៦. នទីកស្សបត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អត្ថាយ វត មេតិអាទិកា អាយស្មតោ នទីកស្សបត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អត្តនា រោបិតស្ស អម្ពរុក្ខស្ស បឋមុប្បន្នំ មនោសិលាវណ្ណំ ឯកំ អម្ពផលំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ ឧរុវេលកស្សបស្ស ភាតា ហុត្វា និព្ពត្តោ. វយប្បត្តោ និស្សរណជ្ឈាសយតាយ ឃរាវាសំ អនិច្ឆន្តោ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា តីហិ តាបសសតេហិ សទ្ធិំ នេរញ្ជរាយ នទិយា តីរេ អស្សមំ មាបេត្វា វិហរតិ. នទីតីរេ វសនតោ ហិស្ស កស្សបគោត្តតាយ ច នទីកស្សបោតិ សមញ្ញា អហោសិ. តស្ស ភគវា សបរិសស្ស ឯហិភិក្ខុភាវេន ឧបសម្បទំ អទាសិ. តំ សព្ពំ ខន្ធកេ (មហាវ. ៣៦-៣៩) អាគតមេវ. សោ ភគវតោ អាទិត្តបរិយាយទេសនាយ (មហាវ. ៥៤; សំ. និ. ៤.២៨) អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៤.៨១-៨៧) –

‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

បិណ្ឌាយ វិចរន្តស្ស, ធារតោ ឧត្តមំ យសំ.

‘‘អគ្គផលំ គហេត្វាន, វិប្បសន្នេន ចេតសា;

ទក្ខិណេយ្យស្ស វីរស្ស, អទាសិំ សត្ថុនោ អហំ.

‘‘តេន កម្មេន ទ្វិបទិន្ទ, លោកជេដ្ឋ នរាសភ;

បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, អគ្គទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តេ បន បតិដ្ឋិតោ អបរភាគេ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា ទិដ្ឋិសមុគ្ឃាតកិត្តនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៣៤០. ‘‘អត្ថាយ វត មេ ពុទ្ធោ, នទិំ នេរញ្ជរំ អគា;

យស្សាហំ ធម្មំ សុត្វាន, មិច្ឆាទិដ្ឋិំ វិវជ្ជយិំ.

៣៤១. ‘‘យជិំ ឧច្ចាវចេ យញ្ញេ, អគ្គិហុត្តំ ជុហិំ អហំ;

ឯសា សុទ្ធីតិ មញ្ញន្តោ, អន្ធភូតោ បុថុជ្ជនោ.

៣៤២. ‘‘ទិដ្ឋិគហនបក្ខន្ទោ, បរាមាសេន មោហិតោ;

អសុទ្ធិំ មញ្ញិសំ សុទ្ធិំ, អន្ធភូតោ អវិទ្ទសុ.

៣៤៣. ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីនា មេ, ភវា សព្ពេ វិទាលិតា;

ជុហាមិ ទក្ខិណេយ្យគ្គិំ, នមស្សាមិ តថាគតំ.

៣៤៤. ‘‘មោហា សព្ពេ បហីនា មេ, ភវតណ្ហា បទាលិតា;

វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. –

ឥមា បញ្ច គាថា អភាសិ.

តត្ថ អត្ថាយ វត មេតិ មយ្ហំ អត្ថាយ វត ហិតាយ វត. ពុទ្ធោតិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធោ. នទិំ នេរញ្ជរំ អគាតិ នេរញ្ជរាសង្ខាតំ នទិំ អគញ្ឆិ, តស្សា នទិយា តីរេ ច មម ភាតុ ឧរុវេលកស្សបស្ស អស្សមំ ឧបគតោតិ អធិប្បាយោ.

