៧. សម្ភូតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យោ ទន្ធកាលេតិអាទិកា អាយស្មតោ សម្ភូតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ករោន្តោ ពុទ្ធសុញ្ញេ លោកេ ចន្ទភាគាយ នទិយា តីរេ កិន្នរយោនិយំ និព្ពត្តោ. ឯកទិវសំ អញ្ញតរំ បច្ចេកពុទ្ធំ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា កតញ្ជលី អជ្ជុនបុប្ផេហិ បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា សម្ភូតោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ភគវតោ បរិនិព្ពានស្ស បច្ឆា ធម្មភណ្ឌាគារិកស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥២.២៨-៣៦) –

‘‘ចន្ទភាគានទីតីរេ, អហោសិំ កិន្នរោ តទា;

អទ្ទសំ វិរជំ ពុទ្ធំ, សយម្ភុំ អបរាជិតំ.

‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, វេទជាតោ កតញ្ជលី;

គហេត្វា អជ្ជុនំ បុប្ផំ, សយម្ភុំ អភិបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា កិន្នរំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឆត្តិសក្ខត្តុំ ទេវិន្ទោ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

ទសក្ខត្តុំ ចក្កវត្តី, មហារជ្ជមការយិំ.

‘‘បទេសរជ្ជំ វិបុលំ, គណនាតោ អសង្ខិយំ;

សុខេត្តេ វប្បិតំ ពីជំ, សយម្ភុម្ហិ អហោ មម.

‘‘កុសលំ វិជ្ជតេ មយ្ហំ, បព្ពជិំ អនគារិយំ;

បូជារហោ អហំ អជ្ជ, សក្យបុត្តស្ស សាសនេ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខេន វិហរន្តោ វស្សសតបរិនិព្ពុតេ ភគវតិ វេសាលិកេសុ វជ្ជិបុត្តកេសុ ទស វត្ថូនិ បគ្គយ្ហ ឋិតេសុ កាកណ្ឌកបុត្តេន យសត្ថេរេន ឧស្សាហិតេហិ សត្តសតេហិ ខីណាសវេហិ តំ ទិដ្ឋិំ ភិន្ទិត្វា សទ្ធម្មំ បគ្គណ្ហន្តេហិ ធម្មវិនយសង្គហេ កតេ តេសំ វជ្ជិបុត្តកានំ ឧទ្ធម្មឧព្ពិនយទីបនេ ធម្មសំវេគេន ថេរោ –

២៩១. ‘‘យោ ទន្ធកាលេ តរតិ, តរណីយេ ច ទន្ធយេ;

អយោនិសំវិធានេន, ពាលោ ទុក្ខំ និគច្ឆតិ.

២៩២. ‘‘តស្សត្ថា បរិហាយន្តិ, កាឡបក្ខេវ ចន្ទិមា;

អាយសក្យញ្ច បប្បោតិ, មិត្តេហិ ច វិរុជ្ឈតិ.

២៩៣. ‘‘យោ ទន្ធកាលេ ទន្ធេតិ, តរណីយេ ច តារយេ;

យោនិសោ សំវិធានេន, សុខំ បប្បោតិ បណ្ឌិតោ.

២៩៤. ‘‘តស្សត្ថា បរិបូរេន្តិ, សុក្កបក្ខេវ ចន្ទិមា;

យសោ កិត្តិញ្ច បប្បោតិ, មិត្តេហិ ន វិរុជ្ឈតី’’តិ. –

ឥមា គាថា ភណន្តោ អញ្ញំ ព្យាកាសិ.

តត្ថ យោ ទន្ធកាលេ តរតីតិ កិស្មិញ្ចិ កត្តព្ពវត្ថុស្មិំ – ‘‘កប្បតិ នុ ខោ, ន នុ ខោ កប្បតី’’តិ វិនយកុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ យាវ វិយត្តំ វិនយធរំ បុច្ឆិត្វា តំ កុក្កុច្ចំ ន វិនោទេតិ, តាវ ទន្ធកាលេ តស្ស កិច្ចស្ស ទន្ធាយិតព្ពសមយេ តរតិ មទ្ទិត្វា វីតិក្កមំ ករោតិ. តរណីយេ ច ទន្ធយេតិ គហដ្ឋស្ស តាវ សរណគមនសីលសមាទានាទិកេ, បព្ពជិតស្ស វត្តបដិវត្តករណាទិកេ សមថវិបស្សនានុយោគេ ច តរិតព្ពេ សម្បត្តេ សីឃំ តំ កិច្ចំ អននុយុញ្ជិត្វា – ‘‘អាគមនមាសេ បក្ខេ វា ករិស្សាមី’’តិ ទន្ធាយេយ្យ, តំ កិច្ចំ អករោន្តោវ កាលំ វីតិនាមេយ្យ. អយោនិសំវិធានេនាតិ ឯវំ ទន្ធាយិតព្ពេ តរន្តោ តរិតព្ពេ ច ទន្ធាយន្តោ អនុបាយសំវិធានេន ឧបាយសំវិធានាភាវេន ពាលោ, មន្ទពុទ្ធិកោ បុគ្គលោ, សម្បតិ អាយតិញ្ច ទុក្ខំ អនត្ថំ បាបុណាតិ.

តស្សត្ថា បរិហាយន្តីតិ តស្ស តថារូបស្ស បុគ្គលស្ស ទិដ្ឋធម្មិកាទិភេទា អត្ថា កាឡបក្ខេ ចន្ទិមា វិយ, បរិហាយន្តិ ទិវសេ ទិវសេ បរិក្ខយំ បរិយាទានំ គច្ឆន្តិ. ‘‘អសុកោ បុគ្គលោ អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ កុសីតោ ហីនវីរិយោ’’តិអាទិនា. អាយសក្យំ វិញ្ញូហិ គរហិតព្ពតំ បប្បោតិ បាបុណាតិ. មិត្តេហិ ច វិរុជ្ឈតីតិ ‘‘ឯវំ បដិបជ្ជ, មា ឯវំ បដិបជ្ជា’’តិ ឱវាទទាយកេហិ កល្យាណមិត្តេហិ ‘‘អវចនីយា មយ’’ន្តិ ឱវាទស្ស អនាទានេនេវ វិរុទ្ធោ នាម ហោតិ.

សេសគាថាទ្វយស្ស វុត្តវិបរិយាយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. កេចិ បនេត្ថ – ‘‘តរតិ ទន្ធយេ’’តិបទានំ អត្ថភាវេន ភាវនាចិត្តស្ស បគ្គហនិគ្គហេ ឧទ្ធរន្តិ. តំ បច្ឆិមគាថាសុ យុជ្ជតិ. បុរិមា ហិ ទ្វេ គាថា បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ ចរិតព្ពំ សមណធម្មំ អកត្វា កុក្កុច្ចបកតតាយ ទស វត្ថូនិ ទីបេត្វា សង្ឃេន និក្កឌ្ឍិតេ វជ្ជិបុត្តកេ សន្ធាយ ថេរេន វុត្តា. បច្ឆិមា បន អត្តសទិសេ សម្មា បដិបន្នេ សកត្ថំ និប្ផាទេត្វា ឋិតេតិ.

សម្ភូតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.