៨. វជ្ជិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សំសរំ ទីឃមទ្ធានន្តិ អាយស្មតោ វជ្ជិតត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ បញ្ចសដ្ឋិមេ កប្បេ ឯកស្មិំ បច្ចន្តគាមេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ វនចរកោ ហុត្វា វិចរន្តោ ឯកទិវសំ ឧបសន្តំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បព្ពតគុហាយំ វិហរន្តំ អទ្ទស. សោ តស្ស ឧបសមំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ចម្បកបុប្ផេន បូជំ អកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តោ ជាតទិវសតោ បដ្ឋាយ មាតុគាមហត្ថំ គតោ រោទតិ. ព្រហ្មលោកតោ កិរ ចវិត្វា ឥធាគតោ យស្មា មាតុគាមសម្ផស្សំ ន សហតិ, តស្មា មាតុគាមសម្ផស្សវជ្ជនតោ វជ្ជិតោត្វេវ នាមំ ជាតំ. សោ វយប្បត្តោ សត្ថុ យមកបាដិហារិយំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា តទហេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៧.២៧-៣០) –

‘‘ឧបសន្តោ ច សម្ពុទ្ធោ, វសតី បព្ពតន្តរេ;

ឯកចម្បកមាទាយ, ឧបគច្ឆិំ នរុត្តមំ.

‘‘បសន្នចិត្តោ សុមនោ, បច្ចេកមុនិមុត្តមំ;

ឧភោ ហត្ថេហិ បគ្គយ្ហ, បូជយិំ អបរាជិតំ.

‘‘បញ្ចសដ្ឋិម្ហិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា អត្តនោ បុព្ពេនិវាសំ អនុស្សរិត្វា ធម្មសំវេគេន –

២១៥. ‘‘សំសរំ ទីឃមទ្ធានំ, គតីសុ បរិវត្តិសំ;

អបស្សំ អរិយសច្ចានិ, អន្ធភូតោ បុថុជ្ជនោ.

២១៦. ‘‘តស្ស មេ អប្បមត្តស្ស, សំសារា វិនឡីកតា;

សព្ពា គតី សមុច្ឆិន្នា, នត្ថិ ទានិ បុនព្ភវោ’’តិ. – ទ្វេ គាថា អភាសិ;

តត្ថ សំសរន្តិ សំសរន្តោ, តស្មិំ តស្មិំ ភវេ អាទាននិក្ខេបវសេន អបរាបរំ សន្ធាវន្តោ. ទីឃមទ្ធានន្តិ ចិរកាលំ អនាទិមតិ សំសារេ អបរិមាណកាលំ. គតីសូតិ សុកតទុក្កដានំ កម្មានំ វសេន សុគតិទុគ្គតីសុ. បរិវត្តិសន្តិ ឃដីយន្តំ វិយ បរិព្ភមន្តោ ចវនុបបជ្ជនវសេន អបរាបរំ បរិវត្តិំ. តស្ស បន បរិវត្តនស្ស ការណមាហ ‘‘អបស្សំ អរិយសច្ចានិ, អន្ធភូតោ បុថុជ្ជនោ’’តិ. ទុក្ខាទីនិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ញាណចក្ខុនា អបស្សន្តោ អប្បដិវិជ្ឈន្តោ, តតោ ឯវ អវិជ្ជន្ធតាយ អន្ធភូតោ បុថូនំ ជននាទីហិ ការណេហិ បុថុជ្ជនោ ហោន្តោ គតីសុ បរិវត្តិសន្តិ យោជនា, តេនេវាហ ភគវា –

‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, អរិយសច្ចានំ អននុពោធា អប្បដិវេធា ឯវមិទំ ទីឃមទ្ធានំ សន្ធាវិតំ សំសរិតំ មមញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ចា’’តិ (មហាវ. ២៨៧; ទី. និ. ២.១៥៥; សំ. និ. ៥.១០៩១; នេត្តិ. ១១៤).

តស្ស មយ្ហំ វុត្តនយេន បុព្ពេ បុថុជ្ជនស្សេវ សតោ ឥទានិ សត្ថារា ទិន្ននយេន អប្បមត្តស្ស អប្បមាទបដិបត្តិយា សមថវិបស្សនាភាវនំ មត្ថកំ បាបេត្វា ឋិតស្ស. សំសារា វិនឡីកតាតិ សំសរន្តិ សត្តា ឯតេហីតិ ‘‘សំសារា’’តិ លទ្ធនាមា កម្មកិលេសា អគ្គមគ្គេន សមុច្ឆិន្នត្តា វិគតនឡា និម្មូលា កតា. សព្ពា គតី សមុច្ឆិន្នាតិ ឯវំ កម្មកិលេសវដ្ដានំ វិនឡីកតត្តា និរយាទិកា សព្ពាបិ គតិយោ សម្មទេវ ឧច្ឆិន្នា វិទ្ធំសិតា, តតោ ឯវ នត្ថិ ទានិ អាយតិំ បុនព្ភវោតិ ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ.

វជ្ជិតត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.