៥. មាលុក្យបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

មនុជស្សាតិអាទិកា អាយស្មតោ មាលុក្យបុត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ កោសលរញ្ញោ អគ្គាសនិកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស មាតា មាលុក្យា នាម, តស្សា វសេន មាលុក្យបុត្តោត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ. សោ វយប្បត្តោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសំ បហាយ បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា វិចរន្តោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សាសនេ បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. សោ ញាតីសុ អនុកម្បាយ ញាតិកុលំ អគមាសិ. តំ ញាតកា បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន បរិវិសិត្វា ធនេន បលោភេតុកាមា មហន្តំ ធនរាសិំ បុរតោ ឧបដ្ឋបេត្វា ‘‘ឥទំ ធនំ តវ សន្តកំ, វិព្ភមិត្វា ឥមិនា ធនេន បុត្តទារំ បដិជគ្គន្តោ បុញ្ញានិ ករោហី’’តិ យាចិំសុ. ថេរោ តេសំ អជ្ឈាសយំ វិបរិវត្តេន្តោ អាកាសេ ឋត្វា –

៣៩៩. ‘‘មនុជស្ស បមត្តចារិនោ, តណ្ហា វឌ្ឍតិ មាលុវា វិយ;

សោ ប្លវតី ហុរា ហុរំ, ផលមិច្ឆំវ វនស្មិ វានរោ.

៤០០. ‘‘យំ ឯសា សហតេ ជម្មី, តណ្ហា លោកេ វិសត្តិកា;

សោកា តស្ស បវឌ្ឍន្តិ, អភិវដ្ឋំវ ពីរណំ.

៤០១. ‘‘យោ ចេតំ សហតេ ជម្មិំ, តណ្ហំ លោកេ ទុរច្ចយំ;

សោកា តម្ហា បបតន្តិ, ឧទពិន្ទូវ បោក្ខរា.

៤០២. ‘‘តំ វោ វទាមិ ភទ្ទំ វោ, យាវន្តេត្ថ សមាគតា;

តណ្ហាយ មូលំ ខណថ, ឧសីរត្ថោវ ពីរណំ;

មា វោ នឡំវ សោតោវ, មារោ ភញ្ជិ បុនប្បុនំ.

៤០៣. ‘‘ករោថ ពុទ្ធវចនំ, ខណោ វោ មា ឧបច្ចគា;

ខណាតីតា ហិ សោចន្តិ, និរយម្ហិ សមប្បិតា.

៤០៤. ‘‘បមាទោ រជោ បមាទោ, បមាទានុបតិតោ រជោ;

អប្បមាទេន វិជ្ជាយ, អព្ពហេ សល្លមត្តនោ’’តិ. –

ឥមាហិ ឆហិ គាថាហិ ធម្មំ ទេសេតិ.

តត្ថ មនុជស្សាតិ សត្តស្ស. បមត្តចារិនោតិ សតិវោស្សគ្គលក្ខណេន បមាទេន បមត្តចារិស្ស, នេវ ឈានំ, ន វិបស្សនា, ន មគ្គផលានិ វឌ្ឍន្តិ. យថា បន រុក្ខំ សំសិព្ពន្តី បរិយោនន្ធន្តី តស្ស វិនាសាយ មាលុវា លតា វឌ្ឍតិ, ឯវមស្ស ឆ ទ្វារានិ និស្សាយ រូបាទីសុ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជមានា តណ្ហា វឌ្ឍតិ. វឌ្ឍមានាវ យថា មាលុវា លតា អត្តនោ អបស្សយភូតំ រុក្ខំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា បាតេតិ, ឯវំ តណ្ហាវសិកំ បុគ្គលំ អបាយេ និបាតេតិ. សោ ប្លវតីតិ សោ តណ្ហាវសិកោ បុគ្គលោ អបរាបរំ ភវាភវេ ឧប្លវតិ ធាវតិ. យថា កិំ? ផលមិច្ឆំវ វនស្មិ វានរោ យថា រុក្ខផលំ ឥច្ឆន្តោ វានរោ វនស្មិំ ធាវន្តោ រុក្ខស្ស ឯកំ សាខំ គណ្ហាតិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ គណ្ហាតិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញន្តិ ‘‘សាខំ អលភិត្វា និសិន្នោ’’តិ វត្តព្ពតំ នាបជ្ជតិ; ឯវមេវ តណ្ហាវសិកោ បុគ្គលោ ហុរា ហុរំ ធាវន្តោ ‘‘អារម្មណំ អលភិត្វា តណ្ហាយ អប្បវត្តិំ បត្តោ’’តិ វត្តព្ពតំ នាបជ្ជតិ.

