៧. កាតិយានត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧដ្ឋេហីតិអាទិកា អាយស្មតោ កាតិយានត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្ស កោសិយគោត្តស្ស ព្រាហ្មណស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តោ, មាតុគោត្តវសេន បន កាតិយានោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ សាមញ្ញកានិត្ថេរស្ស គិហិសហាយោ ថេរំ ទិស្វា បព្ពជិតោ សមណធម្មំ ករោន្តោ រត្តិំ ‘‘និទ្ទាភិភវំ វិនោទេស្សាមី’’តិ ចង្កមំ អារុហិ. សោ ចង្កមន្តោ និទ្ទាយ អភិភូតោ បចលាយមានោ បរិបតិត្វា តត្ថេវ អនន្តរហិតាយ ភូមិយា និបជ្ជិ, សត្ថា តស្ស តំ បវត្តិំ ទិស្វា សយំ តត្ថ គន្ត្វា អាកាសេ ឋត្វា ‘‘កាតិយានា’’តិ សញ្ញំ អទាសិ. សោ សត្ថារំ ទិស្វា ឧដ្ឋហិត្វា វន្ទិត្វា សំវេគជាតោ អដ្ឋាសិ. អថស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេន្តោ –

៤១១. ‘‘ឧដ្ឋេហិ និសីទ កាតិយាន, មា និទ្ទាពហុលោ អហុ ជាគរស្សុ;

មា តំ អលសំ បមត្តពន្ធុ, កូដេនេវ ជិនាតុ មច្ចុរាជា.

៤១២. ‘‘សេយ្យថាបិ មហាសមុទ្ទវេគោ, ឯវំ ជាតិជរាតិ វត្តតេ តំ;

សោ ករោហិ សុទីបមត្តនោ ត្វំ, ន ហិ តាណំ តវ វិជ្ជតេវ អញ្ញំ.

៤១៣. ‘‘សត្ថា ហិ វិជេសិ មគ្គមេតំ, សង្គា ជាតិជរាភយា អតីតំ;

បុព្ពាបររត្តមប្បមត្តោ, អនុយុញ្ជស្សុ ទឡ្ហំ ករោហិ យោគំ.

៤១៤. ‘‘បុរិមានិ បមុញ្ច ពន្ធនានិ, សង្ឃាដិខុរមុណ្ឌភិក្ខភោជី;

មា ខិឌ្ឌារតិញ្ច មា និទ្ទំ, អនុយុញ្ជិត្ថ ឈាយ កាតិយាន.

៤១៥. ‘‘ឈាយាហិ ជិនាហិ កាតិយាន, យោគក្ខេមបថេសុ កោវិទោសិ;

បប្បុយ្យ អនុត្តរំ វិសុទ្ធិំ, បរិនិព្ពាហិសិ វារិនាវ ជោតិ.

៤១៦. ‘‘បជ្ជោតករោ បរិត្តរំសោ, វាតេន វិនម្យតេ លតាវ;

ឯវម្បិ តុវំ អនាទិយានោ, មារំ ឥន្ទសគោត្ត និទ្ធុនាហិ;

សោ វេទយិតាសុ វីតរាគោ, កាលំ កង្ខ ឥធេវ សីតិភូតោ’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ ឧដ្ឋេហីតិ និទ្ទូបគមនតោ ឧដ្ឋហន្តោ ឧដ្ឋានវីរិយំ ករោហិ. យស្មា និបជ្ជា នាម កោសជ្ជបក្ខិយា, តស្មា មា សយិ. និសីទាតិ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា ឧជុំ កាយំ បណិធាយ បរិមុខំ សតិំ ឧបដ្ឋបេត្វា និសីទ. កាតិយានាតិ តំ នាមេន អាលបតិ. មា និទ្ទាពហុលោ អហូតិ និទ្ទាពហុលោ និទ្ទាភិភូតោ មា អហុ. ជាគរស្សូតិ ជាគរ, ជាគរិយមនុយុត្តោ ហោហិ. មា តំ អលសន្តិ ជាគរិយំ អននុយុញ្ជន្តំ តំ អលសំ កុសីតំ បមត្តពន្ធុ មច្ចុរាជា កូដេនេវ អទ្ទុហនេន វិយ នេសាទោ មិគំ វា បក្ខិំ វា ជរារោគេហិ មា ជិនាតុ មា អភិភវតុ, មា អជ្ឈោត្ថរតូតិ អត្ថោ.

សេយ្យថាបីតិ សេយ្យថា អបិ. មហាសមុទ្ទវេគោតិ មហាសមុទ្ទស្ស ឩមិវេគោ. ឯវន្តិ យថា នាម មហាសមុទ្ទឩមិវេគោ ឧបរូបរិ ឧដ្ឋហន្តោ តំ អភិក្កមិតុំ អសក្កោន្តំ បុរិសំ អភិភវតិ, ឯវំ ជាតិ ជរា ច កោសជ្ជាភិភូតំ តំ អតិវត្តតេ ឧបរូបរិ អជ្ឈោត្ថរតិ. សោ ករោហីតិ សោ ត្វំ, កាតិយាន, ចតូហិ ឱឃេហិ អនជ្ឈោត្ថរណីយំ អរហត្តផលសង្ខាតំ សុទីបំ អត្តនោ ករោហិ អត្តនោ សន្តានេ ឧប្បាទេហិ. ន ហិ តាណំ តវ វិជ្ជតេវ អញ្ញន្តិ ហីតិ ហេតុអត្ថេ និបាតោ. យស្មា តតោ អគ្គផលតោ អញ្ញំ តវ តាណំ នាម ឥធ វា ហុរំ វា ន ឧបលព្ភតិ, តស្មា តំ អរហត្តសង្ខាតំ សុទីបំ ករោហីតិ.

