៦. សេនកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ស្វាគតំ វតាតិអាទិកា អាយស្មតោ សេនកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មោរហត្ថេន ភគវន្តំ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧរុវេលកស្សបត្ថេរស្ស ភគិនិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ, សេនកោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ ព្រាហ្មណានំ វិជ្ជាសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គតោ ឃរាវាសំ វសតិ. តេន ច សមយេន មហាជនោ សំវច្ឆរេ សំវច្ឆរេ ផគ្គុនមាសេ ឧត្តរផគ្គុននក្ខត្តេ ឧស្សវំ អនុភវន្តោ គយាយំ តិត្ថាភិសេកំ ករោតិ. តេន តំ ឧស្សវំ ‘‘គយាផគ្គូ’’តិ វទន្តិ. អថ ភគវា តាទិសេ ឧស្សវទិវសេ វេនេយ្យានុកម្បាយ គយាតិត្ថសមីបេ វិហរតិ, មហាជនោបិ តិត្ថាភិសេកាធិប្បាយេន តតោ តតោ តំ ឋានំ ឧបគច្ឆតិ. តស្មិំ ខណេ សេនកោបិ តិត្ថាភិសេកត្ថំ តំ ឋានំ ឧបគតោ សត្ថារំ ធម្មំ ទេសេន្តំ ទិស្វា ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៦.៩-១៦) –

‘‘មោរហត្ថំ គហេត្វាន, ឧបេសិំ លោកនាយកំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, មោរហត្ថមទាសហំ.

‘‘ឥមិនា មោរហត្ថេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

និព្ពាយិំសុ តយោ អគ្គី, លភាមិ វិបុលំ សុខំ.

‘‘អហោ ពុទ្ធោ អហោ ធម្មោ, អហោ នោ សត្ថុសម្បទា;

ទត្វានហំ មោរហត្ថំ, លភាមិ វិបុលំ សុខំ.

‘‘តិយគ្គី និព្ពុតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

សព្ពាសវា បរិក្ខីណា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មោរហត្ថស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ ឧទានវសេន –

២៨៧. ‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, គយាយំ គយផគ្គុយា;

យំ អទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, ទេសេន្តំ ធម្មមុត្តមំ.

២៨៨. ‘‘មហប្បភំ គណាចរិយំ, អគ្គបត្តំ វិនាយកំ;

សទេវកស្ស លោកស្ស, ជិនំ អតុលទស្សនំ.

២៨៩. ‘‘មហានាគំ មហាវីរំ, មហាជុតិមនាសវំ;

សព្ពាសវបរិក្ខីណំ, សត្ថារមកុតោភយំ.

២៩០. ‘‘ចិរសង្កិលិដ្ឋំ វត មំ, ទិដ្ឋិសន្ទានពន្ធិតំ;

វិមោចយិ សោ ភគវា, សព្ពគន្ថេហិ សេនក’’ន្តិ. –

ចតស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ ស្វាគតំ វត មេ អាសីតិ មយា សុដ្ឋុ អាគតំ វត អាសិ. មម វា សុន្ទរំ វត អាគមនំ អាសិ. គយាយន្តិ គយាតិត្ថសមីបេ. គយផគ្គុយាតិ ‘‘គយាផគ្គូ’’តិ លទ្ធវោហារេ ផគ្គុនមាសស្ស ឧត្តរផគ្គុនីនក្ខត្តេ. ‘‘យ’’ន្តិអាទិ ស្វាគតភាវស្ស ការណទស្សនំ. តត្ថ យន្តិ យស្មា. អទ្ទសាសិន្តិ អទ្ទក្ខិំ. សម្ពុទ្ធន្តិ សម្មា សាមំ សព្ពធម្មានំ ពុទ្ធត្តា សម្ពុទ្ធំ. ទេសេន្តំ ធម្មមុត្តមន្តិ ឧត្តមំ អគ្គំ សព្ពសេដ្ឋំ ឯកន្តនិយ្យានិកំ ធម្មំ វេនេយ្យជ្ឈាសយានុរូបំ ភាសន្តំ.

