៩. វិជិតសេនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឱលគ្គេស្សាមីតិអាទិកា អាយស្មតោ វិជិតសេនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឃរាវាសំ បហាយ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ អាកាសេន គច្ឆន្តំ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បសន្នាការំ ទស្សេន្តោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយំ ញត្វា អាកាសតោ ឱតរិ. សោ ភគវតោ មនោហរានិ មធុរានិ ផលានិ ឧបនេសិ, បដិគ្គហេសិ ភគវា អនុកម្បំ ឧបាទាយ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ហត្ថាចរិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិជិតសេនោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បាបុណិ. តស្ស មាតុលា សេនោ ច ឧបសេនោ ចាតិ ទ្វេ ហត្ថាចរិយា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធា បព្ពជិត្វា វាសធុរំ បូរេន្តា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. វិជិតសេនោបិ ហត្ថិសិប្បេ និប្ផត្តិំ គតោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសេ អលគ្គមានសោ សត្ថុ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ មាតុលត្ថេរានំ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា តេសំ ឱវាទានុសាសនិយា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ វិបស្សនាវីថិំ លង្ឃិត្វា ពហិទ្ធា នានារម្មណេ វិធាវន្តំ អត្តនោ ចិត្តំ ឱវទន្តោ –

៣៥៥. ‘‘ឱលគ្គេស្សាមិ តេ ចិត្ត, អាណិទ្វារេវ ហត្ថិនំ;

ន តំ បាបេ និយោជេស្សំ, កាមជាលំ សរីរជំ.

៣៥៦. ‘‘ត្វំ ឱលគ្គោ ន គច្ឆសិ, ទ្វារវិវរំ គជោវ អលភន្តោ;

ន ច ចិត្តកលិ បុនប្បុនំ, បសក្ក បាបរតោ ចរិស្សសិ.

៣៥៧. ‘‘យថា កុញ្ជរំ អទន្តំ, នវគ្គហមង្កុសគ្គហោ;

ពលវា អាវត្តេតិ អកាមំ, ឯវំ អាវត្តយិស្សំ តំ.

៣៥៨. ‘‘យថា វរហយទមកុសលោ, សារថិបវរោ ទមេតិ អាជញ្ញំ;

ឯវំ ទមយិស្សំ តំ, បតិដ្ឋិតោ បញ្ចសុ ពលេសុ.

៣៥៩. ‘‘សតិយា តំ និពន្ធិស្សំ, បយុត្តោ តេ ទមេស្សាមិ;

វីរិយធុរនិគ្គហិតោ, ន យិតោ ទូរំ គមិស្សសេ ចិត្តា’’តិ. –

គាថា អភាសិ.

តត្ថ ឱលគ្គេស្សាមីតិ សំវរិស្សាមិ និវារេស្សាមិ. តេតិ តំ. ឧបយោគត្ថេ ហិ ឥទំ សាមិវចនំ. តេ គមនន្តិ វា វចនសេសោ. ហត្ថិនន្តិ ច ហត្ថិន្តិ អត្ថោ. ចិត្តាតិ អត្តនោ ចិត្តំ អាលបតិ. យថា តំ វារេតុកាមោ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘អាណិទ្វារេវ ហត្ថិន’’ន្តិ អាហ. អាណិទ្វារំ នាម បាការពទ្ធស្ស នគរស្ស ខុទ្ទកទ្វារំ, យំ ឃដិកាឆិទ្ទេ អាណិម្ហិ បក្ខិត្តេ យន្តេន វិនា អព្ភន្តរេ ឋិតេហិបិ វិវរិតុំ ន សក្កា. យេន មនុស្សគវស្សមហិំសាទយោ ន និគ្គន្តុំ សក្កា. នគរតោ ពហិ និគ្គន្តុកាមម្បិ ហត្ថិំ យតោ បលោភេត្វា ហត្ថាចរិយោ គមនំ និវារេសិ. អថ វា អាណិទ្វារំ នាម បលិឃទ្វារំ. តត្ថ ហិ តិរិយំ បលិឃំ ឋបេត្វា រុក្ខសូចិសង្ខាតំ អាណិំ បលិឃសីសេ អាវុណន្តិ. បាបេតិ រូបាទីសុ ឧប្បជ្ជនកអភិជ្ឈាទិបាបធម្មេ តំ ន និយោជេស្សំ ន និយោជិស្សាមិ. កាមជាលាតិ កាមស្ស ជាលភូតំ. យថា ហិ មច្ឆពន្ធមិគលុទ្ទានំ ជាលំ នាម មច្ឆាទីនំ តេសំ យថាកាមការសាធនំ, ឯវំ អយោនិសោមនសិការានុបាតិតំ ចិត្តំ មារស្ស កាមការសាធនំ. តេន ហិ សោ សត្តេ អនត្ថេសុ បាតេតិ. សរីរជាតិ សរីរេសុ ឧប្បជ្ជនក. បញ្ចវោការភវេ ហិ ចិត្តំ រូបបដិពទ្ធវុត្តិតាយ ‘‘សរីរជ’’ន្តិ វុច្ចតិ.

