៧. អនូបមត្ថេរគាថាវណ្ណនា

នន្ទមានាគតំ ចិត្តាតិ អាយស្មតោ អនូបមត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ បទុមំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ រថិយំ ទិស្វា បសន្នមានសោ អង្កោលបុប្ផេហិ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ឥព្ភកុលេ និព្ពត្តិត្វា រូបសម្បត្តិយា អនូបមោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ឧបនិស្សយសម្បន្នតាយ កាមេ បហាយ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ អរញ្ញេ វិហរតិ. តស្ស ចិត្តំ ពហិទ្ធា រូបាទិអារម្មណេសុ វិធាវតិ. កម្មដ្ឋានំ បរិវដ្ដតិ. ថេរោ វិធាវន្តំ ចិត្តំ និគ្គណ្ហន្តោ –

២១៣. ‘‘នន្ទមានាគតំ ចិត្តំ, សូលមារោបមានកំ;

តេន តេនេវ វជសិ, យេន សូលំ កលិង្គរំ.

២១៤. ‘‘តាហំ ចិត្តកលិំ ព្រូមិ, តំ ព្រូមិ ចិត្តទុព្ភកំ;

សត្ថា តេ ទុល្លភោ លទ្ធោ, មានត្ថេ មំ និយោជយី’’តិ. –

ឥមាហិ ទ្វីហិ គាថាហិ ឱវទិ.

តត្ថ នន្ទមានាគតំ ចិត្តាតិ នន្ទមាន អភិនន្ទមាន ចិត្ត អភិនន្ទមានំ អាគតំ ឧប្បន្នំ. សូលមារោបមានកន្តិ ទុក្ខុប្បត្តិដ្ឋានតាយ សូលសទិសត្តា សូលំ តំ តំ ភវំ កម្មកិលេសេហិ ឯត្តកំ កាលំ អារោបិយមានំ. តេន តេនេវ វជសិ, យេន សូលំ កលិង្គរន្តិ យត្ថ យត្ថ សូលសង្ខាតា ភវា កលិង្គរសង្ខាតា អធិកុដ្ដនកា កាមគុណា ច តេន តេនេវ, បាបចិត្ត, វជសិ, តំ តទេវ ឋានំ ឧបគច្ឆសិ, អត្តនោ អនត្ថំ ន សល្លក្ខេសិ.

តាហំ ចិត្តកលិំ ព្រូមីតិ តំ តស្មា បមត្តភាវតោ ចិត្តកលិំ ចិត្តកាលកណ្ណិំ អហំ កថយាមិ. បុនបិ តំ ព្រូមិ កថេមិ ចិត្តទុព្ភកំ ចិត្តសង្ខាតស្ស អត្តនោ ពហូបការស្ស សន្តានស្ស អនត្ថាវហនតោ ចិត្តទុព្ភិំ. ‘‘ចិត្តទុព្ភគា’’តិបិ បឋន្តិ. ចិត្តសង្ខាតអលក្ខិកអប្បបុញ្ញាតិ អត្ថោ. កិន្តិ ព្រូហីតិ ចេ? អាហ ‘‘សត្ថា តេ ទុល្លភោ លទ្ធោ, មានត្ថេ មំ និយោជយី’’តិ. កប្បានំ អសង្ខ្យេយ្យម្បិ នាម ពុទ្ធសុញ្ញោ លោកោ ហោតិ, សត្ថរិ ឧប្បន្នេបិ មនុស្សត្តសទ្ធាបដិលាភាទយោ ទុល្លភា ឯវ, លទ្ធេសុ ច តេសុ សត្ថាបិ ទុល្លភោយេវ ហោតិ. ឯវំ ទុល្លភោ សត្ថា ឥទានិ តយា លទ្ធោ, តស្មិំ លទ្ធេ សម្បតិបិ អនត្ថេ អហិតេ អាយតិញ្ច អនត្ថាវហេ ទុក្ខាវហេ អកុសលេ មំ មា និយោជេសីតិ. ឯវំ ថេរោ អត្តនោ ចិត្តំ ឱវទន្តោ ឯវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៧.១៦-១៩) –

‘‘បទុមោ នាម សម្ពុទ្ធោ, ចិត្តកូដេ វសី តទា;

ទិស្វាន តំ អហំ ពុទ្ធំ, សយម្ភុំ អបរាជិតំ.

‘‘អង្កោលំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, ឱចិនិត្វានហំ តទា;

ឧបគន្ត្វាន សម្ពុទ្ធំ, បូជយិំ បទុមំ ជិនំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អនូបមត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.