មហប្បភន្តិ មហតិយា សរីរប្បភាយ ញាណប្បភាយ ច សមន្នាគតំ. គណាចរិយន្តិ ភិក្ខុបរិសាទីនំ គណានំ ឧត្តមេន ទមថេន អាចារសិក្ខាបនេន គណាចរិយំ. អគ្គភូតានំ សីលាទីនំ គុណានំ អធិគមេន អគ្គប្បត្តំ. ទេវមនុស្សាទីនំ បរមេន វិនយេន វិនយនតោ, សយំ នាយករហិតត្តា ច វិនាយកំ. កេនចិ អនភិភូតោ ហុត្វា សកលំ លោកំ អភិភវិត្វា ឋិតត្តា, បញ្ចន្នម្បិ មារានំ ជិតត្តា ច សទេវកស្ស លោកស្ស ជិនំ សទេវកេ លោកេ អគ្គជិនំ, ពាត្តិំសវរមហាបុរិសលក្ខណអសីតិអនុព្យញ្ជនាទិបដិមណ្ឌិតរូបកាយតាយ ទសពលចតុវេសារជ្ជាទិគុណបដិមណ្ឌិតធម្មកាយតាយ ច សទេវកេន លោកេន អបរិមេយ្យទស្សនតាយ អសទិសទស្សនតាយ ច អតុលទស្សនំ.

គតិពលបរក្កមាទិសម្បត្តិយា មហានាគសទិសត្តា, នាគេសុបិ ខីណាសវេសុ មហានុភាវតាយ ច មហានាគំ. មារសេនាវិមថនតោ មហាវិក្កន្តតាយ ច មហាវីរំ. មហាជុតិន្តិ មហាបតាបំ មហាតេជន្តិ អត្ថោ. នត្ថិ ឯតស្ស ចត្តារោបិ អាសវាតិ អនាសវំ. សព្ពេ អាសវា សវាសនា បរិក្ខីណា ឯតស្សាតិ សព្ពាសវបរិក្ខីណំ. កាមំ សាវកពុទ្ធា បច្ចេកពុទ្ធា ច ខីណាសវាវ, សព្ពញ្ញុពុទ្ធា ឯវ បន សវាសនេ អាសវេ ខេបេន្តីតិ ទស្សនត្ថំ ‘‘អនាសវ’’ន្តិ វត្វា បុន ‘‘សព្ពាសវបរិក្ខីណ’’ន្តិ វុត្តំ. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពេ អាសវា សវាសនា បរិក្ខីណា ឯតស្សាតិ សព្ពាសវបរិក្ខីណ’’ន្តិ. ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ វេនេយ្យានំ អនុសាសនតោ សត្ថារំ, ចតុវេសារជ្ជវិសារទតាយ កុតោចិបិ ភយាភាវតោ អកុតោភយំ, ឯវរូបំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ យំ យស្មា អទ្ទសាសិំ, តស្មា ស្វាគតំ វត មេ អាសីតិ យោជនា.

ឥទានិ សត្ថុ ទស្សនេន អត្តនា លទ្ធគុណំ ទស្សេន្តោ ចតុត្ថំ គាថមាហ. តស្សត្ថោ – កញ្ជិយបុណ្ណលាពុ វិយ តក្កភរិតចាដិ វិយ វសាបីតបិលោតិកា វិយ ច សំកិលេសវត្ថូហិ អនមតគ្គេ សំសារេ ចិរកាលំ សំកិលិដ្ឋំ. គទ្ទុលពន្ធិតំ វិយ ថម្ភេ សារមេយំ សក្កាយថម្ភេ ទិដ្ឋិសន្ទានេន, ទិដ្ឋិពន្ធនេន ពន្ធិតំ ពទ្ធំ, តតោ វិមោចេន្តោ ច អភិជ្ឈាទីហិ សព្ពគន្ថេ ហិ មំ សេនកំ អរិយមគ្គហត្ថេន, វិមោចយិ វត សោ ភគវា មយ្ហំ សត្ថាតិ ភគវតិ អភិប្បសាទំ បវេទេតិ.

សេនកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.