៨. មិគជាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សុទេសិតោតិអាទិកា អាយស្មតោ មិគជាលត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ វិសាខាយ មហាឧបាសិកាយ បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, មិគជាលោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិហារំ គន្ត្វា អភិណ្ហសោ ធម្មស្សវនេន បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៤១៧. ‘‘សុទេសិតោ ចក្ខុមតា, ពុទ្ធេនាទិច្ចពន្ធុនា;

សព្ពសំយោជនាតីតោ, សព្ពវដ្ដវិនាសនោ.

៤១៨. ‘‘និយ្យានិកោ ឧត្តរណោ, តណ្ហាមូលវិសោសនោ;

វិសមូលំ អាឃាតនំ, ឆេត្វា បាបេតិ និព្ពុតិំ.

៤១៩. ‘‘អញ្ញាណមូលភេទាយ, កម្មយន្តវិឃាដនោ;

វិញ្ញាណានំ បរិគ្គហេ, ញាណវជិរនិបាតនោ.

៤២០.

‘‘វេទនានំ វិញ្ញាបនោ, ឧបាទានប្បមោចនោ;

ភវំ អង្គារកាសុំវ, ញាណេន អនុបស្សនោ.

៤២១. ‘‘មហារសោ សុគម្ភីរោ, ជរាមច្ចុនិវារណោ;

អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, ទុក្ខូបសមនោ សិវោ.

៤២២. ‘‘កម្មំ កម្មន្តិ ញត្វាន, វិបាកញ្ច វិបាកតោ;

បដិច្ចុប្បន្នធម្មានំ, យថាវាលោកទស្សនោ;

មហាខេមង្គមោ សន្តោ, បរិយោសានភទ្ទកោ’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ សុទេសិតោតិ សុដ្ឋុ ទេសិតោ, វេនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបំ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថានំ យាថាវតោ វិភាវនវសេន ទេសិតោតិ អត្ថោ. អថ វា សុទេសិតោតិ សម្មា ទេសិតោ, បវត្តិនិវត្តីនំ តទុភយហេតូនញ្ច អវិបរីតតោ បកាសនវសេន ភាសិតោ ស្វាខ្យាតោតិ អត្ថោ. ចក្ខុមតាតិ មំសចក្ខុ, ទិព្ពចក្ខុ, បញ្ញាចក្ខុ, ពុទ្ធចក្ខុ, សមន្តចក្ខូតិ ឥមេហិ បញ្ចហិ ចក្ខូហិ ចក្ខុមតា. ពុទ្ធេនាតិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធេន. អាទិច្ចពន្ធុនាតិ អាទិច្ចគោត្តេន. ទុវិធោ ហិ លោកេ ខត្តិយវំសោ – អាទិច្ចវំសោ, សោមវំសោតិ. តត្ថ អាទិច្ចវំសោ, ឱក្កាករាជវំសោតិ ជានិតព្ពំ. តតោ សញ្ជាតតាយ សាកិយា អាទិច្ចគោត្តាតិ ភគវា ‘‘អាទិច្ចពន្ធូ’’តិ វុច្ចតិ. អថ វា អាទិច្ចស្ស ពន្ធូតិបិ ភគវា អាទិច្ចពន្ធុ, ស្វាយមត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ. កាមរាគសំយោជនាទីនំ សព្ពេសំ សំយោជនានំ សមតិក្កមនភាវតោ សព្ពសំយោជនាតីតោ តតោ ឯវ កិលេសកម្មវិបាកវដ្ដានំ វិនាសនតោ វិទ្ធំសនតោ សព្ពវដ្ដវិនាសនោ, សំសារចារកតោ និយ្យានតោ និយ្យានិកោ, សំសារមហោឃតោ សមុត្តរណដ្ឋេន ឧត្តរណោ, កាមតណ្ហាទីនំ សព្ពតណ្ហានំ មូលំ អវិជ្ជំ អយោនិសោ មនសិការញ្ច វិសោសេតិ សុក្ខាបេតីតិ តណ្ហាមូលវិសោសនោ, តិណ្ណម្បិ វេទានំ សម្បដិវេធស្ស វិទ្ធំសនតោ វិសស្ស ទុក្ខស្ស ការណត្តា វិសមូលំ, សត្តានំ ព្យសនុប្បត្តិដ្ឋានតាយ អាឃាតនំ កម្មំ កិលេសំ វា ឆេត្វា សមុច្ឆិន្ទិត្វា និព្ពុតិំ និព្ពានំ បាបេតិ.

