៧. គយាកស្សបត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បាតោ មជ្ឈន្ហិកន្តិអាទិកា អាយស្មតោ គយាកស្សបត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ អស្សមំ ការេត្វា វនមូលផលាហារោ វសតិ. តេន ច សមយេន ភគវា ឯកោ អទុតិយោ តស្ស អស្សមសមីបេន គច្ឆតិ. សោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ វេលំ ឱលោកេត្វា មនោហរានិ កោលផលានិ សត្ថុ ឧបនេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ទ្វីហិ តាបសសតេហិ សទ្ធិំ គយាយំ វិហរតិ. គយាយំ វសនតោ ហិស្ស កស្សបគោត្តតាយ ច គយាកស្សបោតិ សមញ្ញា អហោសិ. សោ ភគវតា សទ្ធិំ បរិសាយ ឯហិភិក្ខូបសម្បទំ ទត្វា អាទិត្តបរិយាយទេសនាយ (មហាវ. ៥៤) ឱវទិយមានោ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៥.៨-១៤) –

‘‘អជិនេន និវត្ថោហំ, វាកចីរធរោ តទា;

ខារិយា បូរយិត្វានំ, កោលំហាសិំ មមស្សមំ.

‘‘តម្ហិ កាលេ សិខី ពុទ្ធោ, ឯកោ អទុតិយោ អហុ;

មមស្សមំ ឧបគច្ឆិ, ជានន្តោ សព្ពកាលិកំ.

‘‘សកំ ចិត្តំ បសាទេត្វា, វន្ទិត្វាន ច សុព្ពតំ;

ឧភោ ហត្ថេហិ បគ្គយ្ហ, កោលំ ពុទ្ធស្សទាសហំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, កោលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តេ បន បតិដ្ឋិតោ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បាបបវាហនកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៣៤៥. ‘‘បាតោ មជ្ឈន្ហិកំ សាយំ, តិក្ខត្តុំ ទិវសស្សហំ;

ឱតរិំ ឧទកំ សោហំ, គយាយ គយផគ្គុយា.

៣៤៦. ‘‘យំ មយា បកតំ បាបំ, បុព្ពេ អញ្ញាសុ ជាតិសុ;

តំ ទានីធ បវាហេមិ, ឯវំទិដ្ឋិ បុរេ អហុំ.

៣៤៧. ‘‘សុត្វា សុភាសិតំ វាចំ, ធម្មត្ថសហិតំ បទំ;

តថំ យាថាវកំ អត្ថំ, យោនិសោ បច្ចវេក្ខិសំ.

៣៤៨. ‘‘និន្ហាតសព្ពបាបោម្ហិ, និម្មលោ បយតោ សុចិ;

សុទ្ធោ សុទ្ធស្ស ទាយាទោ, បុត្តោ ពុទ្ធស្ស ឱរសោ.

៣៤៩. ‘‘ឱគយ្ហដ្ឋង្គិកំ សោតំ, សព្ពបាបំ បវាហយិំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អជ្ឈគមិំ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមា បញ្ច គាថា អភាសិ.

តត្ថ បឋមគាថាយ តាវ អយំ សង្ខេបត្ថោ – បាតោ សូរិយុគ្គមនវេលាយំ, មជ្ឈន្ហិកំ មជ្ឈន្ហវេលាយំ, សាយំ សាយន្ហវេលាយន្តិ ទិវសស្ស តិក្ខត្តុំ តយោ វារេ អហំ ឧទកំ ឱតរិំ ឱគាហិំ. ឱតរន្តោ ច សោហំ ន យត្ថ កត្ថចិ យទា វា តទា វា ឱតរិំ, អថ ខោ គយាយ មហាជនស្ស ‘‘បាបបវាហន’’ន្តិ អភិសម្មតេ គយាតិត្ថេ, គយផគ្គុយា គយាផគ្គុនាមកេ ផគ្គុនីមាសស្ស ឧត្តរផគ្គុនីនក្ខត្តេ អនុសំវច្ឆរំ ឧទកោរោហនមនុយុត្តោ អហោសិន្តិ.

