៨. រាហុលត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឧភយេនាតិអាទិកា អាយស្មតោ រាហុលត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ សិក្ខាកាមានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា សេនាសនវិសោធនវិជ្ជោតនាទិកំ ឧឡារំ បុញ្ញំ កត្វា បណិធានមកាសិ. សោ តតោ ចវិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អម្ហាកំ ពោធិសត្តំ បដិច្ច យសោធរាយ ទេវិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិត្វា រាហុលោតិ លទ្ធនាមោ មហតា ខត្តិយបរិវារេន វឌ្ឍិ, តស្ស បព្ពជ្ជាវិធានំ ខន្ធកេ (មហាវ. ១០៥) អាគតមេវ. សោ បព្ពជិត្វា សត្ថុ សន្តិកេ អនេកេហិ សុត្តបទេហិ សុលទ្ធោវាទោ បរិបក្កញាណោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២.៦៨-៨៥) –

‘‘បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

សត្តភូមម្ហិ បាសាទេ, អាទាសំ សន្ថរិំ អហំ.

‘‘ខីណាសវសហស្សេហិ, បរិកិណ្ណោ មហាមុនិ;

ឧបាគមិ គន្ធកុដិំ, ទ្វិបទិន្ទោ នរាសភោ.

‘‘វិរោចេន្តោ គន្ធកុដិំ, ទេវទេវោ នរាសភោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ ឋិតោ សត្ថា, ឥមា គាថា អភាសថ.

‘‘យេនាយំ ជោតិតា សេយ្យា, អាទាសោវ សុសន្ថតោ;

តមហំ កិត្តយិស្សាមិ, សុណាថ មម ភាសតោ.

‘‘សោណ្ណមយា រូបិមយា, អថោ វេឡុរិយាមយា;

និព្ពត្តិស្សន្តិ បាសាទា, យេ កេចិ មនសោ បិយា.

‘‘ចតុសដ្ឋិក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជំ ករិស្សតិ;

សហស្សក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី, ភវិស្សតិ អនន្តរា.

‘‘ឯកវីសតិកប្បម្ហិ, វិមលោ នាម ខត្តិយោ;

ចាតុរន្តោ វិជិតាវី, ចក្កវត្តី ភវិស្សតិ.

‘‘នគរំ រេណុវតី នាម, ឥដ្ឋកាហិ សុមាបិតំ;

អាយាមតោ តីណិ សតំ, ចតុរស្សសមាយុតំ.

‘‘សុទស្សនោ នាម បាសាទោ, វិស្សកម្មេន មាបិតោ;

កូដាគារវរូបេតោ, សត្តរតនភូសិតោ.

‘‘ទសសទ្ទាវិវិត្តំ តំ, វិជ្ជាធរសមាកុលំ;

សុទស្សនំវ នគរំ, ទេវតានំ ភវិស្សតិ.

‘‘បភា និគ្គច្ឆតេ តស្ស, ឧគ្គច្ឆន្តេវ សូរិយេ;

វិរោចេស្សតិ តំ និច្ចំ, សមន្តា អដ្ឋយោជនំ.

‘‘កប្បសតសហស្សម្ហិ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តុសិតា សោ ចវិត្វាន, សុក្កមូលេន ចោទិតោ;

គោតមស្ស ភគវតោ, អត្រជោ សោ ភវិស្សតិ.

‘‘សចេវសេយ្យ អគារំ, ចក្កវត្តី ភវេយ្យ សោ;

អដ្ឋានមេតំ យំ តាទី, អគារេ រតិមជ្ឈគា.

‘‘និក្ខមិត្វា អគារម្ហា, បព្ពជិស្សតិ សុព្ពតោ;

រាហុលោ នាម នាមេន, អរហា សោ ភវិស្សតិ.

‘‘កិកីវ អណ្ឌំ រក្ខេយ្យ, ចាមរី វិយ វាលធិំ;

និបកោ សីលសម្បន្នោ, មមំ រក្ខិ មហាមុនិ.

‘‘តស្សាហំ ធម្មមញ្ញាយ, វិហាសិំ សាសនេ រតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

២៩៥. ‘‘ឧភយេនេវ សម្បន្នោ, រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូ;

យញ្ចម្ហិ បុត្តោ ពុទ្ធស្ស, យញ្ច ធម្មេសុ ចក្ខុមា.

២៩៦. ‘‘យញ្ច មេ អាសវា ខីណា, យញ្ច នត្ថិ បុនព្ភវោ;

អរហា ទក្ខិណេយ្យោម្ហិ, តេវិជ្ជោ អមតទ្ទសោ.

២៩៧. ‘‘កាមន្ធា ជាលបច្ឆន្នា, តណ្ហាឆទនឆាទិតា;

បមត្តពន្ធុនា ពទ្ធា, មច្ឆាវ កុមិនាមុខេ.