ត្វំ ឱលគ្គោ ន គច្ឆសីតិ ត្វំ, ចិត្តកលិ, មយា សតិបញ្ញាបតោទអង្កុសេហិ វារិតោ ន ទានិ យថារុចិំ គមិស្សសិ, អយោនិសោមនសិការវសេន យថាកាមំ វត្តិតុំ ន លភិស្សសិ. យថា កិំ? ទ្វារវិវរំ គជោវ អលភន្តោ នគរតោ គជនិរោធតោ វា និគ្គមនាយ ទ្វារវិវរកំ អលភមានោ ហត្ថី វិយ. ចិត្តកលីតិ ចិត្តកាឡកណ្ណិ. បុនប្បុនន្តិ អបរាបរំ. បសក្កាតិ សរណសម្បស្សាសវសេន. បាបរតោតិ បាបកម្មនិរតោ បុព្ពេ វិយ ឥទានិ ន ចរិស្សសិ តថា ចរិតុំ ន ទស្សាមីតិ អត្ថោ.

អទន្តន្តិ អទមិតំ ហត្ថិសិក្ខំ អសិក្ខិតំ. នវគ្គហន្តិ អចិរគហិតំ. អង្កុសគ្គហោតិ ហត្ថាចរិយោ. ពលវាតិ កាយពលេន ញាណពលេន ច ពលវា. អាវត្តេតិ អកាមន្តិ អនិច្ឆន្តមេវ និសេធនតោ និវត្តេតិ. ឯវំ អាវត្តយិស្សន្តិ យថា យថាវុត្តំ ហត្ថិំ ហត្ថាចរិយោ, ឯវំ តំ ចិត្តំ ចិត្តកលិំ ទុច្ចរិតនិសេធនតោ និវត្តយិស្សាមិ.

វរហយទមកុសលោតិ ឧត្តមានំ អស្សទម្មានំ ទមនេ កុសលោ. តតោ ឯវ សារថិបវរោ អស្សទម្មសារថីសុ វិសិដ្ឋោ ទមេតិ អាជញ្ញំ អាជានីយំ អស្សទម្មំ ទេសកាលានុរូបំ សណ្ហផរុសេហិ ទមេតិ វិនេតិ និព្ពិសេវនំ ករោតិ. បតិដ្ឋិតោ បញ្ចសុ ពលេសូតិ សទ្ធាទីសុ បញ្ចសុ ពលេសុ បតិដ្ឋិតោ ហុត្វា អស្សទ្ធិយាទិនិសេធនតោ តំ ទមយិស្សំ ទមេស្សាមីតិ អត្ថោ.

សតិយា តំ និពន្ធិស្សន្តិ គោចរជ្ឈត្តតោ ពហិ គន្តុំ អទេន្តោ សតិយោត្តេន កម្មដ្ឋានថម្ភេ, ចិត្តកលិ, តំ និពន្ធិស្សាមិ និយមេស្សាមិ. បយុត្តោ តេ ទមេស្សាមីតិ តត្ថ និពន្ធន្តោ ឯវ យុត្តប្បយុត្តោ ហុត្វា តេ ទមេស្សាមិ, សំកិលេសមលតោ តំ វិសោធេស្សាមិ. វីរិយធុរនិគ្គហិតោតិ យថាវុត្តោ ឆេកេន សុសារថិនា យុគេ យោជិតោ យុគនិគ្គហិតោ យុគន្តរគតោ តំ នាតិក្កមតិ, ឯវំ ត្វម្បិ ចិត្ត, មម វីរិយធុរេ និគ្គហិតោ សក្កច្ចការិតាយ សាតច្ចការិតាយ អញ្ញថា វត្តិតុំ អលភន្តោ ឥតោ គោចរជ្ឈត្តតោ ទូរំ ពហិ ន គមិស្សសិ. ភាវនានុយុត្តស្ស ហិ កម្មដ្ឋានតោ អញ្ញំ អាសន្នម្បិ លក្ខណតោ ទូរមេវាតិ ឯវំ ថេរោ ឥមាហិ គាថាហិ អត្តនោ ចិត្តំ និគ្គណ្ហន្តោវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៥.២២-៣០) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, ទ្វត្តិំសវរលក្ខណំ;

វិបិនគ្គេន គច្ឆន្តំ, សាលរាជំវ ផុល្លិតំ.

‘‘តិណត្ថរំ បញ្ញាបេត្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋំ អយាចហំ;

អនុកម្បតុ មំ ពុទ្ធោ, ភិក្ខំ ឥច្ឆាមិ ទាតវេ.

‘‘អនុកម្បកោ ការុណិកោ, អត្ថទស្សី មហាយសោ;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, ឱរូហិ មម អស្សមេ.

‘‘ឱរោហិត្វាន សម្ពុទ្ធោ, និសីទិ បណ្ណសន្ថរេ;

ភល្លាតកំ គហេត្វាន, ពុទ្ធសេដ្ឋស្សទាសហំ.

‘‘មម និជ្ឈាយមានស្ស, បរិភុញ្ជិ តទា ជិនោ;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, អភិវន្ទិំ តទា ជិនំ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ផលមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោបិ ឥមា គាថា អភាសិ.

វិជិតសេនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.