ឥទានិ តទា យេនាធិប្បាយេន ឧទកោរោហនមនុយុត្តំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘យំ មយា’’តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – ‘‘យំ មយា បុព្ពេ ឥតោ អញ្ញាសុ ជាតីសុ បាបកម្មំ ឧបចិតំ. តំ ឥទានិ ឥធ គយាតិត្ថេ ឥមិស្សា ច គយាផគ្គុយា ឥមិនា ឧទកោរោហនេន បវាហេមិ អបនេមិ វិក្ខាលេមី’’តិ. បុរេ សត្ថុ សាសនុបគមនតោ បុព្ពេ ឯវំទិដ្ឋិ ឯវរូបវិបរីតទស្សនោ អហុំ អហោសិំ.

ធម្មត្ថសហិតំ បទន្តិ វិភត្តិអលោបេន និទ្ទេសោ. ធម្មេន ច អត្ថេន ច សហិតកោដ្ឋាសំ, អាទិតោ មជ្ឈតោ បរិយោសានតោ ច ធម្មូបសំហិតំ អត្ថូបសំហិតំ សុដ្ឋុ ឯកន្តេន និយ្យានិកំ កត្វា ភាសិតំ វាចំ សម្មាសម្ពុទ្ធវចនំ សុត្វា តេន បកាសិតំ បរមត្ថភាវេន តច្ឆភាវតោ តថំ យថារហំ បវត្តិនិវត្តិឧបាយភាវេ ព្យភិចារាភាវតោ យាថាវកំ ទុក្ខាទិអត្ថំ យោនិសោ ឧបាយេន បរិញ្ញេយ្យាទិភាវេន បច្ចវេក្ខិសំ ‘‘ទុក្ខំ បរិញ្ញេយ្យំ, សមុទយោ បហាតព្ពោ, និរោធោ សច្ឆិកាតព្ពោ, មគ្គោ ភាវេតព្ពោ’’តិ បតិអវេក្ខិំ, ញាណចក្ខុនា បស្សិំ បដិវិជ្ឈិន្តិ អត្ថោ.

និន្ហាតសព្ពបាបោម្ហីតិ ឯវំ បដិវិទ្ធសច្ចត្តា ឯវ អរិយមគ្គជលេន វិក្ខាលិតសព្ពបាបោ អម្ហិ. តតោ ឯវ រាគមលាទីនំ អភាវេន និម្មលត្តា និម្មលោ. តតោ ឯវ បរិសុទ្ធកាយសមាចារតាយ បរិសុទ្ធវចីសមាចារតាយ បរិសុទ្ធមនោសមាចារតាយ បយតោ សុចិសុទ្ធោ. សវាសនសព្ពកិលេសមលវិសុទ្ធិយា សុទ្ធស្ស ពុទ្ធស្ស ភគវតោ លោកុត្តរធម្មទាយស្ស អាទិយនតោ ទាយាទោ. តស្សេវ ទេសនាញាណសមុដ្ឋានឧរោវាយាមជនិតាភិជាតិតាយ ឱរសោ បុត្តោ អម្ហីតិ យោជនា.

បុនបិ អត្តនោ បរមត្ថតោ ន្ហាតកភាវមេវ វិភាវេតុំ ‘‘ឱគយ្ហា’’តិ ឱសានគាថមាហ. តត្ថ ឱគយ្ហាតិ ឱគាហេត្វា អនុបវិសិត្វា. អដ្ឋង្គិកំ សោតន្តិ សម្មាទិដ្ឋិអាទីហិ អដ្ឋង្គសមោធានភូតំ មគ្គសោតំ. សព្ពបាបំ បវាហយិន្តិ អនវសេសំ បាបមលំ បក្ខាលេសិំ, អរិយមគ្គជលបវាហនេន បរមត្ថន្ហាតកោ អហោសិំ. តតោ ឯវ តិស្សោ វិជ្ជា អជ្ឈគមិំ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនន្តិ វុត្តត្ថមេវ.

គយាកស្សបត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.