៨. វស្សិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ឯកោបិ សទ្ធោ មេធាវីតិ អាយស្មតោ វស្សិកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ករោន្តោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ បិលក្ខផលានិ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វស្សិកោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ សត្ថុ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ អាពាធិកោ អហោសិ. អថ នំ ញាតកា វេជ្ជបរិទិដ្ឋេន ភេសជ្ជវិធិនា ឧបដ្ឋហិត្វា អរោគមកំសុ. សោ តម្ហា អាពាធា វុដ្ឋិតោ សំវេគជាតោ ភាវនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៧.៤០-៤៤) –

‘‘វនន្តរេ ពុទ្ធំ ទិស្វា, អត្ថទស្សិំ មហាយសំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, បិលក្ខស្ស ផលំ អទា.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា អាកាសេន ញាតកានំ សន្តិកេ គន្ត្វា អាកាសេ ឋិតោ ធម្មំ ទេសេត្វា តេ សរណេសុ សីលេសុ ច បតិដ្ឋាបេសិ. តេសុ កេចិ កាលង្កតា សរណេសុ សីលេសុ ច បតិដ្ឋិតត្តា សគ្គេ និព្ពត្តិំសុ. អថ នំ សត្ថា ពុទ្ធុបដ្ឋានំ ឧបគតំ ‘‘កិំ តេ, វស្សិក, ញាតីនំ អារោគ្យ’’ន្តិ បុច្ឆិ. សោ ញាតីនំ អត្តនា កតំ ឧបការំ សត្ថុ កថេន្តោ –

២៤០. ‘‘ឯកោបិ សទ្ធោ មេធាវី, អស្សទ្ធានីធ ញាតិនំ;

ធម្មដ្ឋោ សីលសម្បន្នោ, ហោតិ អត្ថាយ ពន្ធុនំ.

២៤១. ‘‘និគ្គយ្ហ អនុកម្បាយ, ចោទិតា ញាតយោ មយា;

ញាតិពន្ធវបេមេន, ការំ កត្វាន ភិក្ខុសុ.

២៤២. ‘‘តេ អព្ភតីតា កាលង្កតា, បត្តា តេ តិទិវំ សុខំ;

ភាតរោ មយ្ហំ មាតា ច, មោទន្តិ កាមកាមិនោ’’តិ. –

តិស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថាយំ បឋមគាថាយ អត្ថោ – យោ កម្មផលសទ្ធាយ ច រតនត្តយសទ្ធាយ ច វសេន សទ្ធោ, តតោ ឯវ កម្មស្សកតញាណាទិយោគតោ មេធាវី, សត្ថុ ឱវាទធម្មេ នវលោកុត្តរធម្មេ ច ឋិតត្តា ធម្មដ្ឋោ, អាចារសីលស្ស មគ្គសីលស្ស ផលសីលស្ស ច វសេន សីលសម្បន្នោ, សោ ឯកោបិ យថាវុត្តាយ សទ្ធាយ អភាវេន អស្សទ្ធានំ ឥធ ឥមស្មិំ លោកេ ‘‘អម្ហាកំ ឥមេ’’តិ ញាតព្ពដ្ឋេន ញាតីនំ, តថា បេមពន្ធនេន ពន្ធនដ្ឋេន ‘‘ពន្ធូ’’តិ ច លទ្ធនាមានំ ពន្ធវានំ អត្ថាយ ហិតាយ ហោតីតិ.

ឯវំ សាធារណតោ វុត្តមត្ថំ អត្តូបនាយិកំ កត្វា ទស្សេតុំ ‘‘និគ្គយ្ហា’’តិអាទិនា ឥតរគាថា វុត្តា. តត្ថ និគ្គយ្ហ អនុកម្បាយ, ចោទិតា ញាតយោ មយាតិ ឥទានិបិ ទុគ្គតា កុសលំ អកត្វា អាយតិំ បរិក្កិលេសំ បុន មានុភវិត្ថាតិ និគ្គហេត្វា ញាតយោ មយា ឱវទិតា. ញាតិពន្ធវបេមេន ‘‘អម្ហាកំ អយំ ពន្ធវោ’’តិ ឯវំ បវត្តេន បេមេន មម ឱវាទំ អតិក្កមិតុំ អសក្កោន្តា ការំ កត្វាន ភិក្ខូសុ បសន្នចិត្តា ហុត្វា ចីវរាទិបច្ចយទានេន ចេវ ឧបដ្ឋានេន ច ភិក្ខូសុ សក្ការសម្មានំ កត្វា តេ អព្ភតីតា កាលង្កតា ហុត្វា ឥមំ លោកំ អតិក្កន្តា. បុន តេតិ និបាតមត្តំ. តិទិវំ សុខន្តិ ទេវលោកបរិយាបន្នសុខំ, សុខំ វា ឥដ្ឋំ តិទិវំ អធិគតា. ‘‘កេ បន តេ’’តិ អាហ. ‘‘ភាតរោ មយ្ហំ មាតា ច, មោទន្តិ កាមកាមិនោ’’តិ. អត្តនា យថាកាមិតវត្ថុកាមសមង្គិនោ ហុត្វា អភិរមន្តីតិ អត្ថោ.

វស្សិកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.