៤. នន្ទកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ធិរត្ថូតិអាទិកា អាយស្មតោ នន្ទកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ មហាវិភវោ សេដ្ឋិ ហុត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ ភិក្ខុនោវាទកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា សតសហស្សគ្ឃនិកេន វត្ថេន ភគវន្តំ បូជេត្វា បណិធានមកាសិ, សត្ថុ ពោធិរុក្ខេ បទីបបូជញ្ច បវត្តេតិ. សោ តតោ បដ្ឋាយ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កកុសន្ធស្ស ភគវតោ កាលេ ករវិកសកុណោ ហុត្វា មធុរកូជិតំ កូជន្តោ សត្ថារំ បទក្ខិណំ អកាសិ. អបរភាគេ មយូរោ ហុត្វា អញ្ញតរស្ស បច្ចេកពុទ្ធស្ស វសនគុហាយ ទ្វារេ បសន្នមានសោ ទិវសេ ទិវសេ តិក្ខត្តុំ មធុរវស្សិតំ វស្សិ, ឯវំ តត្ថ តត្ថ បុញ្ញានិ កត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ សាវត្ថិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា នន្ទកោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៦.២២-២៦) –

‘‘បទុមុត្តរពុទ្ធស្ស ពោធិយា បាទបុត្តមេ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, តយោ ឧក្កេ អធារយិំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, សោហំ ឧក្កមធារយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឧក្កទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហា បន ហុត្វា វិមុត្តិសុខេន វីតិនាមេន្តោ សត្ថារា ភិក្ខុនីនំ ឱវាទេ អាណត្តោ ឯកស្មិំ ឧបោសថទិវសេ បញ្ច ភិក្ខុនិសតានិ ឯកោវាទេនេវ អរហត្តំ បាបេសិ. តេន នំ ភគវា ភិក្ខុនោវាទកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. អថេកទិវសំ ថេរំ សាវត្ថិយំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ អញ្ញតរា បុរាណទុតិយិកា ឥត្ថី កិលេសវសេន ឱលោកេត្វា ហសិ. ថេរោ តស្សា តំ កិរិយំ ទិស្វា សរីរស្ស បដិក្កូលវិភាវនមុខេន ធម្មំ កថេន្តោ –

២៧៩. ‘‘ធិរត្ថុ បូរេ ទុគ្គន្ធេ, មារបក្ខេ អវស្សុតេ;

នវសោតានិ តេ កាយេ, យានិ សន្ទន្តិ សព្ពទា.

២៨០. ‘‘មា បុរាណំ អមញ្ញិត្ថោ, មាសាទេសិ តថាគតេ;

សគ្គេបិ តេ ន រជ្ជន្តិ, កិមង្គំ បន មានុសេ.

២៨១. ‘‘យេ ច ខោ ពាលា ទុម្មេធា, ទុម្មន្តី មោហបារុតា;

តាទិសា តត្ថ រជ្ជន្តិ, មារខិត្តម្ហិ ពន្ធនេ.

២៨២. ‘‘យេសំ រាគោ ច ទោសោ ច, អវិជ្ជា ច វិរាជិតា;

តាទី តត្ថ ន រជ្ជន្តិ, ឆិន្នសុត្តា អពន្ធនា’’តិ. – គាថា អភាសិ;

តត្ថ ធីតិ ជិគុច្ឆនត្ថេ និបាតោ, រត្ថូតិ រ-ការោ បទសន្ធិករោ, ធី អត្ថុ តំ ជិគុច្ឆាមិ តវ ធិក្ការោ ហោតូតិ អត្ថោ. បូរេតិអាទីនិ តស្សា ធិក្កាតព្ពភាវទីបនានិ អាមន្តនវចនានិ. បូរេតិ អតិវិយ ជេគុច្ឆេហិ នានាកុណបេហិ នានាវិធអសុចីហិ សម្បុណ្ណេ. ទុគ្គន្ធេតិ កុណបបូរិតត្តា ឯវ សភាវទុគ្គន្ធេ. មារបក្ខេតិ យស្មា វិសភាគវត្ថុ អន្ធបុថុជ្ជនានំ អយោនិសោមនសិការនិមិត្តតាយ កិលេសមារំ វឌ្ឍេតិ, ទេវបុត្តមារស្ស ច ឱតារំ បវិដ្ឋំ ទេតិ. តស្មា មារស្ស បក្ខោ ហោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘មារបក្ខេ’’តិ. អវស្សុតេតិ សព្ពកាលំ កិលេសាវស្សវនេន តហិំ តហិំ អសុចិនិស្សន្ទនេន ច អវស្សុតេ. ឥទានិស្សា នវសោតានិ តេ កាយេ, យានិ សន្ទន្តិ សព្ពទាតិ ‘‘អក្ខិម្ហា អក្ខិគូថកោ’’តិអាទិនា (សុ. និ. ១៩៩) វុត្តំ អសុចិនោ អវស្សវនដ្ឋានំ ទស្សេតិ.

