៤. សុមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យំ បត្ថយានោតិអាទិកា អាយស្មតោ សុមនត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ បញ្ចនវុតេ កប្បេ ពុទ្ធសុញ្ញេ លោកេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកំ បច្ចេកពុទ្ធំ ព្យាធិតំ ទិស្វា ហរីតកំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិត្វា សុមនោតិ លទ្ធនាមោ សុខេន វឌ្ឍិ. តស្ស បន មាតុលោ បព្ពជិត្វា អរហា ហុត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ សុមនេ វយប្បត្តេ តំ បព្ពាជេត្វា ចរិតានុកូលំ កម្មដ្ឋានំ អទាសិ. សោ តត្ថ យោគកម្មំ ករោន្តោ ចត្តារិ ឈានានិ បញ្ច ច អភិញ្ញាយោ និព្ពត្តេសិ. អថស្ស ថេរោ វិបស្សនាវិធិំ អាចិក្ខិ. សោ ច នចិរេនេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៤.៦០-៧១) –

‘‘ហរីតកំ អាមលកំ, អម្ពជម្ពុវិភីតកំ;

កោលំ ភល្លាតកំ ពិល្លំ, សយមេវ ហរាមហំ.

‘‘ទិស្វាន បព្ភារគតំ, ឈាយិំ ឈានរតំ មុនិំ;

អាពាធេន អាបីឡេន្តំ, អទុតីយំ មហាមុនិំ.

‘‘ហរីតកំ គហេត្វាន, សយម្ភុស្ស អទាសហំ;

ខាទមត្តម្ហិ ភេសជ្ជេ, ព្យាធិ បស្សម្ភិ តាវទេ.

‘‘បហីនទរថោ ពុទ្ធោ, អនុមោទមកាសិ មេ;

ភេសជ្ជទានេនិមិនា, ព្យាធិវូបសមេន ច.

‘‘ទេវភូតោ មនុស្សោ វា, ជាតោ វា អញ្ញជាតិយា;

សព្ពត្ថ សុខិតោ ហោតុ, មា ច តេ ព្យាធិមាគមា.

‘‘ឥទំ វត្វាន សម្ពុទ្ធោ, សយម្ភូ អបរាជិតោ;

នភំ អព្ភុគ្គមី ធីរោ, ហំសរាជាវ អម្ពរេ.

‘‘យតោ ហរីតកំ ទិន្នំ, សយម្ភុស្ស មហេសិនោ;

ឥមំ ជាតិំ ឧបាទាយ, ព្យាធិ មេ នុបបជ្ជថ.

‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

តិស្សោ វិជ្ជា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, ភេសជ្ជមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ភេសជ្ជស្ស ឥទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តេ បន បតិដ្ឋិតោ ឯកទិវសំ មាតុលត្ថេរស្ស ឧបដ្ឋានំ អគមាសិ. តំ ថេរោ អធិគមំ បុច្ឆិ, តំ ព្យាករោន្តោ –

៣៣០. ‘‘យំ បត្ថយានោ ធម្មេសុ, ឧបជ្ឈាយោ អនុគ្គហិ;

អមតំ អភិកង្ខន្តំ, កតំ កត្តព្ពកំ មយា.

៣៣១. ‘‘អនុប្បត្តោ សច្ឆិកតោ, សយំ ធម្មោ អនីតិហោ;

វិសុទ្ធញាណោ និក្កង្ខោ, ព្យាករោមិ តវន្តិកេ.

៣៣២. ‘‘បុព្ពេនិវាសំ ជានាមិ, ទិព្ពចក្ខុ វិសោធិតំ;

សទត្ថោ មេ អនុប្បត្តោ, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ.

៣៣៣. ‘‘អប្បមត្តស្ស មេ សិក្ខា, សុស្សុតា តវ សាសនេ;

សព្ពេ មេ អាសវា ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

៣៣៤. ‘‘អនុសាសិ មំ អរិយវតា, អនុកម្បិ អនុគ្គហិ;

អមោឃោ តុយ្ហមោវាទោ, អន្តេវាសិម្ហិ សិក្ខិតោ’’តិ. –

ឥមាហិ បញ្ចហិ គាថាហិ សីហនាទំ នទន្តោ អញ្ញំ ព្យាកាសិ.

តត្ថ យំ បត្ថយានោ ធម្មេសុ, ឧបជ្ឈាយោ អនុគ្គហិ. អមតំ អភិកង្ខន្តន្តិ សមថវិបស្សនាទីសុ អនវជ្ជធម្មេសុ យំ ធម្មំ មយ្ហំ បត្ថយន្តោ អាកង្ខន្តោ ឧបជ្ឈាយោ អមតំ និព្ពានំ អភិកង្ខន្តំ មំ ឱវាទទានវសេន អនុគ្គណ្ហិ. កតំ កត្តព្ពកំ មយាតិ តស្ស អធិគមត្ថំ កត្តព្ពំ បរិញ្ញាទិសោឡសវិធំ កិច្ចំ កតំ និដ្ឋាបិតំ មយា.

តតោ ឯវ អនុប្បត្តោ អធិគតោ ចតុព្ពិធោបិ មគ្គធម្មោ សច្ឆិកតោ. សយំ ធម្មោ អនីតិហោតិ សយំ អត្តនាយេវ និព្ពានធម្មោ ផលធម្មោ ច អនីតិហោ អសន្ទិទ្ធោ អត្តបច្ចក្ខោ កតោ, ‘‘ឥតិហ, ឥតិ កិរា’’តិ បវត្តិយា ឥតិហសង្ខាតំ សំសយំ សមុច្ឆិន្ទន្តោយេវ អរិយមគ្គោ បវត្តតិ. តេនាហ ‘‘វិសុទ្ធញាណោ និក្កង្ខោ’’តិអាទិ. តត្ថ វិសុទ្ធញាណោតិ សព្ពសំកិលេសវិសុទ្ធិយា វិសុទ្ធញាណោ. តវន្តិកេតិ តវ សមីបេ.

សទត្ថោតិ អរហត្តំ. សិក្ខាតិ អធិសីលសិក្ខាទយោ. សុស្សុតាតិ បរិយត្តិពាហុសច្ចស្ស បដិវេធពាហុសច្ចស្ស ច បារិបូរិវសេន សុដ្ឋុ សុតា. តវ សាសនេតិ តវ ឱវាទេ អនុសិដ្ឋិយំ ឋិតស្ស.

អរិយវតាតិ សុវិសុទ្ធសីលាទិវតសមាទានេន. អន្តេវាសិម្ហិ សិក្ខិតោតិ តុយ្ហំ សមីបេ ចិណ្ណព្រហ្មចរិយវាសតាយ អន្តេវាសី សិក្ខិតវា សិក្ខិតអធិសីលាទិសិក្ខោ អម្ហីតិ.

សុមនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.