‘‘ទេសេតិ មធុរំ ធម្មំ, ចតុសច្ចូបសំហិតំ;

និមុគ្គេ មោហបង្កម្ហិ, សមុទ្ធរតិ បាណិនេ.

‘‘តទា ឯកចរោ ហុត្វា, តាបសោ ហិមវាលយោ;

នភសា មានុសំ លោកំ, គច្ឆន្តោ ជិនមទ្ទសំ.

‘‘ឧបេច្ច សន្តិកំ តស្ស, អស្សោសិំ ធម្មទេសនំ;

វណ្ណយន្តស្ស វីរស្ស, សាវកស្ស មហាគុណំ.

‘‘សំខិត្តេន មយា វុត្តំ, វិត្ថារេន បកាសយំ;

បរិសំ មញ្ច តោសេតិ, យថា កច្ចាយនោ អយំ.

‘‘នាហំ ឯវមិធេកច្ចំ, អញ្ញំ បស្សាមិ សាវកំ;

តស្មាតទគ្គេ ឯសគ្គោ, ឯវំ ធារេថ ភិក្ខវោ.

‘‘តទាហំ វិម្ហិតោ ហុត្វា, សុត្វា វាក្យំ មនោរមំ;

ហិមវន្តំ គមិត្វាន, អាហិត្វា បុប្ផសញ្ចយំ.

‘‘បូជេត្វា លោកសរណំ, តំ ឋានមភិបត្ថយិំ;

តទា មមាសយំ ញត្វា, ព្យាកាសិ ស រណញ្ជហោ.

‘‘បស្សថេតំ ឥសិវរំ, និទ្ធន្តកនកត្តចំ;

ឧទ្ធគ្គលោមំ បីណំសំ, អចលំ បញ្ជលិំ ឋិតំ.

‘‘ហាសំ សុបុណ្ណនយនំ, ពុទ្ធវណ្ណគតាសយំ;

ធម្មជំ ឧគ្គហទយំ, អមតាសិត្តសន្និភំ.

‘‘កច្ចានស្ស គុណំ សុត្វា, តំ ឋានំ បត្ថយំ ឋិតោ;

អនាគតម្ហិ អទ្ធានេ, គោតមស្ស មហាមុនេ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

កច្ចានោ នាម នាមេន, ហេស្សតិ សត្ថុ សាវកោ.

‘‘ពហុស្សុតោ មហាញាណី, អធិប្បាយវិទូ មុនេ;

បាបុណិស្សតិ តំ ឋានំ, យថាយំ ព្យាកតោ មយា.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ទុវេ ភវេ សំសរាមិ, ទេវត្តេ អថ មានុសេ;

អញ្ញំ គតិំ ន គច្ឆាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ទុវេ កុលេ បជាយាមិ, ខត្តិយេ អថ ព្រាហ្មណេ;

នីចេ កុលេ ន ជាយាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘បច្ឆិមេ ច ភវេ ទានិ, ជាតោ ឧជ្ជេនិយំ បុរេ;

បជ្ជោតស្ស ច ចណ្ឌស្ស, បុរោហិតទិជាធិនោ.

‘‘បុត្តោ តិរិដិវច្ឆស្ស, និបុណោ វេទបារគូ;

មាតា ច ចន្ទិមា នាម, កច្ចានោហំ វរត្តចោ.

‘‘វីមំសនត្ថំ ពុទ្ធស្ស, ភូមិបាលេន បេសិតោ;

ទិស្វា មោក្ខបុរទ្វារំ, នាយកំ គុណសញ្ចយំ.

‘‘សុត្វា ច វិមលំ វាក្យំ, គតិបង្កវិសោសនំ;

បាបុណិំ អមតំ សន្តំ, សេសេហិ សហ សត្តហិ.

‘‘អធិប្បាយវិទូ ជាតោ, សុគតស្ស មហាមតេ.

