១០. សុមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យទា នវោ បព្ពជិតោតិអាទិកា អាយស្មតោ សុមនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ មាលាការកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សិខិំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ សុមនបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. សោ ច ឧបាសកោ អាយស្មតោ អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស ឧបដ្ឋាកោ អហោសិ. តស្ស ច តតោ បុព្ពេ ជាតាជាតា ទារកា មរិំសុ. តេន សោ ‘‘សចាហំ ឥទានិ ឯកំ បុត្តំ លភិស្សាមិ, អយ្យស្ស អនុរុទ្ធត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពាជេស្សាមី’’តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ. សោ ច ទសមាសច្ចយេន ជាតោ អរោគោយេវ ហុត្វា អនុក្កមេន វឌ្ឍេន្តោ សត្តវស្សិកោ អហោសិ, តំ បិតា ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពាជេសិ. សោ បព្ពជិត្វា តតោ បរិបក្កញាណត្តា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ ហុត្វា ថេរំ ឧបដ្ឋហន្តោ ‘‘បានីយំ អាហរិស្សាមី’’តិ ឃដំ អាទាយ ឥទ្ធិយា អនោតត្តទហំ អគមាសិ. អថេកោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ នាគរាជា អនោតត្តទហំ បដិច្ឆាទេន្តោ សត្តក្ខត្តុំ ភោគេន បរិក្ខិបិត្វា ឧបរិ មហន្តំ ផណំ កត្វា សុមនស្ស បានីយំ គហេតុំ ឱកាសំ ន ទេតិ. សុមនោ គរុឡរូបំ គហេត្វា តំ នាគរាជំ អភិភវិត្វា បានីយំ គហេត្វា ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ ឧទ្ទិស្ស អាកាសេន គច្ឆតិ. តំ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ តថា គច្ឆន្តំ ទិស្វា ធម្មសេនាបតិំ អាមន្តេត្វា, ‘‘សារិបុត្ត, ឥមំ បស្សា’’តិអាទិនា ចតូហិ គាថាហិ តស្ស គុណេ អភាសិ. អថ សុមនត្ថេរោ –

៤២៩. ‘‘យទា នវោ បព្ពជិតោ, ជាតិយា សត្តវស្សិកោ;

ឥទ្ធិយា អភិភោត្វាន, បន្នគិន្ទំ មហិទ្ធិកំ.

៤៣០. ‘‘ឧបជ្ឈាយស្ស ឧទកំ, អនោតត្តា មហាសរា;

អាហរាមិ តតោ ទិស្វា, មំ សត្ថា ឯតទព្រវិ.

៤៣១. ‘‘សារិបុត្ត ឥមំ បស្ស, អាគច្ឆន្តំ កុមារកំ;

ឧទកកុម្ភមាទាយ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតំ.

៤៣២. ‘‘បាសាទិកេន វត្តេន, កល្យាណឥរិយាបថោ;

សាមណេរោនុរុទ្ធស្ស, ឥទ្ធិយា ច វិសារទោ.

៤៣៣. ‘‘អាជានីយេន អាជញ្ញោ, សាធុនា សាធុការិតោ;

វិនីតោ អនុរុទ្ធេន, កតកិច្ចេន សិក្ខិតោ.

៤៣៤. ‘‘សោ បត្វា បរមំ សន្តិំ, សច្ឆិកត្វា អកុប្បតំ;

សាមណេរោ ស សុមនោ, មា មំ ជញ្ញាតិ ឥច្ឆតី’’តិ. –

អញ្ញាព្យាករណវសេន ឆ គាថា អភាសិ.

តត្ថ អាទិតោ ទ្វេ គាថា សុមនត្ថេរេនេវ ភាសិតា, ឥតរា ចតស្សោ តំ បសំសន្តេន សត្ថារា ភាសិតា. តា សព្ពា ឯកជ្ឈំ កត្វា សុមនត្ថេរោ បច្ឆា អញ្ញាព្យាករណវសេន អភាសិ. តត្ថ បន្នគិន្ទន្តិ នាគរាជំ. តតោតិ តត្ថ, យទា នវោ បព្ពជិតោ ជាតិយា សត្តវស្សិកោ ឥទ្ធិពលេន មហិទ្ធិកំ នាគរាជំ អភិភវិត្វា អនោតត្តទហតោ ឧបជ្ឈាយស្ស បានីយំ អាហរាមិ, តស្មិំ កាលេតិ អត្ថោ.

មំ ឧទ្ទិស្ស មយ្ហំ សត្ថា ឯតទព្រវិ, តំ ទស្សេន្តោ, ‘‘សារិបុត្ត, ឥមំ បស្សា’’តិអាទិមាហ. អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតន្តិ វិសយជ្ឈត្តភូតេន អគ្គផលសមាធិនា សុដ្ឋុ សមាហិតំ.

បាសាទិកេន វត្តេនាតិ បស្សន្តានំ បសាទាវហេន អាចារវត្តេន, ករណត្ថេ ឥទំ ករណវចនំ. កល្យាណឥរិយាបថោតិ សម្បន្និរិយាបថោ. បាសាទិកេន វត្តេនាតិ វា ឥត្ថម្ភូតលក្ខណេ ករណវចនំ. សមណស្ស ភាវោ សាមណ្យំ, សាមញ្ញន្តិ អត្ថោ. តទត្ថំ ឦរតិ បវត្តតីតិ សាមណេរោ, សមណុទ្ទេសោ. ឥទ្ធិយា ច វិសារទោតិ ឥទ្ធិយម្បិ ព្យត្តោ សុកុសលោ. អាជានីយេនាតិ បុរិសាជានីយេន. អត្តហិតបរហិតានំ សាធនតោ សាធុនា កតកិច្ចេន អនុរុទ្ធេន សាធុ ឧភយហិតសាធកោ, សុដ្ឋុ វា អាជញ្ញោ ការិតោ ទមិតោ. អគ្គវិជ្ជាយ វិនីតោ អសេក្ខភាវាបាទនេន សិក្ខិតោ សិក្ខាបិតោតិ អត្ថោ.

សោ សាមណេរោ សុមនោ បរមំ សន្តិំ និព្ពានំ បត្វា អគ្គមគ្គាធិគមេន អធិគន្ត្វា សច្ឆិកត្វា អត្តបច្ចក្ខំ កត្វា អកុប្បតំ អរហត្តផលំ អប្បិច្ឆភាវស្ស បរមុក្កំសគតត្តា មា មំ ជញ្ញាតិ មំ ‘‘អយំ ខីណាសវោ’’តិ វា ‘‘ឆឡភិញ្ញោ’’តិ វា កោចិបិ មា ជានេយ្យាតិ ឥច្ឆតិ អភិកង្ខតីតិ.

សុមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.