៥. សរភង្គត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សរេ ហត្ថេហីតិអាទិកា អាយស្មតោ សរភង្គត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ អញ្ញតរស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, អនភិលក្ខិតោតិស្ស កុលវំសាគតំ នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ កាមេ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា សរតិណានិ សយមេវ ភញ្ជិត្វា បណ្ណសាលំ កត្វា វសតិ. តតោ បដ្ឋាយ សរភង្គោតិស្ស សមញ្ញា អហោសិ. អថ ភគវា ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ តស្ស អរហត្តូបនិស្សយំ ទិស្វា, តត្ថ គន្ត្វា, ធម្មំ ទេសេសិ. សោ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្វា តត្ថេវ វសតិ. អថស្ស តាបសកាលេ កតា បណ្ណសាលា ជិណ្ណា បលុគ្គា អហោសិ. តំ ទិស្វា មនុស្សា ‘‘កិស្ស, ភន្តេ, ឥមំ កុដិកំ ន បដិសង្ខរោថា’’តិ អាហំសុ. ថេរោ ‘‘កុដិកា យថា តាបសកាលេ កតា, ឥទានិ តថា កាតុំ ន សក្កា’’តិ តំ សព្ពំ បកាសេន្តោ –

៤៨៧. ‘‘សរេ ហត្ថេហិ ភញ្ជិត្វា, កត្វាន កុដិមច្ឆិសំ;

តេន មេ សរភង្គោតិ, នាមំ សម្មុតិយា អហុ.

៤៨៨. ‘‘ន មយ្ហំ កប្បតេ អជ្ជ, សរេ ហត្ថេហិ ភញ្ជិតុំ;

សិក្ខាបទា នោ បញ្ញត្តា, គោតមេន យសស្សិនា’’តិ. – ទ្វេ គាថា អភាសិ;

តត្ថ សរេ ហត្ថេហិ ភញ្ជិត្វាតិ, បុព្ពេ តាបសកាលេ សរតិណានិ មម ហត្ថេហិ ឆិន្ទិត្វា តិណកុដិំ កត្វា អច្ឆិសំ វសិំ, និសីទិញ្ចេវ និបជ្ជិញ្ច. តេនាតិ កុដិករណត្ថំ សរានំ ភញ្ជនេន. សម្មុតិយាតិ អន្វត្ថសម្មុតិយា សរភង្គោតិ, នាមំ អហុ អហោសិ.

ន មយ្ហំ កប្បតេ អជ្ជាតិ អជ្ជ ឥទានិ ឧបសម្បន្នស្ស មយ្ហំ សរេ សរតិណេ ហត្ថេហិ ភញ្ជិតុំ ន កប្បតេ ន វដ្ដតិ. កស្មា? សិក្ខាបទា នោ បញ្ញត្តា, គោតមេន យសស្សិនាតិ. តេន យំ អម្ហាកំ សត្ថារា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ, តំ មយំ ជីវិតហេតុនាបិ នាតិក្កមាមាតិ ទស្សេតិ.

ឯវំ ឯកេន បការេន តិណកុដិកាយ អបដិសង្ខរណេ ការណំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អបរេនបិ បរិយាយេន នំ ទស្សេន្តោ –

៤៨៩. ‘‘សកលំ សមត្តំ រោគំ, សរភង្គោ នាទ្ទសំ បុព្ពេ;

សោយំ រោគោ ទិដ្ឋោ, វចនករេនាតិទេវស្សា’’តិ. – ឥមំ គាថមាហ;

តត្ថ សកលន្តិ សព្ពំ. សមត្តន្តិ សម្បុណ្ណំ, សព្ពភាគតោ អនវសេសន្តិ អត្ថោ. រោគន្តិ ទុក្ខទុក្ខតាទិវសេន រុជនដ្ឋេន រោគភូតំ ឧបាទានក្ខន្ធបញ្ចកំ សន្ធាយ វទតិ. នាទ្ទសំ បុព្ពេតិ សត្ថុ ឱវាទបដិលាភតោ បុព្ពេ ន អទ្ទក្ខិំ. សោយំ រោគោ ទិដ្ឋោ, វចនករេនាតិទេវស្សាតិ សម្មុតិទេវា ឧបបត្តិទេវា វិសុទ្ធិទេវាតិ សព្ពេបិ ទេវេ អត្តនោ សីលាទិគុណេហិ អតិក្កមិត្វា ឋិតត្តា អតិទេវស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ឱវាទបដិករេន សរភង្គេន សោ អយំ ខន្ធបញ្ចកសង្ខាតោ រោគោ វិបស្សនាបញ្ញាសហិតាយ មគ្គបញ្ញាយ បញ្ចក្ខន្ធតោ ទិដ្ឋោ, បរិញ្ញាតោតិ អត្ថោ. ឯតេន ឯវំ អត្តភាវកុដិកាយម្បិ អនបេក្ខោ ពាហិរំ តិណកុដិកំ កថំ បដិសង្ខរិស្សតីតិ ទស្សេតិ.

ឥទានិ យំ មគ្គំ បដិបជ្ជន្តេន មយា អយំ អត្តភាវរោគោ យាថាវតោ ទិដ្ឋោ, ស្វាយំ មគ្គោ សព្ពពុទ្ធសាធារណោ. យេន នេសំ ឱវាទធម្មោបិ មជ្ឈេ ភិន្នសុវណ្ណសទិសោ យត្ថាហំ បតិដ្ឋាយ ទុក្ខក្ខយំ បត្តោតិ ឯវំ អត្តនោ អរហត្តបដិបត្តិំ ព្យាករោន្តោ –

៤៩០. ‘‘យេនេវ មគ្គេន គតោ វិបស្សី, យេនេវ មគ្គេន សិខី ច វេស្សភូ;

កកុសន្ធកោណាគមនោ ច កស្សបោ, តេនញ្ជសេន អគមាសិ គោតមោ.