អញ្ញាណស្ស មូលំ អយោនិសោ មនសិការោ អាសវា ច ‘‘អាសវសមុទយា អវិជ្ជាសមុទយោ’’តិ (ម. និ. ១.១០៣) ហិ វុត្តំ, តស្ស ភេទាយ វជិរូបមញាណេន ភិន្ទនត្ថាយ. អថ វា ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិអាទិវចនតោ (វិភ. ២២៥-២២៦; សំ. និ. ២.១) អញ្ញាណំ មូលំ ឯតស្សាតិ អញ្ញាណមូលំ, ភវចក្កំ, តស្ស មគ្គញាណវជិរេន បទាលនត្ថំ ទេសិតោតិ សម្ពន្ធោ. កម្មយន្តវិឃាដនោតិ កម្មឃដិតស្ស អត្តភាវយន្តស្ស វិទ្ធំសនោ. វិញ្ញាណានំ បរិគ្គហេតិ កាមភវាទីសុ យថាសកកម្មុនា វិញ្ញាណគ្គហណេ ឧបដ្ឋិតេតិ វចនសេសោ. តត្ថ តត្ថ ហិ ភវេ បដិសន្ធិយា គហិតាយ តំតំភវនិស្សិតវិញ្ញាណានិបិ គហិតានេវ ហោន្តិ. ញាណវជិរនិបាតនោតិ ញាណវជិរស្ស និបាតោ, ញាណវជិរំ និបាតេត្វា តេសំ បទាលេតា. លោកុត្តរធម្មោ ហិ ឧប្បជ្ជមានោ សត្តមភវាទីសុ ឧប្បជ្ជនារហានិ វិញ្ញាណានិ ភិន្ទត្តមេវ ឧប្បជ្ជតីតិ.

វេទនានំ វិញ្ញាបនោតិ សុខាទីនំ តិស្សន្នំ វេទនានំ យថាក្កមំ ទុក្ខសល្លានិច្ចវសេន យាថាវតោ បវេទកោ. ឧបាទានប្បមោចនោតិ កាមុបាទានាទីហិ ចតូហិបិ ឧបាទានេហិ ចិត្តសន្តានស្ស វិមោចកោ. ភវំ អង្គារកាសុំវ, ញាណេន អនុបស្សនោតិ កាមភវាទិនវវិធម្បិ ភវំ ឯកាទសហិ អគ្គីហិ អាទិត្តភាវតោ សាធិកបោរិសំ អង្គារកាសុំ វិយ មគ្គញាណេន អនុបច្ចក្ខតោ ទស្សេតា.

សន្តបណីតភាវតោ អតិត្តិករដ្ឋេន មហារសោ បរិញ្ញាទិវសេន វា មហាកិច្ចតាយ សាមញ្ញផលវសេន មហាសម្បត្តិតាយ ច មហារសោ, អនុបចិតសម្ភារេហិ ទុរវគាហតាយ អលព្ភនេយ្យបតិដ្ឋតាយ ច សុដ្ឋុ គម្ភីរោ ជរាមច្ចុនិវារណោ, អាយតិំ ភវាភិនិប្ផត្តិយា និវត្តនេន ជរាយ មច្ចុនោ ច បដិសេធកោ. ឥទានិ យថាវុត្តគុណវិសេសយុត្តំ ធម្មំ សរូបតោ ទស្សេន្តោ ‘‘អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ’’តិ វត្វា បុនបិ តស្ស កតិបយេ គុណេ វិភាវេតុំ ‘‘ទុក្ខូបសមនោ សិវោ’’តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ – បរិសុទ្ធដ្ឋេន អរិយោ, សម្មាទិដ្ឋិអាទិអដ្ឋធម្មសមោធានតាយ អដ្ឋង្គិកោ, និព្ពានគវេសនដ្ឋេន មគ្គោ សកលវដ្ដទុក្ខវូបសមនដ្ឋេន ទុក្ខវូបសមនោ, ខេមដ្ឋេន សិវោ.

យថា ឥតោ ពាហិរកសមយេ អសម្មាសម្ពុទ្ធបវេទិតត្តា កម្មវិបាកោ វិបល្លាសោ សិយាតិ ឯវំ អវិបល្លាសេត្វា បដិច្ចុប្បន្នធម្មានំ បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ កម្មំ កម្មន្តិ វិបាកញ្ច វិបាកតោ ញត្វាន បុព្ពភាគញាណេន ជាននហេតុ សស្សតុច្ឆេទគ្គាហានំ វិធមនេន យាថាវតោ អាលោកទស្សនោ តក្ករស្ស លោកុត្តរញាណាលោកស្ស ទស្សនោ. កេនចិ កញ្ចិ កទាចិបិ អនុបទ្ទុតត្តា មហាខេមំ និព្ពានំ គច្ឆតិ សត្តេ គមេតិ ចាតិ មហាខេមង្គមោ, សព្ពកិលេសទរថបរិឡាហវូបសមនតោ សន្តោ, អកុប្បាយ ចេតោវិមុត្តិយា អនុបាទិសេសាយ ច និព្ពានធាតុយា បាបនេន បរិយោសានភទ្ទកោ សុទេសិតោ ចក្ខុមតាតិ យោជនា.

ឯវំ ថេរោ នានានយេហិ អរិយធម្មំ បសំសន្តោ តស្ស ធម្មស្ស អត្តនា អធិគតភាវំ អញ្ញាបទេសេន បកាសេសិ.

មិគជាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.