៥. វឌ្ឍត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សាធូ ហីតិអាទិកា អាយស្មតោ វឌ្ឍត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ភារុកច្ឆនគរេ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិត្វា វឌ្ឍោតិ លទ្ធនាមោ អនុបុព្ពេន វឌ្ឍតិ. អថស្ស មាតា សំសារេ សញ្ជាតសំវេគា បុត្តំ ញាតីនំ និយ្យាទេត្វា ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តី អរហត្តំ បាបុណិត្វា អបរេន សមយេន បុត្តម្បិ វិញ្ញុតំ បត្តំ វេឡុទន្តត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពាជេសិ. សោ បព្ពជិតោ ពុទ្ធវចនំ ឧគ្គហេត្វា ពហុស្សុតោ ធម្មកថិកោ ហុត្វា គន្ថធុរំ វហន្តោ ឯកទិវសំ ‘‘ឯកកោ សន្តរុត្តរោវ មាតរំ បស្សិស្សាមី’’តិ ភិក្ខុនុបស្សយំ អគមាសិ. តំ ទិស្វា មាតា ‘‘កស្មា ត្វំ ឯកកោ សន្តរុត្តរោវ ឥធាគតោ’’តិ ចោទេសិ. សោ មាតរា ចោទិយមានោ ‘‘អយុត្តំ មយា កត’’ន្តិ ឧប្បន្នសំវេគោ វិហារំ គន្ត្វា ទិវាដ្ឋានេ និសិន្នោ វិបស្សិត្វា អរហត្តំ បត្វា មាតុ ឱវាទសម្បត្តិបកាសនមុខេន អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

៣៣៥. ‘‘សាធូ ហិ កិរ មេ មាតា, បតោទំ ឧបទំសយិ;

យស្សាហំ វចនំ សុត្វា, អនុសិដ្ឋោ ជនេត្តិយា;

អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ, បត្តោ សម្ពោធិមុត្តមំ.

៣៣៦. ‘‘អរហា ទក្ខិណេយ្យោម្ហិ, តេវិជ្ជោ អមតទ្ទសោ;

ជេត្វា នមុចិនោ សេនំ, វិហរាមិ អនាសវោ.

៣៣៧. ‘‘អជ្ឈត្តញ្ច ពហិទ្ធា ច, យេ មេ វិជ្ជិំសុ អាសវា;

សព្ពេ អសេសា ឧច្ឆិន្នា, ន ច ឧប្បជ្ជរេ បុន.

៣៣៨. ‘‘វិសារទា ខោ ភគិនី, ឯវមត្ថំ អភាសយិ;

អបិហា នូន មយិបិ, វនថោ តេ ន វិជ្ជតិ.

៣៣៩. ‘‘បរិយន្តកតំ ទុក្ខំ, អន្តិមោយំ សមុស្សយោ;

ជាតិមរណសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ សាធូ ហិ កិរ មេ មាតា, បតោទំ ឧបទំសយីតិ សាធុ វត មាតា មយ្ហំ ឱវាទសង្ខាតំ បតោទំ ទស្សេតិ, តេន មេ វីរិយំ ឧត្តេជេន្តី ឧត្តមង្គេ បញ្ញាសីសេ វិជ្ឈិ. យស្សាតិ យស្សា មេ មាតុយា. សម្ពោធិន្តិ អរហត្តំ. អយញ្ហេត្ថ យោជនា – ជនេត្តិយា មេ អនុសិដ្ឋោ យស្សា អនុសាសនីភូតំ វចនំ សុត្វា អហំ អារទ្ធវីរិយោ បហិតត្តោ វិហរន្តោ ឧត្តមំ អគ្គផលំ សម្ពោធិំ អរហត្តំ បត្តោ.

តតោ ឯវ អារកត្តា កិលេសេហិ អរហា បុញ្ញក្ខេត្តតាយ ទក្ខិណេយ្យោ ទក្ខិណារហោ អម្ហិ. បុព្ពេនិវាសញាណាទិវិជ្ជាត្តយស្ស អធិគតត្តា តេវិជ្ជោ និព្ពានស្ស សច្ឆិកតត្តា អមតទ្ទសោ នមុចិនោ មារស្ស សេនំ កិលេសវាហិនិំ ពោធិបក្ខិយសេនាយ ជិនិត្វា តស្ស ជិតត្តាយេវ អនាសវោ សុខំ វិហរាមីតិ.

ឥទានិ ‘‘អនាសវោ’’តិ វុត្តមត្ថំ បាកដតរំ កាតុំ ‘‘អជ្ឈត្តញ្ចា’’ តិ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – អជ្ឈត្តំ អជ្ឈត្តវត្ថុកា ច ពហិទ្ធា ពហិទ្ធវត្ថុកា ច អាសវា យេ មយ្ហំ អរិយមគ្គាធិគមតោ បុព្ពេ វិជ្ជិំសុ ឧបលព្ភិំសុ, តេ សព្ពេ អនវសេសា ឧច្ឆិន្នា អរិយមគ្គេន សមុច្ឆិន្នា បហីនា បុន ទានិ កទាចិបិ ន ច ឧប្បជ្ជេយ្យុំ ន ឧប្បជ្ជិស្សន្តិយេវាតិ.

ឥទានិ មាតុ វចនំ អង្កុសំ កត្វា អត្តនា អរហត្តស្ស អធិគតត្តា មាតរំ ថោមេន្តោ ‘‘វិសារទា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ វិសារទា ខោតិ ឯកំសេន វិគតសារជ្ជា. ឯវំ មាតុ អត្តនោ ច អរហត្តាធិគមេន សត្ថុ ឱរសបុត្តភាវំ ឧល្លបេន្តោ មាតរំ ‘‘ភគិនី’’តិ អាហ. ឯតមត្ថំ អភាសយីតិ ឯតំ មម ឱវាទភូតំ អត្ថំ អភណិ. ឯវំ បន មំ ឱវទន្តី ន កេវលំ វិសារទា ឯវ, អថ ខោ អបិហា នូន មយិបិ តវ បុត្តកេបិ អបិហា អសន្ថវា មញ្ញេ, កិំ វា ឯតេន បរិកប្បនេន? វនថោ តេ ន វិជ្ជតិ អវិជ្ជាទិកោ វនថោ តវ សន្តានេ នត្ថេវ, យា មំ ភវក្ខយេ និយោជេសីតិ អធិប្បាយោ.

ឥទានិ ‘‘តយា និយោជិតាការេនេវ មយា បដិបន្ន’’ន្តិ ទស្សេន្តោ ‘‘បរិយន្តកត’’ន្តិ ឱសានគាថមាហ, តស្សត្ថោ សុវិញ្ញេយ្យោវ.

វឌ្ឍត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.