១៤. សព្ពកាមិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ទ្វិបាទកោតិអាទិកា អាយស្មតោ សព្ពកាមិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ សាសនេ ឧប្បន្នំ អព្ពុទំ សោធេត្វា បដិបាកតិកំ ឋបេន្តំ ឯកំ ថេរំ ទិស្វា, ‘‘អហម្បិ អនាគតេ ឯកស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ អព្ពុទំ សោធេត្វា បដិបាកតិកំ ឋបេតុំ សមត្ថោ ភវេយ្យ’’ន្តិ បត្ថនំ បដ្ឋបេត្វា តទនុរូបានិ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អបរិនិព្ពុតេ ឯវ ភគវតិ វេសាលិយំ ខត្តិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា សព្ពកាមោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ញាតកេហិ ទារបរិគ្គហំ ការិតោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសំ ជិគុច្ឆន្តោ ធម្មភណ្ឌាគារិកស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ ឧបជ្ឈាយេន សទ្ធិំ វេសាលិំ ឧបគតោ ញាតិឃរំ អគមាសិ. តត្ថ នំ បុរាណទុតិយិកា បតិវិយោគទុក្ខិតា កិសា ទុព្ពណ្ណា អនលង្កតា កិលិដ្ឋវត្ថនិវសនា វន្ទិត្វា រោទមានា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. តំ ទិស្វា ថេរស្ស ករុណាបុរស្សរំ មេត្តំ ឧបដ្ឋាបយតោ អនុភូតារម្មណេ អយោនិសោមនសិការវសេន សហសា កិលេសោ ឧប្បជ្ជិ.

សោ តេន កសាហិ តាឡិតោ អាជានីយោ វិយ សញ្ជាតសំវេគោ តាវទេវ សុសានំ គន្ត្វា, អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គហេត្វា, តត្ថ បដិលទ្ធឈានំ បាទកំ កត្វា, វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា, អរហត្តំ បាបុណិ. អថស្ស សសុរោ អលង្កតបដិយត្តំ ធីតរំ អាទាយ មហតា បរិវារេន នំ ឧប្បព្ពាជេតុកាមោ វិហារំ អគមាសិ. ថេរោ តស្សា អធិប្បាយំ ញត្វា អត្តនោ កាមេសុ វិរត្តភាវំ សព្ពត្ថ ច អនុបលិត្តតំ បកាសេន្តោ –

៤៥៣. ‘‘ទ្វិបាទកោយំ អសុចិ, ទុគ្គន្ធោ បរិហីរតិ;

នានាកុណបបរិបូរោ, វិស្សវន្តោ តតោ តតោ.

៤៥៤. ‘‘មិគំ និលីនំ កូដេន, ពឡិសេនេវ អម្ពុជំ;

វានរំ វិយ លេបេន, ពាធយន្តិ បុថុជ្ជនំ.

៤៥៥. ‘‘រូបា សទ្ទា រសា គន្ធា, ផោដ្ឋព្ពា ច មនោរមា;

បញ្ច កាមគុណា ឯតេ, ឥត្ថិរូបស្មិ ទិស្សរេ.

៤៥៦. ‘‘យេ ឯតា ឧបសេវន្តិ, រត្តចិត្តា បុថុជ្ជនា;

វឌ្ឍេន្តិ កដសិំ ឃោរំ, អាចិនន្តិ បុនព្ភវំ.

៤៥៧. ‘‘យោ ចេតា បរិវជ្ជេតិ, សប្បស្សេវ បទា សិរោ;

សោមំ វិសត្តិកំ លោកេ, សតោ សមតិវត្តតិ.

៤៥៨. ‘‘កាមេស្វាទីនវំ ទិស្វា, នេក្ខម្មំ ទដ្ឋុ ខេមតោ;

និស្សដោ សព្ពកាមេហិ, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

តត្ថ ទ្វិបាទកោតិ យទិបិ អបាទកាទយោបិ កាយា អសុចីយេវ, អធិការវសេន បន ឧក្កដ្ឋបរិច្ឆេទេន វា ឯវំ វុត្តំ. យស្មា វា អញ្ញេ អសុចិភូតាបិ កាយា លោណម្ពិលាទីហិ អភិសង្ខរិត្វា មនុស្សានំ ភោជនេបិ ឧបនីយន្តិ, ន បន មនុស្សកាយោ, តស្មា អសុចិតរសភាវមស្ស ទស្សេន្តោ ‘‘ទ្វិបាទកោ’’តិ អាហ. អយន្តិ តទា ឧបដ្ឋិតំ ឥត្ថិរូបំ សន្ធាយាហ. អសុចីតិ អសុចិ ឯវ, ន ឯត្ថ កិញ្ចិបិ សុចីតិ អត្ថោ. ទុគ្គន្ធោ បរិហីរតីតិ ទុគ្គន្ធោ សមានោ បុប្ផគន្ធាទីហិ សង្ខរិត្វា បរិហរីយតិ. នានាកុណបបរិបូរោតិ កេសាទិអនេកប្បការកុណបភរិតោ. វិស្សវន្តោ តតោ តតោតិ បុប្ផគន្ធាទីហិស្ស ជេគុច្ឆភាវំ បដិច្ឆាទេតុំ វាយមន្តានម្បិ តំ វាយាមំ និប្ផលំ កត្វា នវហិ ទ្វារេហិ ខេឡសិង្ឃាណិកាទីនិ លោមកូបេហិ ច សេទជល្លិកំ ‘វិស្សវន្តោយេវ បរិហីរតី’តិ សម្ពន្ធោ.

