៦. ខុជ្ជសោភិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យេ ចិត្តកថី ពហុស្សុតាតិ អាយស្មតោ ខុជ្ជសោភិតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ ភគវន្តំ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ទសហិ គាថាហិ អភិត្ថវិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ បាដលិបុត្តនគរេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិ, ‘‘សោភិតោ’’តិស្ស នាមំ អហោសិ. ថោកំ ខុជ្ជធាតុកតាយ បន ខុជ្ជសោភិតោត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ. សោ វយប្បត្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ អានន្ទត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៧.៤៩-៥៨) –

‘‘កកុធំ វិលសន្តំវ, ទេវទេវំ នរាសភំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘តមន្ធការំ នាសេត្វា, សន្តារេត្វា ពហុំ ជនំ;

ញាណាលោកេន ជោតន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘វសីសតសហស្សេហិ, នីយន្តំ លោកនាយកំ;

ឧទ្ធរន្តំ ពហូ សត្តេ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘អាហនន្តំ ធម្មភេរិំ, មទ្ទន្តំ តិត្ថិយេ គណេ;

សីហនាទំ វិនទន្តំ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘យាវតា ព្រហ្មលោកតោ, អាគន្ត្វាន សព្រហ្មកា;

បុច្ឆន្តិ និបុណេ បញ្ហេ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘យស្សញ្ជលិំ ករិត្វាន, អាយាចន្តិ សទេវកា;

តេន បុញ្ញំ អនុភោន្តិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘សព្ពេ ជនា សមាគន្ត្វា, សម្បវារេន្តិ ចក្ខុមំ;

ន វិកម្បតិ អជ្ឈិដ្ឋោ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘នគរំ បវិសតោ យស្ស, រវន្តិ ភេរិយោ ពហូ;

វិនទន្តិ គជា មត្តា, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘វីថិយា គច្ឆតោ យស្ស, សព្ពាភា ជោតតេ សទា;

អព្ភុន្នតា សមា ហោន្តិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘ព្យាហរន្តស្ស ពុទ្ធស្ស, ចក្កវាឡម្បិ សុយ្យតិ;

សព្ពេ សត្តេ វិញ្ញាបេតិ, កោ ទិស្វា ន បសីទតិ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ ពុទ្ធមភិកិត្តយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, កិត្តនាយ ឥទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា បឋមមហាសង្គីតិកាលេ រាជគហេ សត្តបណ្ណិគុហាយំ សន្និបតិតេន សង្ឃេន ‘‘អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេហី’’តិ អាណត្តោ បថវិយំ និមុជ្ជិត្វា ថេរស្ស បុរតោ ឧដ្ឋហិត្វា សង្ឃស្ស សាសនំ អារោចេត្វា សយំ បុរេតរំ អាកាសេន គន្ត្វា សត្តបណ្ណិគុហាទ្វារំ សម្បាបុណិ. តេន ច សមយេន មារស្ស មារកាយិកានញ្ច បដិសេធនត្ថំ ទេវសង្ឃេន បេសិតា អញ្ញតរា ទេវតា សត្តបណ្ណិគុហាទ្វារេ ឋិតា ហោតិ, តស្សា ខុជ្ជសោភិតោ ថេរោ អត្តនោ អាគមនំ កថេន្តោ –

២៣៤. ‘‘យេ ចិត្តកថី ពហុស្សុតា, សមណា បាដលិបុត្តវាសិនោ;

តេសញ្ញតរោយមាយុវា, ទ្វារេ តិដ្ឋតិ ខុជ្ជសោភិតោ’’តិ. – បឋមំ គាថមាហ;

តត្ថ ចិត្តកថីតិ វិចិត្តធម្មកថិកា, សង្ខិបនំ, វិត្ថារណំ គម្ភីរករណំ ឧត្តានីករណំ កង្ខាវិនោទនំ ធម្មបតិដ្ឋាបនន្តិ ឯវមាទីហិ នានានយេហិ បរេសំ អជ្ឈាសយានុរូបំ ធម្មស្ស កថនសីលាតិ អត្ថោ. ពហុស្សុតាតិ បរិយត្តិបដិវេធពាហុសច្ចបារិបូរិយា ពហុស្សុតា. សព្ពសោ សមិតបាបតាយ សមណា. បាដលិបុត្តវាសិនោ, តេសញ្ញតរោតិ បាដលិបុត្តនគរវាសិតាយ បាដលិបុត្តវាសិនោ, តេសំ អញ្ញតរោ, អយំ អាយុវា ទីឃាយុ អាយស្មា. ទ្វារេ តិដ្ឋតីតិ សត្តបណ្ណិគុហាយ ទ្វារេ តិដ្ឋតិ, សង្ឃស្ស អនុមតិយា បវិសិតុន្តិ អត្ថោ. តំ សុត្វា សា ទេវតា ថេរស្ស អាគមនំ សង្ឃស្ស និវេទេន្តី –

២៣៥. ‘‘យេ ចិត្តកថី…បេ… ទ្វារេ តិដ្ឋតិ មាលុតេរិតោ’’តិ. – ទុតិយំ គាថមាហ;

តត្ថ មាលុតេរិតោតិ ឥទ្ធិចិត្តជនិតេន វាយុនា ឯរិតោ, ឥទ្ធិពលេន អាគតោតិ អត្ថោ.

ឯវំ តាយ ទេវតាយ និវេទិតេន សង្ឃេន កតោកាសោ ថេរោ សង្ឃស្ស សន្តិកំ គច្ឆន្តោ –

២៣៦. ‘‘សុយុទ្ធេន សុយិដ្ឋេន, សង្គាមវិជយេន ច;

ព្រហ្មចរិយានុចិណ្ណេន, ឯវាយំ សុខមេធតី’’តិ. –

ឥមាយ តតិយគាថាយ អញ្ញំ ព្យាកាសិ.

តត្ថ សុយុទ្ធេនាតិ បុព្ពភាគេ តទង្គវិក្ខម្ភនប្បហានវសេន កិលេសេហិ សុដ្ឋុ យុជ្ឈនេន. សុយិដ្ឋេនាតិ អន្តរន្តរា កល្យាណមិត្តេហិ ទិន្នសប្បាយធម្មទានេន. សង្គាមវិជយេន ចាតិ សមុច្ឆេទប្បហានវសេន សព្ពសោ កិលេសាភិសង្ខារនិម្មថនេន លទ្ធសង្គាមវិជយេន ច. ព្រហ្មចរិយានុចិណ្ណេនាតិ អនុចិណ្ណេន អគ្គមគ្គព្រហ្មចរិយេន. ឯវាយំ សុខមេធតីតិ ឯវំ វុត្តប្បការេន អយំ ខុជ្ជសោភិតោ និព្ពានសុខំ ផលសមាបត្តិសុខញ្ច ឯធតិ, អនុភវតីតិ អត្ថោ.

ខុជ្ជសោភិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.