២៩៨. ‘‘តំ កាមំ អហមុជ្ឈិត្វា, ឆេត្វា មារស្ស ពន្ធនំ;

សមូលំ តណ្ហមព្ពុយ្ហ, សីតិភូតោស្មិ និព្ពុតោ’’តិ. –

ចតស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ ឧភយេនេវ សម្បន្នោតិ ជាតិសម្បទា, បដិបត្តិសម្បទាតិ ឧភយសម្បត្តិយាបិ សម្បន្នោ សមន្នាគតោ. រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូតិ ‘‘រាហុលភទ្ទោ’’តិ មំ សព្រហ្មចារិនោ សញ្ជានន្តិ. តស្ស ហិ ជាតសាសនំ សុត្វា ពោធិសត្តេន ‘‘រាហុ ជាតោ, ពន្ធនំ ជាត’’ន្តិ វុត្តវចនំ ឧបាទាយ សុទ្ធោទនមហារាជា ‘‘រាហុលោ’’តិ នាមំ គណ្ហិ. តត្ថ អាទិតោ បិតរា វុត្តបរិយាយមេវ គហេត្វា អាហ – ‘‘រាហុលភទ្ទោតិ មំ វិទូ’’តិ. ភទ្ទោតិ ច បសំសាវចនមេតំ.

ឥទានិ តំ ឧភយសម្បត្តិំ ទស្សេតុំ ‘‘យញ្ចម្ហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យន្តិ យស្មា. ច-សទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ. អម្ហិ បុត្តោ ពុទ្ធស្សាតិ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ឱរសបុត្តោ អម្ហិ. ធម្មេសូតិ លោកិយេសុ លោកុត្តរេសុ ច ធម្មេសុ, ចតុសច្ចធម្មេសូតិ អត្ថោ. ចក្ខុមាតិ មគ្គបញ្ញាចក្ខុនា ចក្ខុមា ច អម្ហីតិ យោជេតព្ពំ.

បុន អបរាបរេហិបិ បរិយាយេហិ អត្តនិ ឧភយសម្បត្តិំ ទស្សេតុំ – ‘‘យញ្ច មេ អាសវា ខីណា’’តិ គាថមាហ. តត្ថ ទក្ខិណេយ្យោតិ ទក្ខិណារហោ. អមតទ្ទសោតិ និព្ពានស្ស ទស្សាវី. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ.

ឥទានិ យាយ វិជ្ជាសម្បត្តិយា ច វិមុត្តិសម្បត្តិយា ច អភាវេន សត្តកាយោ កុមិនេ ពន្ធមច្ឆា វិយ សំសារេ បរិវត្តតិ, តំ ឧភយសម្បត្តិំ អត្តនិ ទស្សេតុំ ‘‘កាមន្ធា’’តិ គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ កាមេហិ កាមេសុ វា អន្ធាតិ កាមន្ធា. ‘‘ឆន្ទោ រាគោ’’តិអាទិវិភាគេហិ (ចូឡនិ. អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៨) កិលេសកាមេហិ រូបាទីសុ វត្ថុកាមេសុ អនាទីនវទស្សិតាយ អន្ធីកតា. ជាលបច្ឆន្នាតិ សកលំ ភវត្តយំ អជ្ឈោត្ថរិត្វា ឋិតេន វិសត្តិកាជាលេន បការតោ ឆន្នា បលិគុណ្ឋិតា. តណ្ហាឆទនឆាទិតាតិ តតោ ឯវ តណ្ហាសង្ខាតេន ឆទនេន ឆាទិតា និវុតា សព្ពសោ បដិកុជ្ជិតា. បមត្តពន្ធុនា ពទ្ធា, មច្ឆាវ កុមិនាមុខេតិ កុមិនាមុខេ មច្ឆពន្ធានំ មច្ឆបសិព្ពកមុខេ ពទ្ធា មច្ឆា វិយ បមត្តពន្ធុនា មារេន យេន កាមពន្ធនេន ពទ្ធា ឥមេ សត្តា តតោ ន និគច្ឆន្តិ អន្តោពន្ធនគតាវ ហោន្តិ.

តំ តថារូបំ កាមំ ពន្ធនភូតំ ឧជ្ឈិត្វា បុព្ពភាគបដិបត្តិយា បហាយ កិលេសមារស្ស ពន្ធនំ ឆេត្វា, បុន អរិយមគ្គសត្ថេន អនវសេសតោ សមុច្ឆិន្ទិត្វា តតោ ឯវ អវិជ្ជាសង្ខាតេន មូលេន សមូលំ, កាមតណ្ហាទិកំ តណ្ហំ អព្ពុយ្ហ ឧទ្ធរិត្វា សព្ពកិលេសទរថបរិឡាហាភាវតោ, សីតិភូតោ សឧបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា និព្ពុតោ, អហំ អស្មិ ហោមីតិ អត្ថោ.

រាហុលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.