ឋបិតោ ឯតទគ្គេ ច, សុសមិទ្ធមនោរថោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អថ សត្ថា ‘‘ឯថ, ភិក្ខវោ’’តិ ហត្ថំ បសារេសិ. តេ តាវទេវ ទ្វង្គុលមត្តកេសមស្សុកា ឥទ្ធិមយបត្តចីវរធរា វស្សសដ្ឋិកត្ថេរា វិយ អហេសុំ. ឯវំ ថេរោ សទត្ថំ និប្ផាទេត្វា, ‘‘ភន្តេ, រាជា បជ្ជោតោ តុម្ហាកំ បាទេ វន្ទិតុំ ធម្មញ្ច សោតុំ ឥច្ឆតី’’តិ សត្ថុ អារោចេសិ. សត្ថា, ‘‘ត្វំយេវ, ភិក្ខុ, តត្ថ គច្ឆ, តយិ គតេបិ រាជា បសីទិស្សតី’’តិ អាហ. ថេរោ សត្ថុ អាណាយ អត្តដ្ឋមោ តត្ថ គន្ត្វា រាជានំ បសាទេត្វា អវន្តីសុ សាសនំ បតិដ្ឋាបេត្វា បុន សត្ថុ សន្តិកមេវ គតោ. សោ ឯកទិវសំ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ សមណធម្មំ បហាយ កម្មារាមេ សង្គណិការាមេ រសតណ្ហានុគតេ ច បមាទវិហារិនោ ទិស្វា តេសំ ឱវាទវសេន –

៤៩៤. ‘‘កម្មំ ពហុកំ ន ការយេ, បរិវជ្ជេយ្យ ជនំ ន ឧយ្យមេ;

សោ ឧស្សុក្កោ រសានុគិទ្ធោ, អត្ថំ រិញ្ចតិ យោ សុខាធិវាហោ.

៤៩៥. ‘‘បង្កោតិ ហិ នំ អវេទយុំ, យាយំ វន្ទនបូជនា កុលេសុ;

សុខុមំ សល្លំ ទុរុព្ពហំ, សក្ការោ កាបុរិសេន ទុជ្ជហោ’’តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ.

តត្ថ កម្មំ ពហុកំ ន ការយេតិ នវាវាសការាបនាទិំ សមណធម្មករណស្ស បរិពន្ធភូតំ មហន្តំ នវកម្មំ ន បដ្ឋបេយ្យ, ខុទ្ទកំ អប្បសមារម្ភំ ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណាទិំ សត្ថុ វចនបដិបូជនត្ថំ កាតព្ពមេវ. បរិវជ្ជេយ្យ ជនន្តិ គណសង្គណិកវសេន ជនំ វិវជ្ជេយ្យ. ជនន្តិ វា យាទិសំ សំសេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ កុសលា ធម្មា បរិហាយន្តិ, អកុសលា ធម្មា អភិវឌ្ឍន្តិ, តាទិសំ អកល្យាណមិត្តភូតំ ជនំ បរិវជ្ជេយ្យ. ន ឧយ្យមេតិ, បច្ចយុប្បាទនត្ថំ កុលសង្គណ្ហនវសេន ន វាយមេយ្យ, យស្មា សោ ឧស្សុក្កោ រសានុគិទ្ធោ, អត្ថំ រិញ្ចតិ យោ សុខាធិវាហោតិ យោ រសានុគិទ្ធោ រសតណ្ហាវសិកោ ភិក្ខុ បច្ចយុប្បាទនបសុតោ, សោ កុលសង្គណ្ហនត្ថំ ឧស្សុក្កោ, តេសុ សុខិតេសុ សុខិតោ, ទុក្ខិតេសុ ទុក្ខិតោ, ឧប្បន្នេសុ កិច្ចករណីយេសុ អត្តនា យោគំ អាបជ្ជតិ, យោ សុខាធិវាហោ សមថវិបស្សនាមគ្គផលនិព្ពានសុខាវហោ សីលាទិអត្ថោ, តំ រិញ្ចតិ បជហតិ ឯកំសេន អត្តានំ តតោ វិវេចេតីតិ អត្ថោ.

