១២. ឧត្តរបាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បណ្ឌិតំ វត មំ សន្តន្តិ អាយស្មតោ ឧត្តរបាលត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ គមនមគ្គេ សេតុំ ការាបេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ឧត្តរបាលោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោតិ. តស្ស ឯកទិវសំ អយោនិសោមនសិការវសេន អនុភូតារម្មណំ អនុស្សរន្តស្ស កាមរាគោ ឧប្បជ្ជិ. សោ តាវទេវ សហោឌ្ឍំ ចោរំ គណ្ហន្តោ វិយ អត្តនោ ចិត្តំ និគ្គហេត្វា សំវេគជាតោ បដិបក្ខមនសិការេន កិលេសេ វិក្ខម្ភេត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ ភាវនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៧.១៦-២០) –

‘‘វិបស្សិនោ ភគវតោ, ចង្កមន្តស្ស សម្មុខា;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, សេតុំ ការាបយិំ អហំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ សេតុំ ការយិំ អហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, សេតុទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សីហនាទំ នទន្តោ –

២៥២. ‘‘បណ្ឌិតំ វត មំ សន្តំ, អលមត្ថវិចិន្តកំ;

បញ្ច កាមគុណា លោកេ, សម្មោហា បាតយិំសុ មំ.

២៥៣. ‘‘បក្ខន្ទោ មារវិសយេ, ទឡ្ហសល្លសមប្បិតោ;

អសក្ខិំ មច្ចុរាជស្ស, អហំ បាសា បមុច្ចិតុំ.

២៥៤. ‘‘សព្ពេ កាមា បហីនា មេ, ភវា សព្ពេ បទាលិតា;

វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. –

តិស្សោ គាថា អភាសិ.

តត្ថ បណ្ឌិតំ វត មំ សន្តន្តិ សុតចិន្តាមយាយ បញ្ញាយ វសេន បញ្ញាសម្បន្នម្បិ នាម មំ សមានំ. អលមត្ថវិចិន្តកន្តិ អត្តនោ ច បរេសញ្ច អត្ថំ ហិតំ វិចិន្តេតុំ សមត្ថំ, អលំ វា បរិយត្តំ អត្ថស្ស វិចិន្តកំ, កិលេសវិទ្ធំសនសមត្ថំ អត្ថទស្សិនំ វា, សព្ពមេតំ អត្តនោ អន្តិមភវិកតាយ ថេរោ វទតិ. បញ្ច កាមគុណាតិ រូបាទយោ បញ្ច កាមកោដ្ឋាសា. លោកេតិ តេសំ បវត្តិដ្ឋានទស្សនំ. សម្មោហាតិ សម្មោហនិមិត្តំ អយោនិសោមនសិការហេតុ. សម្មោហាតិ វា សម្មោហនា សម្មោហករា. បាតយិំសូតិ ធីរភាវតោ បាតេសុំ, លោកតោ វា ឧត្តរិតុកាមំ មំ លោកេ បាតយិំសូតិ អត្ថោ.

បក្ខន្ទោតិ អនុបវិដ្ឋោ. មារវិសយេតិ កិលេសវិសយេ កិលេសមារស្ស បវត្តិដ្ឋានេ, តស្ស វសំ គតោតិ អធិប្បាយោ. ទេវបុត្តមារស្ស វា ឥស្សរិយដ្ឋានេ តំ អនុបវិសិត្វា ឋិតោ. ទឡ្ហសល្លសមប្បិតោតិ ទឡ្ហំ ថិរំ, ទឡ្ហេន វា សល្លេន សមប្បិតោ, រាគសល្លេន ហទយំ អាហច្ច វិទ្ធោ. អសក្ខិំ មច្ចុរាជស្ស, អហំ បាសា បមុច្ចិតុន្តិ អគ្គមគ្គសណ្ឌាសេន រាគាទិសល្លំ អនវសេសតោ ឧទ្ធរន្តោយេវ រាគពន្ធនសង្ខាតា មច្ចុរាជស្ស បាសា អហំ បរិមុច្ចិតុំ អសក្ខិំ, តតោ អត្តានំ បមោចេសិំ.

តតោ ឯវ ច សព្ពេ កាមា បហីនា មេ, ភវា សព្ពេ បទាលិតាតិ វត្ថារម្មណាទិភេទេន អនេកភេទភិន្នា សព្ពេ កិលេសកាមា អរិយមគ្គេន សមុច្ឆេទវសេន មយា បហីនា. កិលេសកាមេសុ ហិ បហីនេសុ វត្ថុកាមាបិ បហីនា ឯវ ហោន្តិ. តថា កាមភវកម្មភវាទយោ ភវា សព្ពេ មគ្គញាណាសិនា បទាលិតា វិទ្ធំសិតា. កម្មភវេសុ ហិ បទាលិតេសុ ឧបបត្តិភវា បទាលិតា ឯវ ហោន្តិ. ឯវំ កម្មភវានំ បទាលិតត្តា ឯវ វិក្ខីណោ ជាតិសំសារោ, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោតិ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ. ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសិ.

ឧត្តរបាលត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.