ឯវំ បន នវឆិទ្ទំ ធុវស្សវំ អសុចិភរិតំ កាយំ យថាភូតំ ជានន្តី មា បុរាណំ អមញ្ញិត្ថោតិ បុរាណំ អជាននកាលេ បវត្តំ ហសិតលបិតំ កីឡិតំ មា មញ្ញិ, ‘‘ឥទានិបិ ឯវំ បដិបជ្ជិស្សតី’’តិ មា ចិន្តេហិ. មាសាទេសិ តថាគតេតិ យថា ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា បុរិមកា ពុទ្ធសាវកា អាគតា, យថា វា តេ សម្មាបដិបត្តិយា គតា បដិបន្នា, យថា ច រូបារូបធម្មានំ តថលក្ខណំ តថធម្មេ ច អរិយសច្ចានិ អាគតា អធិគតា អវពុទ្ធា, តថា ឥមេបីតិ ឯវំ តថា អាគមនាទិអត្ថេន តថាគតេ អរិយសាវកេ បកតិសត្តេ វិយ អវញ្ញាយ កិលេសវសេន ច ឧបសង្កមមានា មាសាទេសិ. អនាសាទេតព្ពតាយ ការណមាហ. សគ្គេបិ តេ ន រជ្ជន្តិ, កិមង្គំ បន មានុសេតិ សព្ពញ្ញុពុទ្ធេនាបិ អក្ខានេន បរិយោសាបេតុំ អសក្កុណេយ្យសុខេ សគ្គេបិ តេ សាវកពុទ្ធា ន រជ្ជន្តិ, សង្ខារេសុ អាទីនវស្ស សុបរិទិដ្ឋត្តា រាគំ ន ជនេន្តិ, កិមង្គំ បន មីឡ្ហរាសិសទិសេ មានុសេ កាមគុណេ, តត្ថ ន រជ្ជន្តីតិ វត្តព្ពមេវ នត្ថិ.

យេ ច ខោតិ យេ បន ពាល្យប្បយោគតោ ពាលា, ធម្មោជបញ្ញាយ អភាវតោ ទុម្មេធា, អសុភេ សុភានុបស្សនេន ទុចិន្តិតចិន្តិតាយ ទុម្មន្តី, មោហេន អញ្ញាណេន សព្ពសោ បដិច្ឆាទិតចិត្តតាយ មោហបារុតា តាទិសា តថារូបា អន្ធបុថុជ្ជនា, តត្ថ តស្មិំ ឥត្ថិសញ្ញិតេ, មារខិត្តម្ហិ ពន្ធនេ មារេន ឱឌ្ឌិតេ មារបាសេ, រជ្ជន្តិ រត្តា គិទ្ធា គធិតា មុច្ឆិតា អជ្ឈោបន្នា តិដ្ឋន្តិ.

វិរាជិតាតិ យេសំ បន ខីណាសវានំ តេលញ្ជនរាគោ វិយ ទុម្មោចនីយសភាវោ រាគោ សបត្តោ វិយ លទ្ធោកាសោ ទុស្សនសភាវោ ទោសោ អញ្ញាណសភាវា អវិជ្ជា ច អរិយមគ្គវិរាគេន សព្ពសោ វិរាជិតា បហីនា សមុច្ឆិន្នា, តាទិសា អគ្គមគ្គសត្ថេន ឆិន្នភវនេត្តិសុត្តា តតោ ឯវ កត្ថចិបិ ពន្ធនាភាវតោ អពន្ធនា តត្ថ តស្មិំ យថាវុត្តេ មារបាសេ ន រជ្ជន្តិ. ឯវំ ថេរោ តស្សា ឥត្ថិយា ធម្មំ កថេត្វា គតោ.

នន្ទកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.