ឯវំ បឋមគាថាយ ‘‘កម្មារាមតំ សង្គណិការាមតំ បច្ចយគេធញ្ច វជ្ជេថា’’តិ ឱវទិត្វា ឥទានិ សក្ការាភិលាសំ គរហន្តោ ទុតិយំ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – យា អយំ ភិក្ខាយ ឧបគតានំ បព្ពជិតានំ កុលេសុ គេហវាសីហិ គុណសម្ភាវនាយ ករីយមានា វន្ទនា បូជនា ច, យស្មា តំ អភាវិតត្តានំ ឱសីទាបនដ្ឋេន មលិនភាវករណដ្ឋេន ច បង្កោ កទ្ទមោតិ ពុទ្ធាទយោ អរិយា បវេទយុំ អព្ភញ្ញំសុ បវេទេសុំ វា, យស្មា ច អបរិញ្ញាតក្ខន្ធានំ អន្ធបុថុជ្ជនានំ សក្ការាភិលាសំ ទុវិញ្ញេយ្យសភាវតាយ បីឡាជននតោ អន្តោ តុទនតោ ទុរុទ្ធរណតោ ច សុខុមំ សល្លំ ទុរុព្ពហំ បវេទយុំ, តតោ ឯវ សក្ការោ កាបុរិសេន ទុជ្ជហោ ទុប្បជហេយ្យោ តស្ស បហានបដិបត្តិយា អប្បដិបជ្ជនតោ. សក្ការាភិលាសប្បហានេន ហិ សក្ការោ បហីនោ ហោតិ, តស្មា តស្ស បហានាយ អាយោគោ ករណីយោតិ ទស្សេតិ –

៤៩៦. ‘‘ន បរស្សុបនិធាយ, កម្មំ មច្ចស្ស បាបកំ;

អត្តនា តំ ន សេវេយ្យ, កម្មពន្ធូ ហិ មាតិយា.

៤៩៧. ‘‘ន បរេ វចនា ចោរោ, ន បរេ វចនា មុនិ;

អត្តា ច នំ យថា វេទិ, ទេវាបិ នំ តថា វិទូ.

៤៩៨. ‘‘បរេ ច ន វិជានន្តិ, មយមេត្ថ យមាមសេ;

យេ ច តត្ថ វិជានន្តិ, តតោ សម្មន្តិ មេធគា.

៤៩៩. ‘‘ជីវតេ វាបិ សប្បញ្ញោ, អបិ វិត្តបរិក្ខយោ;

បញ្ញាយ ច អលាភេន, វិត្តវាបិ ន ជីវតិ.

៥០០. ‘‘សព្ពំ សុណាតិ សោតេន, សព្ពំ បស្សតិ ចក្ខុនា;

ន ច ទិដ្ឋំ សុតំ ធីរោ, សព្ពំ ឧជ្ឈិតុមរហតិ.

៥០១. ‘‘ចក្ខុមាស្ស យថា អន្ធោ, សោតវា ពធិរោ យថា;

បញ្ញវាស្ស យថា មូគោ, ពលវា ទុព្ពលោរិវ;

អថ អត្ថេ សមុប្បន្នេ, សយេថ មតសាយិក’’ន្តិ. –

ឥមា ឆ គាថា រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស ឱវាទវសេន អភាសិ. សោ កិរ ព្រាហ្មណេ សទ្ទហិត្វា បសុឃាតយញ្ញំ ការេតិ, កម្មំ អសោធេត្វាវ អចោរេ ចោរសញ្ញាយ ទណ្ឌេសិ, អដ្ដករណេ ច អស្សាមិកេ សាមិកេ ករោតិ, សាមិកេ ច អស្សាមិកេ. តតោ នំ ថេរោ វិវេចេតុំ ‘‘ន បរស្សា’’តិអាទិនា ឆ គាថា អភាសិ.

តត្ថ ន បរស្សុបនិធាយ, កម្មំ មច្ចស្ស បាបកន្តិ បរស្ស មច្ចស្ស សត្តស្ស ឧបនិធាយ ឧទ្ទិស្ស ការណំ កត្វា បាបកំ វធពន្ធាទិកម្មំ ន សេវេយ្យ, បរេន ន ការាបេយ្យាតិ អត្ថោ. អត្តនា តំ ន សេវេយ្យាតិ អត្តនាបិ តំ បាបកំ ន ករេយ្យ. កស្មា? កម្មពន្ធូ ហិ មាតិយា ឥមេ មាតិយា មច្ចា កម្មទាយាទា, តស្មា អត្តនា ច កិញ្ចិ បាបកម្មំ ន ករេយ្យ, បរេនបិ ន ការាបេយ្យាតិ អត្ថោ.