៤៩១. ‘‘វីតតណ្ហា អនាទានា, សត្ត ពុទ្ធា ខយោគធា;

យេហាយំ ទេសិតោ ធម្មោ, ធម្មភូតេហិ តាទិភិ.

៤៩២. ‘‘ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ, អនុកម្បាយ បាណិនំ;

ទុក្ខំ សមុទយោ មគ្គោ, និរោធោ ទុក្ខសង្ខយោ.

៤៩៣. ‘‘យស្មិំ និវត្តតេ ទុក្ខំ, សំសារស្មិំ អនន្តកំ;

ភេទា ឥមស្ស កាយស្ស, ជីវិតស្ស ច សង្ខយា;

អញ្ញោ បុនព្ភវោ នត្ថិ, សុវិមុត្តោម្ហិ សព្ពធី’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ –

តត្ថ យេនេវ មគ្គេនាតិ យេនេវ សបុព្ពភាគេន អរិយេន អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន. គតោតិ បដិបន្នោ និព្ពានំ អធិគតោ. វិបស្សីតិ វិបស្សី សម្មាសម្ពុទ្ធោ. កកុសន្ធាតិ អវិភត្តិកោ និទ្ទេសោ. ‘‘កកុសន្ធកោណាគមនា’’តិបិ បាឋោ. តេនញ្ជសេនាតិ តេនេវ អញ្ជសេន អរិយមគ្គេន.

អនាទានាតិ អនុបាទានា អប្បដិសន្ធិកា វា. ខយោគធាតិ និព្ពានោគធា និព្ពានបតិដ្ឋា. យេហាយំ ទេសិតោ ធម្មោតិ យេហិ សត្តហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ អយំ សាសនធម្មោ ទេសិតោ បវេទិតោ. ធម្មភូតេហីតិ ធម្មកាយតាយ ធម្មសភាវេហិ, នវលោកុត្តរធម្មតោ វា ភូតេហិ ជាតេហិ, ធម្មំ វា បត្តេហិ. តាទិភីតិ, ឥដ្ឋាទីសុ តាទិភាវប្បត្តេហិ.

‘‘ចត្តារិ អរិយសច្ចានី’’តិអាទិនា តេហិ ទេសិតំ ធម្មំ ទស្សេតិ. តត្ថ ចត្តារីតិ គណនបរិច្ឆេទោ. អរិយសច្ចានីតិ បរិច្ឆិន្នធម្មទស្សនំ. វចនត្ថតោ បន អរិយានិ ច អវិតថដ្ឋេន សច្ចានិ ចាតិ អរិយសច្ចានិ, អរិយស្ស វា ភគវតោ សច្ចានិ តេន ទេសិតត្តា, អរិយភាវករានិ វា សច្ចានីតិ អរិយសច្ចានិ. កុច្ឆិតភាវតោ តុច្ឆភាវតោ ច ទុក្ខំ, ឧបាទានក្ខន្ធបញ្ចកំ. តំ ទុក្ខំ សមុទេតិ ឯតស្មាតិ សមុទយោ, តណ្ហា. កិលេសេ មារេន្តោ គច្ឆតិ, និព្ពានត្ថិកេហិ មគ្គីយតីតិ វា មគ្គោ, សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ អដ្ឋ ធម្មា. សំសារចារកសង្ខាតោ នត្ថិ ឯត្ថ រោធោ, ឯតស្មិំ វា អធិគតេ បុគ្គលស្ស រោធាភាវោ ហោតិ, និរុជ្ឈតិ ទុក្ខមេត្ថាតិ វា និរោធោ, និព្ពានំ. តេនាហ ‘‘ទុក្ខសង្ខយោ’’តិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារោ បន វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

យស្មិន្តិ យស្មិំ និរោធេ និព្ពានេ អធិគតេ. និវត្តតេតិ អរិយមគ្គភាវនាយ សតិ អនន្តកំ អបរិយន្តំ ឥមស្មិំ សំសារេ ជាតិអាទិទុក្ខំ ន បវត្តតិ ឧច្ឆិជ្ជតិ, សោ និរោធោតិ អយំ ធម្មភូតេហិ សម្មាសម្ពុទ្ធេហិ ទេសិតោ ធម្មោតិ យោជនា. ‘‘ភេទា’’តិអាទិនា ‘‘រោគោ ទិដ្ឋោ’’តិ ទុក្ខបរិញ្ញាយ សូចិតំ អត្តនោ អរហត្តប្បត្តិំ សរូបតោ ទស្សេតិ. ‘‘យស្មិំ និព្ពត្តតេ ទុក្ខ’’ន្តិ បន បាឋេ សកលគាថាយ តត្ថាយំ យោជនា – យស្មិំ ខន្ធាទិបដិបាដិសញ្ញិតេ សំសារេ ឥទំ អនន្តកំ ជាតិអាទិទុក្ខំ និព្ពត្តំ, សោ ឥតោ ទុក្ខប្បត្តិតោ អញ្ញោ បុនប្បុនំ ភវនភាវតោ បុនព្ភវោ. ឥមស្ស ជីវិតិន្ទ្រិយស្ស សង្ខយា កាយសង្ខាតស្ស ខន្ធបញ្ចកស្ស ភេទា វិនាសា ឧទ្ធំ នត្ថិ, តស្មា សព្ពធិ សព្ពេហិ កិលេសេហិ សព្ពេហិ ភវេហិ សុដ្ឋុ វិមុត្តោ វិសំយុត្តោ អម្ហីតិ.

សរភង្គត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សត្តកនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.