ឯវំ ជេគុច្ឆោបិ សមានោ ចាយំ កាយោ កូដាទីហិ វិយ មិគាទិកេ អត្តនោ រូបាទីហិ អន្ធបុថុជ្ជនេ វញ្ចេតិយេវាតិ ទស្សេន្តោ ‘‘មិគ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ មិគំ និលីនំ កូដេនាតិ បាសវាករាទិនា កូដេន និលីនំ, បដិច្ឆន្នំ កត្វា មិគំ វិយ នេសាទោ. វក្ខមានោ ហិ ឥវ-សទ្ទោ ឥធាបិ អានេត្វា យោជេតព្ពោ. ពឡិសេនេវ អម្ពុជន្តិ អម្ពុជំ មច្ឆំ អាមិសពទ្ធេន ពឡិសេន វិយ ពាឡិសិកោ. វានរំ វិយ លេបេនាតិ រុក្ខសិលាទីសុ បក្ខិត្តេន មក្កដលេបេន មក្កដំ វិយ មិគលុទ្ទោ អន្ធបុថុជ្ជនំ វញ្ចេន្តោ ពាធេន្តីតិ.

កេ បន ពាធេន្តីតិ អាហ. ‘‘រូបា សទ្ទា’’តិអាទិ. រូបាទយោ ហិ បញ្ច កាមកោដ្ឋាសា វិសេសតោ វិសភាគវត្ថុសន្និស្សយា វិបល្លាសូបនិស្សយេន អយោនិសោមនសិការេន បរិក្ខិត្តានំ អន្ធបុថុជ្ជនានំ មនោ រមេន្តោ កិលេសវត្ថុតាយ អនត្ថាវហភាវតោ តេ ពាធេន្តិ នាម. តេន វុត្តំ ‘‘រូបា សទ្ទា…បេ… ឥត្ថិរូបស្មិ ទិស្សរេ’’តិ.

ឥត្ថិគ្គហណញ្ចេត្ថ អធិការវសេន កតន្តិ វេទិតព្ពំ. តេនេវាហ ‘‘យេ ឯតា ឧបសេវន្តី’’តិអាទិ. តស្សត្ថោ – យេ បុថុជ្ជនា ឯតា ឥត្ថិយោ រត្តចិត្តា រាគាភិភូតចិត្តា ឧបភោគវត្ថុសញ្ញាយ ឧបសេវន្តិ. វឌ្ឍេន្តិ កដសិំ ឃោរន្តិ តេ ជាតិអាទីហិ និរយាទីហិ ច ឃោរំ, ភយានកំ, អន្ធពាលេហិ អភិរមិតព្ពតោ កដសិសង្ខាតំ សំសារំ បុនប្បុនំ ឧប្បត្តិមរណាទិនា វឌ្ឍេន្តិ. តេនាហ ‘‘អាចិនន្តិ បុនព្ភវ’’ន្តិ.

យោ ចេតាតិ យោ បន បុគ្គលោ ឯតា ឥត្ថិយោ តត្ថ ឆន្ទរាគស្ស វិក្ខម្ភនេន វា សមុច្ឆិន្ទនេន វា អត្តនោ បាទេន សប្បស្ស សិរំ វិយ បរិវជ្ជេតិ, សោ សព្ពំ លោកំ វិសជិត្វា ឋិតត្តា លោកេ វិសត្តិកាសង្ខាតំ តណ្ហំ សតោ ហុត្វា សមតិវត្តតិ.

កាមេស្វាទីនវំ ទិស្វាតិ ‘‘អដ្ឋិកង្កលូបមា កាមា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា’’តិអាទិនា (បាចិ. ៤១៧; ចូឡវ. ៦៥; ម. និ. ១.២៣៤) វត្ថុកាមេសុ កិលេសកាមេសុ អនេកាការវោការំ អាទីនវំ, ទោសំ, ទិស្វា. នេក្ខម្មំ ទដ្ឋុ ខេមតោតិ កាមេហិ ភវេហិ ច និក្ខន្តភាវតោ នេក្ខម្មំ, បព្ពជ្ជំ, និព្ពានញ្ច, ខេមតោ, អនុបទ្ទវតោ, ទដ្ឋុ, ទិស្វា. សព្ពកាមេហិបិ តេភូមកធម្មេហិ និស្សដោ វិសំយុត្តោ. សព្ពេបិ តេភូមកា ធម្មា កាមនីយដ្ឋេន កាមា, តេហិ ច ថេរោ វិសំយុត្តោ. តេនាហ ‘‘បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ.

ឯវំ ថេរោ អាទិតោ បញ្ចហិ គាថាហិ ធម្មំ កថេត្វា ឆដ្ឋគាថាយ អញ្ញំ ព្យាកាសិ. តំ សុត្វា សសុរោ ‘‘អយំ សព្ពត្ថ អនុបលិត្តោ, ន សក្កា ឥមំ កាមេសុ បតារេតុ’’ន្តិ យថាគតមគ្គេនេវ គតោ. ថេរោបិ វស្សសតបរិនិព្ពុតេ ភគវតិ ឧបសម្បទាយ វីសវស្សសតិកោ បថព្យា ថេរោ ហុត្វា, វេសាលិកេហិ វជ្ជិបុត្តេហិ ឧប្បាទិតំ សាសនស្ស អព្ពុទំ សោធេត្វា, ទុតិយំ ធម្មសង្គីតិំ សង្គាយិត្វា ‘‘អនាគតេ ធម្មាសោកកាលេ ឧប្បជ្ជនកំ អព្ពុទំ សោធេហី’’តិ តិស្សមហាព្រហ្មានំ អាណាបេត្វា អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយិ.

សព្ពកាមិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ឆក្កនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.