ន បរេ វចនា ចោរោតិ អត្តនា ចោរិយំ អកត្វា បរវចនា បរស្ស វចនមត្តេន ចោរោ នាម ន ហោតិ, តថា ន បរេ វចនា មុនិ បរស្ស វចនមត្តេន មុនិ សុវិសុទ្ធកាយវចីមនោសមាចារោ ន ហោតិ. ឯត្ថ ហិ បរេតិ វិភត្តិអលោបំ កត្វា និទ្ទេសោ. កេចិ បន ‘‘បរេសន្តិ វត្តព្ពេ បរេតិ សំ-ការលោបំ កត្វា និទ្ទិដ្ឋ’’ន្តិ វទន្តិ. អត្តា ច នំ យថា វេទីតិ នំ សត្តំ តស្ស អត្តា ចិត្តំ យថា ‘‘អហំ បរិសុទ្ធោ, អបរិសុទ្ធោ វា’’តិ យាថាវតោ អវេទិ ជានាតិ. ទេវាបិ នំ តថា វិទូតិ វិសុទ្ធិទេវា, ឧបបត្តិទេវា ច តថា វិទូ វិទន្តិ ជានន្តិ, តស្មា សយំ តាទិសា ទេវា ច បមាណំ សុទ្ធាសុទ្ធានំ សុទ្ធាសុទ្ធភាវជាននេ, ន យេ កេចិ ឥច្ឆាទោសបរេតា សត្តាតិ អធិប្បាយោ.

បរេតិ បណ្ឌិតេ ឋបេត្វា តតោ អញ្ញេ, កុសលាកុសលសាវជ្ជានវជ្ជំ កម្មំ កម្មផលំ កាយស្ស អសុភតំ សង្ខារានំ អនិច្ចតំ អជានន្តា ឥធ បរេ នាម. តេ មយមេត្ថ ឥមស្មិំ ជីវលោកេ យមាម ឧបរមាម, ‘‘សតតំ សមិតំ មច្ចុ សន្តិកំ គច្ឆាមា’’តិ ន ជានន្តិ. យេ ច តត្ថ វិជានន្តីតិ យេ ច តត្ថ បណ្ឌិតា ‘‘មយំ មច្ចុ សមីបំ គច្ឆាមា’’តិ វិជានន្តិ. តតោ សម្មន្តិ មេធគាតិ ឯវញ្ហិ តេ ជានន្តា មេធគានំ បរវិហិំសនានំ វូបសមាយ បដិបជ្ជន្តិ, អត្តនា បរេ ច អញ្ញេ ន មេធន្តិ ន ពាធេន្តីតិ អត្ថោ. ត្វំ បន ជីវិតនិមិត្តំ អចោរេ ចោរេ ករោន្តោបិ ទណ្ឌនេន សាមិកេ អស្សាមិកេ ករោន្តោបិ ធនជានិយា ពាធសិ បញ្ញាវេកល្លតោ. តថា អករោន្តោបិ ជីវតេ វាបិ សប្បញ្ញោ, អបិ វិត្តបរិក្ខយោ បរិក្ខីណធនោបិ សប្បញ្ញជាតិកោ ឥតរីតរសន្តោសេន សន្តុដ្ឋោ អនវជ្ជាយ ជីវិកាយ ជីវតិយេវ. តស្ស ហិ ជីវិតំ នាម. តេនាហ ភគវា – ‘‘បញ្ញាជីវិំ ជីវិតមាហុ សេដ្ឋ’’ន្តិ (សំ. និ. ១.៧៣, ២៤៦; សុ. និ. ១៨៤). ទុម្មេធបុគ្គលោ បន បញ្ញាយ ច អលាភេន ទិដ្ឋធម្មិកំ សម្បរាយិកញ្ច អត្ថំ វិរាធេន្តោ វិត្តវាបិ ន ជីវតិ គរហាទិបវត្តិយា ជីវន្តោ នាម ន ហោតិ, អនុបាយញ្ញុតាយ យថាធិគតំ ធនំ នាសេន្តោ ជីវិតម្បិ សន្ធារេតុំ ន សក្កោតិយេវ.