ឥទានិ យថាវុត្តមត្ថំ វិវរិតុំ ‘‘យស្សាហ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. យស្សាតិ យស្ស ពុទ្ធស្ស ភគវតោ. ធម្មំ សុត្វានាតិ ចតុសច្ចបដិសំយុត្តំ ធម្មំ សុត្វា, សោតទ្វារានុសារេន ឧបលភិត្វា. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ វិវជ្ជយិន្តិ ‘‘យញ្ញាទីហិ សុទ្ធិ ហោតី’’តិអាទិនយប្បវត្តំ វិបរីតទស្សនំ បជហិំ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិំ វិវជ្ជយិន្តិ វុត្តមេវត្ថំ វិត្ថារេត្វា ទស្សេតុំ ‘‘យជិ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ យជិំ ឧច្ចាវចេ យញ្ញេតិ បាកដយញ្ញេ សោមយាគវាជបេយ្យាទិកេ នានាវិធេ យញ្ញេ យជិំ. អគ្គិហុត្តំ ជុហិំ អហន្តិ តេសំ យញ្ញានំ យជនវសេន អាហុតិំ បគ្គណ្ហន្តោ អគ្គិំ បរិចរិំ. ឯសា សុទ្ធីតិ មញ្ញន្តោតិ ឯសា យញ្ញកិរិយា អគ្គិបារិចរិយា សុទ្ធិហេតុភាវតោ សុទ្ធិ ‘‘ឯវំ មេ សំសារសុទ្ធិ ហោតី’’តិ មញ្ញមានោ. អន្ធភូតោ បុថុជ្ជនោតិ បញ្ញាចក្ខុវេកល្លេន អវិជ្ជន្ធតាយ អន្ធភូតោ បុថុជ្ជនោ ហុត្វា វនគហនបព្ពតគហនាទីនិ វិយ ទុរតិក្កមនដ្ឋេន ទិដ្ឋិយេវ គហនំ ទិដ្ឋិគហនំ, តំ បក្ខន្ទោ អនុបវិដ្ឋោតិ ទិដ្ឋិគហនបក្ខន្ទោ. បរាមាសេនាតិ ធម្មសភាវំ អតិក្កមិត្វា ‘‘ឥទមេវ សច្ច’’ន្តិ បរាមសនតោ បរាមាសសង្ខាតេន មិច្ឆាភិនិវេសេន. មោហិតោតិ មូឡ្ហភាវំ បាបិតោ. អសុទ្ធិំ មញ្ញិសំ សុទ្ធិន្តិ អសុទ្ធិំ មគ្គំ ‘‘សុទ្ធិំ មគ្គ’’ន្តិ មញ្ញិសំ មញ្ញិំ. តត្ថ ការណមាហ ‘‘អន្ធភូតោ អវិទ្ទសូ’’តិ. យស្មា អវិជ្ជាយ អន្ធភូតោ, តតោ ឯវ ធម្មាធម្មំ យុត្តាយុត្តញ្ច អវិទ្វា, តស្មា តថា មញ្ញិន្តិ អត្ថោ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិ បហីនា មេតិ ឯវំភូតស្ស បន សត្ថុ សម្មុខា ចតុសច្ចគព្ភំ ធម្មកថំ សុត្វា យោនិសោ បដិបជ្ជន្តស្ស អរិយមគ្គសម្មាទិដ្ឋិយា សព្ពាបិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ សមុច្ឆេទប្បហានវសេន មយ្ហំ បហីនា. ភវាតិ កាមភវាទយោ សព្ពេបិ ភវា អរិយមគ្គសត្ថេន វិទាលិតា វិទ្ធំសិតា. ជុហាមិ ទក្ខិណេយ្យគ្គិន្តិ អាហវនីយាទិកេ អគ្គី ឆឌ្ឌេត្វា សទេវកស្ស លោកស្ស អគ្គទក្ខិណេយ្យតាយ សព្ពស្ស ច បាបស្ស ទហនតោ ទក្ខិណេយ្យគ្គិំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ជុហាមិ បរិចរាមិ. តយិទំ មយ្ហំ ទក្ខិណេយ្យគ្គិបរិចរណំ ទធិនវនីតមថិតសប្បិអាទិនិរបេក្ខំ សត្ថុ នមស្សនមេវាតិ អាហ ‘‘នមស្សាមិ តថាគត’’ន្តិ. អថ វា ជុហាមិ ទក្ខិណេយ្យគ្គិន្តិ ទាយកានំ ទក្ខិណាយ មហប្ផលភាវករណេន បាបស្ស ច ទហនេន ទក្ខិណេយ្យគ្គិភូតំ អត្តានំ ជុហាមិ បរិចរាមិ តថា កត្វា បរិចរាមិ, តថា កត្វា បរិហរាមិ. បុព្ពេ អគ្គិទេវំ នមស្សាមិ, ឥទានិ បន នមស្សាមិ តថាគតន្តិ.

មោហា សព្ពេ បហីនា មេតិ ទុក្ខេ អញ្ញាណាទិភេទា សព្ពេ មោហា មយ្ហំ បហីនា សមុច្ឆិន្នា, តតោ ឯវ ‘‘ភវតណ្ហា បទាលិតា. វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ តីសុ បទេសុ មេ-សទ្ទោ អានេត្វា យោជេតព្ពោ.

នទីកស្សបត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.