យន្តិ យំ បុគ្គលំ. ឯសា លាមកភាវេន ជម្មី វិសាហារតាយ វិសមូលតាយ វិសផលតាយ វិសបរិភោគតាយ រូបាទីសុ វិសត្តតាយ អាសត្តតាយ ច វិសត្តិកាតិ សង្ខំ គតា ឆទ្វារិកា តណ្ហា សហតេ អភិភវតិ តស្ស បុគ្គលស្ស. យថា នាម វនេ បុនប្បុនំ វស្សន្តេ ទេវេ អភិវដ្ឋំ ពីរណំ ពីរណតិណំ វឌ្ឍតិ, ឯវំ វដ្ដមូលកា សោកា អភិវឌ្ឍន្តិ វុទ្ធិំ អាបជ្ជន្តីតិ អត្ថោ.

យោ ចេតំ…បេ… ទុរច្ចយន្តិ យោ បន បុគ្គលោ ឯវំ វុត្តប្បការំ អតិក្កមិតុំ បជហិតុំ ទុក្ករតាយ ទុរច្ចយំ តណ្ហំ សហតេ អភិភវតិ, តម្ហា បុគ្គលា វដ្ដមូលកា សោកា បបតន្តិ. យថា នាម បោក្ខរេ បទុមបត្តេ បតិតំ ឧទពិន្ទុ ន បតិដ្ឋាតិ, ឯវំ ន បតិដ្ឋហន្តីតិ អត្ថោ.

តំ វោ វទាមីតិ តេន ការណេន អហំ តុម្ហេ វទាមិ. ភទ្ទំ វោតិ ភទ្ទំ តុម្ហាកំ ហោតុ, មា តណ្ហំ អនុវត្តបុគ្គលោ វិយ វិភវំ អនត្ថំ បាបុណាថាតិ អត្ថោ. យាវន្តេត្ថ សមាគតាតិ ឥមស្មិំ ឋានេ យត្តកា សន្និបតិតា, តត្តកា. កិំ វទសីតិ ចេ? តណ្ហាយ មូលំ ខណថ ឥមិស្សា ឆទ្វារិកតណ្ហាយ មូលំ ការណំ អវិជ្ជាទិកិលេសគ្គហនំ អរហត្តមគ្គញាណកុទាលេន ខណថ សមុច្ឆិន្ទថ. កិំ វិយាតិ? ឧសីរត្ថោវ ពីរណំ យថា ឧសីរេន អត្ថិកោ បុរិសោ មហន្តេន កុទាលេន ពីរណាបរនាមំ ឧសីរំ នាម តិណំ ខណតិ, ឯវមស្ស មូលំ ខណថាតិ អត្ថោ. មា វោ នឡំវ សោតោវ, មារោ ភញ្ជិ បុនប្បុនន្តិ តុម្ហេ នទីតីរេ ជាតំ នឡំ មហាវេគេន អាគតោ នទីសោតោ វិយ កិលេសមារោ មច្ចុមារោ ទេវបុត្តមារោ ច បុនប្បុនំ មា ភញ្ជីតិ អត្ថោ.

តស្មា ករោថ ពុទ្ធវចនំ ‘‘ឈាយថ, ភិក្ខវេ, មា បមាទត្ថា’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២១៥) វុត្តំ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ វចនំ ករោថ, យថានុសិដ្ឋំ បដិបត្តិយា សម្បាទេថ. ខណោ វោ មា ឧបច្ចគាតិ យោ ហិ ពុទ្ធវចនំ ន ករោតិ, តំ បុគ្គលំ អយំ ពុទ្ធុប្បាទក្ខណោ បតិរូបទេសវាសេ ឧប្បត្តិក្ខណោ សម្មទិដ្ឋិយា បដិលទ្ធក្ខណោ ឆន្នំ អាយតនានំ អវេកល្លក្ខណោតិ សព្ពោបិ ខណោ អតិក្កមតិ, សោ ខណោ មា តុម្ហេ អតិក្កមតុ. ខណាតីតាតិ យេ ហិ តំ ខណំ អតីតា, យេ វា បុគ្គលេ សោ ខណោ អតីតោ, តេ និរយម្ហិ សមប្បិតា តត្ថ និព្ពត្តា ចិរកាលំ សោចន្តិ.

បមាទោ រជោតិ រូបាទីសុ អារម្មណេសុ សតិវោស្សគ្គលក្ខណោ បមាទោ, សំកិលេសសភាវត្តា រាគរជាទិមិស្សតាយ ច រជោ. បមាទានុបតិតោ រជោតិ យោ ហិ កោចិ រជោ នាម រាគាទិកោ, សោ សព្ពោ បមាទានុបតិតោ បមាទវសេនេវ ឧប្បជ្ជតិ. អប្បមាទេនាតិ អប្បមជ្ជនេន អប្បមាទបដិបត្តិយា. វិជ្ជាយាតិ អគ្គមគ្គវិជ្ជាយ. អព្ពហេ សល្លមត្តនោតិ អត្តនោ ហទយនិស្សិតំ រាគាទិសល្លំ ឧទ្ធរេយ្យ សមូហនេយ្យាតិ.

មាលុក្យបុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.