ឥមា កិរ ចតស្សោបិ គាថា ថេរោ សុបិនន្តេន រញ្ញោ កថេសិ. រាជា សុបិនំ ទិស្វា ថេរំ នមស្សន្តោយេវ បពុជ្ឈិត្វា បភាតាយ រត្តិយា ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា អត្តនា ទិដ្ឋនិយាមេន សុបិនំ កថេសិ. តំ សុត្វា ថេរោ តា គាថា បច្ចុនុភាសិត្វា ‘‘សព្ពំ សុណាតី’’តិអាទិនា ទ្វីហិ គាថាហិ រាជានំ ឱវទិ. តត្ថ សព្ពំ សុណាតិ សោតេនាតិ ឥធ សោតព្ពំ សទ្ទំ អាបាថគតំ សព្ពំ សុភាសិតំ ទុព្ភាសិតញ្ច អពធិរោ សោតេន សុណាតិ. តថា សព្ពំ រូបំ សុន្ទរំ អសុន្ទរម្បិ ចក្ខុនា អនន្ធោ បស្សតិ, អយមិន្ទ្រិយានំ សភាវោ. តត្ថ បន ន ច ទិដ្ឋំ សុតំ ធីរោ, សព្ពំ ឧជ្ឈិតុន្តិ ច និទស្សនមត្តមេតំ. យញ្ហិ តំ ទិដ្ឋំ សុតំ វា, ន តំ សព្ពំ ធីរោ សប្បញ្ញោ ឧជ្ឈិតុំ បរិច្ចជិតុំ គហេតុំ វា អរហតិ. គុណាគុណំ បន តត្ថ ឧបបរិក្ខិត្វា ឧជ្ឈិតព្ពមេវ ឧជ្ឈិតុំ គហេតព្ពញ្ច គហេតុំ អរហតិ, តស្មា ចក្ខុមាស្ស យថា អន្ធោ ចក្ខុមាបិ សមានោ ឧជ្ឈិតព្ពេ ទិដ្ឋេ អន្ធោ យថា អស្ស អបស្សន្តោ វិយ ភវេយ្យ, តថា ឧជ្ឈិតព្ពេ សុតេ សោតវាបិ ពធិរោ យថា អស្ស អសុណន្តោ វិយ ភវេយ្យ. បញ្ញវាស្ស យថា មូគោតិ វិចារណបញ្ញាយ បញ្ញវា វចនកុសលោបិ អវត្តព្ពេ មូគោ វិយ ភវេយ្យ. ពលវា ថាមសម្បន្នោបិ អកត្តព្ពេ ទុព្ពលោរិវ, រការោ បទសន្ធិករោ, អសមត្ថោ វិយ ភវេយ្យ. អថ អត្ថេ សមុប្បន្នេ, សយេថ មតសាយិកន្តិ អត្តនា កាតព្ពកិច្ចេ ឧប្បន្នេ ឧបដ្ឋិតេ មតសាយិកំ សយេថ, មតសាយិកំ សយិត្វាបិ តំ កិច្ចំ តីរេតព្ពមេវ, ន វិរាធេតព្ពំ. អថ វា អថ អត្ថេ សមុប្បន្នេតិ អត្តនា អករណីយេ អត្ថេ កិច្ចេ ឧប្បន្នេ ឧបដ្ឋិតេ មតសាយិកំ សយេថ, មតសាយិកំ សយិត្វាបិ តំ ន កាតព្ពមេវ. ន ហិ បណ្ឌិតោ អយុត្តំ កាតុមរហតីតិ ឯវំ ថេរេន ឱវទិតោ រាជា អកត្តព្ពំ បហាយ កាតព្ពេយេវ យុត្តប្បយុត្តោ អហោសីតិ.

មហាកច្ចាយនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.