២. ភគុត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អហំ មិទ្ធេនាតិអាទិកា អាយស្មតោ ភគុត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ តស្ស ធាតុយោ បុប្ផេហិ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន និម្មានរតីសុ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សក្យរាជកុលេ និព្ពត្តិត្វា ភគូតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ អនុរុទ្ធកិមិលេហិ សទ្ធិំ និក្ខមិត្វា បព្ពជិត្វា ពាលកលោណកគាមេ វសន្តោ ឯកទិវសំ ថិនមិទ្ធាភិភវំ វិនោទេតុំ វិហារតោ និក្ខម្ម ចង្កមំ អភិរុហន្តោ បបតិត្វា តទេវ អង្កុសំ កត្វា ថិនមិទ្ធំ វិនោទេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៦.៤៩-៥៧) –

‘‘បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ, បទុមុត្តរេ មហាយសេ;

បុប្ផវដំសកេ កត្វា, សរីរមភិរោបយិំ.

‘‘តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, និម្មានំ អគមាសហំ;

ទេវលោកគតោ សន្តោ, បុញ្ញកម្មំ សរាមហំ.

‘‘អម្ពរា បុប្ផវស្សោ មេ, សព្ពកាលំ បវស្សតិ;

សំសរាមិ មនុស្សេ ចេ, រាជា ហោមិ មហាយសោ.

‘‘តហិំ កុសុមវស្សោ មេ, អភិវស្សតិ សព្ពទា;

តស្សេវ បុប្ផបូជាយ, វាហសា សព្ពទស្សិនោ.

‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

អជ្ជាបិ បុប្ផវស្សោ មេ, អភិវស្សតិ សព្ពទា.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ទេហបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ផលសុខេន និព្ពានសុខេន ច វីតិនាមេន្តោ សត្ថារា ឯកវិហារំ អនុមោទិតុំ ឧបគតេន – ‘‘កច្ចិ ត្វំ, ភិក្ខុ, អប្បមត្តោ វិហរសី’’តិ បុដ្ឋោ អត្តនោ អប្បមាទវិហារំ និវេទេន្តោ –

២៧១. ‘‘អហំ មិទ្ធេន បកតោ, វិហារា ឧបនិក្ខមិំ;

ចង្កមំ អភិរុហន្តោ, តត្ថេវ បបតិំ ឆមា.

២៧២. ‘‘គត្តានិ បរិមជ្ជិត្វា, បុនបារុយ្ហ ចង្កមំ;

ចង្កមេ ចង្កមិំ សោហំ, អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោ.

២៧៣. ‘‘តតោ មេ មនសីការោ, យោនិសោ ឧទបជ្ជថ;

អាទីនវោ បាតុរហុ, និព្ពិទា សមតិដ្ឋថ.

២៧៤. ‘‘តតោ ចិត្តំ វិមុច្ចិ មេ, បស្ស ធម្មសុធម្មតំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ឥមា ចតស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ មិទ្ធេន បកតោតិ កាយាលសិយសង្ខាតេន អសត្តិវិឃាតសភាវេន មិទ្ធេន អភិភូតោ. វិហារាតិ សេនាសនតោ. ឧបនិក្ខមិន្តិ ចង្កមិតុំ និក្ខមិំ. តត្ថេវ បបតិំ ឆមាតិ តត្ថេវ ចង្កមសោបានេ និទ្ទាភិភូតតាយ ភូមិយំ និបតិំ. គត្តានិ បរិមជ្ជិត្វាតិ ភូមិយំ បតនេន បំសុកិតានិ អត្តនោ សរីរាវយវានិ អនុមជ្ជិត្វា. បុនបារុយ្ហ ចង្កមន្តិ ‘‘បតិតោ ទានាហ’’ន្តិ សង្កោចំ អនាបជ្ជិត្វា បុនបិ ចង្កមដ្ឋានំ អារុហិត្វា. អជ្ឈត្តំ សុសមាហិតោតិ គោចរជ្ឈត្តេ កម្មដ្ឋានេ នីវរណវិក្ខម្ភនេន សុដ្ឋុ សមាហិតោ ឯកគ្គចិត្តោ ហុត្វា ចង្កមិន្តិ យោជនា. សេសំ វុត្តនយមេវ. ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ.

ភគុត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.