៩. សន្ធិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេតិ អាយស្មតោ សន្ធិតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកោ គោបាលកោ អហោសិ. សោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ អញ្ញតរំ ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស សន្តិកេ ពុទ្ធគុណបដិសំយុត្តំ ធម្មំ សុត្វា បសន្នមានសោ ‘‘កុហិំ ភគវា’’តិ បុច្ឆិត្វា បរិនិព្ពុតភាវំ សុត្វា ‘‘ឯវំ មហានុភាវា ពុទ្ធាបិ នាម អនិច្ចតាវសំ គច្ឆន្តិ, អហោ សង្ខារា អទ្ធុវា’’តិ អនិច្ចសញ្ញំ បដិលភិ. តំ ថេរោ ពោធិបូជាយ ឧស្សាហេសិ. សោ កាលេន កាលំ ពោធិរុក្ខសមីបំ គន្ត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ពុទ្ធគុណេ អនុស្សរន្តោ ពោធិំ វន្ទតិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា សន្ធិតោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ អនិច្ចតាបដិសំយុត្តំ ធម្មកថំ សុត្វា សំវេគជាតោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា ញាណស្ស បរិបាកំ គតត្តា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. សោ អត្តនោ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ ពោធិវន្ទនំ ពុទ្ធានុស្សតិំ អនិច្ចសញ្ញាបដិលាភញ្ច អនុស្សរិត្វា តទុបនិស្សយេន អត្តនោ វិសេសាធិគមំ បកាសេន្តោ –

២១៧. ‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ, សំវិរូឡ្ហម្ហិ បាទបេ;

ឯកំ ពុទ្ធគតំ សញ្ញំ, អលភិត្ថំ បតិស្សតោ.

២១៨. ‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ សញ្ញមលភិំ តទា;

តស្សា សញ្ញាយ វាហសា, បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ’’តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ.

តត្ថ អស្សត្ថេតិ អស្សត្ថដ្ឋានីយេ, យ្វាយំ ឯតរហិ អម្ហាកំ ភគវតោ ពោធិរុក្ខោ អស្សត្ថោ, ឯតស្ស ឋានេ តទា សិខិស្ស ភគវតោ ពោធិរុក្ខោ បុណ្ឌរីកោ ឋិតោតិ សោ អស្សត្ថដ្ឋានីយតាយ ‘‘អស្សត្ថេ’’តិ វុត្តំ. សត្តានំ អស្សាសជននតោ វា. អបរេ បន ‘‘អស្សត្ថរុក្ខមូលេ និសីទិត្វា តទា ពុទ្ធានុស្សតិយា ភាវិតត្តា ថេរោ ‘អស្សត្ថេ’តិ អវោចា’’តិ វទន្តិ. ហរិតោភាសេតិ ហរិតេហិ សារមណិវណ្ណេហិ ឱភាសមានេ. សំវិរូឡ្ហម្ហីតិ សុដ្ឋុ វិរូឡ្ហេ សុប្បតិដ្ឋិតេ, សុឃននិចិតបត្តបលាសបល្លវេហិ វិរូឡ្ហសញ្ឆន្នេតិ ច វទន្តិ. បាទបេតិ រុក្ខេ. ឯកំ ពុទ្ធគតំ សញ្ញំ, អលភិត្ថំ បតិស្សតោតិ ពុទ្ធារម្មណំ អារម្មណស្ស ឯកជាតិយត្តា ឯកំ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិនយប្បវត្តំ ពុទ្ធានុស្សតិសហគតំ សញ្ញំ ពុទ្ធគុណានំ បតិបតិសរណតោ បតិស្សតោ ហុត្វា អលភិំ.

កទា បន សា សញ្ញា លទ្ធា, កីវតាយ សិទ្ធាតិ អាហ ‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ’’តិអាទិ. ឥតោ ភទ្ទកប្បតោ ឧទ្ធំ អារោហនវសេន ឯកតិំសេ កប្បេ. យំ សញ្ញន្តិ យំ ពុទ្ធានុស្សតិសហគតំ សញ្ញំ, យំ វា ពុទ្ធានំ អនិច្ចតំ ទិស្វា តទនុសារេន សព្ពាសង្ខារេសុ តទា អនិច្ចសញ្ញំ អលភិំ. តស្សា សញ្ញាយ វាហសាតិ តស្សា យថាវុត្តាយ សញ្ញាយ ការណភាវេន តំ ឧបនិស្សយំ កត្វា. បត្តោ មេ អាសវក្ខយោតិ ឥទានិ មយា អាសវានំ ខយោ និរោធោ អធិគតោតិ ឥមាយេវ ច ឥមស្ស ថេរស្ស អបទានគាថាបិ. យថាហ (អប. ថេរ ១.២២.២៧-៣០) –

‘‘អស្សត្ថេ ហរិតោភាសេ…បេ… បត្តោ មេ អាសវក្ខយោ.

‘‘ឥតោ តេរសកប្បម្ហិ, ធនិដ្ឋោ នាម ខត្តិយោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

សន្ធិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច ទុកនិបាតវណ្ណនា.