១២. មុទិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បព្ពជិន្តិអាទិកា អាយស្មតោ មុទិតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឯកំ មញ្ចមទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិត្វា មុទិតោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បាបុណិ. តេន ច សមយេន តំ កុលំ រញ្ញា កេនចិទេវ ករណីយេន បលិពុទ្ធំ អហោសិ. មុទិតោ រាជភយាភីតោ បលាយិត្វា អរញ្ញំ បវិដ្ឋោ អញ្ញតរស្ស ខីណាសវត្ថេរស្ស វសនដ្ឋានំ ឧបគច្ឆិ. ថេរោ តស្ស ភីតភាវំ ញត្វា ‘‘មា ភាយី’’តិ សមស្សាសេសិ. សោ ‘‘កិត្តកេន នុ ខោ, ភន្តេ, កាលេន ឥទំ មេ ភយំ វូបសមេស្សតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សត្តដ្ឋមាសេ អតិក្កមិត្វា’’តិ វុត្តេ – ‘‘ឯត្តកំ កាលំ អធិវាសេតុំ ន សក្កោមិ, បព្ពជិស្សាមហំ, ភន្តេ, បព្ពាជេថ ម’’ន្តិ ជីវិតរក្ខណត្ថំ បព្ពជ្ជំ យាចិ. ថេរោ តំ បព្ពាជេសិ. សោ បព្ពជិត្វា សាសនេ បដិលទ្ធសទ្ធោ ភយេ វូបសន្តេបិ សមណធម្មំយេវ រោចេន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ – ‘‘អរហត្តំ អប្បត្វា ឥមស្មា វសនគព្ភា ពហិ ន និក្ខមិស្សាមី’’តិអាទិនា បដិញ្ញំ កត្វា វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៦.៣០-៣៣) –

‘‘វិបស្សិនោ ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

ឯកំ មញ្ចំ មយា ទិន្នំ, បសន្នេន សបាណិនា.

‘‘ហត្ថិយានំ អស្សយានំ, ទិព្ពយានំ សមជ្ឈគំ;

តេន មញ្ចកទានេន, បត្តោម្ហិ អាសវក្ខយំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ មញ្ចមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, មញ្ចទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមុត្តិសុខំ បដិសំវេទេន្តោ សហាយភិក្ខូហិ អធិគតំ បុច្ឆិតោ អត្តនោ បដិបន្នាការំ កថេន្តោ –

៣១១. ‘‘បព្ពជិំ ជីវិកត្ថោហំ, លទ្ធាន ឧបសម្បទំ;

តតោ សទ្ធំ បដិលភិំ, ទឡ្ហវីរិយោ បរក្កមិំ.

៣១២. ‘‘កាមំ ភិជ្ជតុយំ កាយោ, មំសបេសី វិសីយរុំ;

ឧភោ ជណ្ណុកសន្ធីហិ, ជង្ឃាយោ បបតន្តុ មេ.

៣១៣. ‘‘នាសិស្សំ ន បិវិស្សាមិ, វិហារា ច ន និក្ខមេ;

នបិ បស្សំ និបាតេស្សំ, តណ្ហាសល្លេ អនូហតេ.

៣១៤. ‘‘តស្ស មេវំ វិហរតោ, បស្ស វីរិយបរក្កមំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. –

ចតស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ ជីវិកត្ថោតិ ជីវិកាយ អត្ថិកោ ជីវិកប្បយោជនោ. ‘‘ឯត្ថ បព្ពជិត្វា និព្ភយោ សុខេន អកិលមន្តោ ជីវិស្សាមី’’តិ ឯវំ ជីវិកត្ថាយ បព្ពជិន្តិ អត្ថោ. លទ្ធាន ឧបសម្បទន្តិ បឋមំ សាមណេរបព្ពជ្ជាយំ ឋិតោ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន ឧបសម្បទំ លភិត្វា. តតោ សទ្ធំ បដិលភិន្តិ តតោ ឧបសម្បន្នកាលតោ បដ្ឋាយ កល្យាណមិត្តេ សេវន្តោ ទ្វេ មាតិកា, តិស្សោ អនុមោទនា, ឯកច្ចំ សុត្តំ, សមថកម្មដ្ឋានំ, វិបស្សនាវិធិញ្ច ឧគ្គណ្ហន្តោ ពុទ្ធាទីនំ មហានុភាវតំ ទិស្វា – ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាក្ខាតោ ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’’តិ រតនត្តយេ សទ្ធំ បដិលភិំ. ទឡ្ហវីរិយោ បរក្កមិន្តិ ឯវំ បដិលទ្ធសទ្ធោ ហុត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ សច្ចបដិវេធាយ ទឡ្ហវីរិយោ ថិរវីរិយោ ហុត្វា បរក្កមិំ, អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ កុសលានំ ធម្មានំ ឧបសម្បទាយ សម្មទេវ បទហិំ.

យថា បន បរក្កមិំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘កាម’’ន្តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ កាមន្តិ យថាកាមំ ឯកំសតោ វា ភិជ្ជតុ. អយំ កាយោតិ អយំ មម បូតិកាយោ, ឥមិនា វីរិយបតាបេន ភិជ្ជតិ ចេ, ភិជ្ជតុ ឆិន្នភិន្នំ ហោតុ. មំសបេសី វិសីយរុន្តិ ឥមិនា ទឡ្ហបរក្កមេន ឥមស្មា កាយា មំសបេសិយោ វិសីយន្តិ ចេ, វិសីយន្តុ ឥតោ ចិតោ វិទ្ធំសន្តុ. ឧភោ ជណ្ណុកសន្ធីហិ, ជង្ឃាយោ បបតន្តុ មេតិ ឧភោហិ ជណ្ណុកសន្ធីហិ សហ មម ឧភោ ជង្ឃាយោ សត្ថិយោ ឩរុពន្ធតោ ភិជ្ជិត្វា ភូមិយំ បបតន្តុ. ‘‘ម’’ន្តិបិ បាឋោ, សោ ឯវត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ.

មុទិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

ចតុក្កនិបាតវណ្ណនា និដ្ឋិតា.