សត្ថា ហិ វិជេសិ មគ្គមេតន្តិ យំ សាធេតុំ អវិសហន្តា យតោ បរាជិតា បុថូ អញ្ញតិត្ថិយា, តទេតំ តស្ស សុទីបស្ស ការណភូតំ បញ្ចវិធសង្គតោ ជាតិអាទិភយតោ ច អតីតំ អរិយមគ្គំ ទេវបុត្តមារាទិកេ អភិភវិត្វា តុយ្ហំ សត្ថា វិជេសិ សាធេសិ. យស្មា សត្ថុ សន្តកំ នាម សាវកេន អធិគន្តព្ពំ ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, តស្មា តស្ស អធិគមាយ បុព្ពរត្តាបររត្តំ បុរិមយាមំ បច្ឆិមយាមញ្ច, អប្បមត្តោ សតោ សម្បជានោ ហុត្វា អនុយុញ្ជ យោគំ ភាវនំ ទឡ្ហញ្ច ករោហិ.

បុរិមានិ បមុញ្ច ពន្ធនានីតិ បុរិមកានិ គិហិកាលេ អាពទ្ធានិ គិហិពន្ធនានិ កាមគុណពន្ធនានិ បមុញ្ច វិស្សជ្ជេហិ, តត្ថ អនបេក្ខោ ហោហិ. សង្ឃាដិខុរមុណ្ឌភិក្ខភោជីតិ សង្ឃាដិធារី ខុរេន កតសិរមុណ្ឌោ ភិក្ខាហារភោជី, តិវិធម្បេតំ បុរិមពន្ធនបមោក្ខស្ស ខិឌ្ឌារតិនិទ្ទាននុយោគស្ស ច ការណវចនំ. យស្មា ត្វំ សង្ឃាដិបារុតោ មុណ្ឌោ ភិក្ខាហារោ ជីវតិ, តស្មា តេ កាមសុខានុយោគោ ខិឌ្ឌារតិនិទ្ទានុយោគោ ច ន យុត្តោតិ តតោ បុរិមានិ បមុញ្ច ពន្ធនានិ ខិឌ្ឌារតិំ និទ្ទញ្ច មានុយុញ្ជិត្ថាតិ យោជនា. ឈាយាតិ ឈាយស្សុ អារម្មណូបនិជ្ឈានំ អនុយុញ្ជ.

តំ បន អនុយុញ្ជន្តោ យេន ឈានេន ឈាយតោ កិលេសា សព្ពសោ ជិតា ហោន្តិ, តំ លក្ខណូបនិជ្ឈានំ អនុយុញ្ជាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘ឈាយាហិ ជិនាហី’’តិ អាហ. យោគក្ខេមបថេសុ កោវិទោសីតិ ចតូហិ យោគេហិ ខេមស្ស និព្ពានស្ស បថភូតេសុ ពោធិបក្ខិយធម្មេសុ កុសលោ ឆេកោ អសិ, តស្មា ភាវនំ ឧស្សុក្កាបេន្តោ អនុត្តរំ ឧត្តររហិតំ, វិសុទ្ធិំ និព្ពានំ អរហត្តញ្ច បប្បុយ្យ បាបុណិត្វា បន ត្វំ បរិនិព្ពាហិសិ. វារិនាវ ជោតីតិ មហតា សលិលវុដ្ឋិនិបាតេន អគ្គិខន្ធោ វិយ អរិយមគ្គវុដ្ឋិនិបាតេន បរិនិព្ពាយិស្សតិ.

បជ្ជោតករោតិ បជ្ជោតិំ ករោ បទីបោ. បរិត្តរំសោតិ ខុទ្ទកច្ចិកោ. វិនម្យតេតិ វិនមីយតិ អបនិយ្យតិ. លតាវាតិ វល្លិ វិយ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា វដ្ដិអាទិបច្ចយវេកល្លេន បរិត្តរំសោ មន្ទបភោ បទីបោ អប្បិកា លតា វា វាតេន វិធមិយ្យតិ វិទ្ធំសិយ្យតិ, ឯវំ តុវម្បិ. កោសិយគោត្តតាយ, ឥន្ទសគោត្ត, ឥន្ទសមានគោត្តំ. មារំ តស្ស វសេ អនាវត្តនា អនុបាទានតោ ច អនាទិយានោ, និទ្ធុនាហិ វិធមេហិ វិទ្ធំសេហិ. ឯវំ បន វិទ្ធំសមានោ សោ ត្វំ វេទយិតាសុ សព្ពាសុ វេទនាសុ វិគតច្ឆន្ទរាគោ ឥធេវ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ សព្ពកិលេសទរថបរិឡាហាភាវេន សីតិភូតោ និព្ពុតោ អត្តនោ បរិនិព្ពានកាលំ កង្ខ អាគមេហីតិ. ឯវំ សត្ថារា អនុបាទិសេសំ និព្ពានំ បាបេត្វា ទេសនាយ កតាយ ថេរោ ទេសនាវសានេ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. អរហត្តំ បន បត្វា សត្ថារា ទេសិតនិយាមេនេវ ឥមា គាថា អភាសិ. តា ឯវ ឥមា គាថា ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណញ្ច ជាតា.

កាតិយានត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.