៦. ចូឡកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

នទន្តិ មោរា សុសិខា សុបេខុណាតិ អាយស្មតោ ចូឡកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកតិំសេ កប្បេ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ឆត្តបណ្ណិផលំ អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ចូឡកោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ធនបាលទមនេ សត្ថរិ លទ្ធប្បសាទោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ ឥន្ទសាលគុហាយំ វសតិ, សោ ឯកទិវសំ គុហាទ្វារេ និសិន្នោ មគធក្ខេត្តំ ឱលោកេសិ. តស្មិំ ខណេ បាវុសកាលមេឃោ គម្ភីរមធុរនិគ្ឃោសោ សតបដលសហស្សបដលោ អញ្ជន សិខរសន្និកាសោ នភំ បូរេត្វា បវស្សតិ, មយូរសង្ឃា ច មេឃគជ្ជិតំ សុត្វា ហដ្ឋតុដ្ឋា កេកាសទ្ទំ មុញ្ចិត្វា តត្ថ តត្ថ បទេសេ នច្ចន្តា វិចរន្តិ. ថេរស្សបិ អាវាសគព្ភេ មេឃវាតផស្សេហិ អបគតធម្មត្តា បស្សទ្ធករជកាយេ កល្លតំ បត្តេ ឧតុសប្បាយលាភេន ចិត្តំ ឯកគ្គំ អហោសិ, កម្មដ្ឋានវីថិំ ឱតរិ, សោ តំ ញត្វា កាលសម្បទាទិកិត្តនមុខេន អត្តានំ ភាវនាយ ឧស្សាហេន្តោ –

២១១. ‘‘នទន្តិ មោរា សុសិខា សុបេខុណា, សុនីលគីវា សុមុខា សុគជ្ជិនោ;

សុសទ្ទលា ចាបិ មហាមហី អយំ, សុព្យាបិតម្ពុ សុវលាហកំ នភំ.

២១២. ‘‘សុកល្លរូបោ សុមនស្ស ឈាយតំ, សុនិក្កមោ សាធុ សុពុទ្ធសាសនេ;

សុសុក្កសុក្កំ និបុណំ សុទុទ្ទសំ, ផុសាហិ តំ ឧត្តមមច្ចុតំ បទ’’ន្តិ. –

ទ្វេ គាថា អភាសិ.

តត្ថ នទន្តិ មោរា សុសិខា សុបេខុណា, សុនីលគីវា សុមុខា សុគជ្ជិនោតិ ឯតេ មត្ថកេ ឧដ្ឋិតាហិ សុន្ទរាហិ សិខាហិ សមន្នាគតត្តា សុសិខា, នានាវណ្ណេហិ អនេកេហិ សោភនេហិ ភទ្ទកបិញ្ឆេហិ សមន្នាគតត្តា សុបេខុណា, រាជីវវណ្ណសង្កាសាយ សុន្ទរាយ នីលវណ្ណាយ គីវាយ សមន្នាគតត្តា សុនីលគីវា, សុន្ទរមុខតាយ សុមុខា, មនុញ្ញវាទិតាយ សុគជ្ជិនោ, មោរា សិខណ្ឌិនោ ឆជ្ជសំវាទី កេកាសទ្ទំ មុញ្ចន្តា នទន្តិ រវន្តិ. សុសទ្ទលា ចាបិ មហាមហី អយន្តិ អយញ្ច មហាបថវី សុសទ្ទលា សុន្ទរហរិតតិណា. សុព្យាបិតម្ពូតិ អភិនវវុដ្ឋិយា តហំ តហំ វិស្សន្ទមានសលិលតាយ សុដ្ឋុ ព្យាបិតជលា វិតតជលា. ‘‘សុសុក្កតម្ពូ’’តិបិ បាឋោ, សុវិសុទ្ធជលាតិ អត្ថោ. សុវលាហកំ នភន្តិ ឥទញ្ច នភំ អាកាសំ នីលុប្បលទលសន្និភេហិ សមន្តតោ បូរេត្វា ឋិតេហិ សុន្ទរេហិ វលាហកេហិ មេឃេហិ សុវលាហកំ.

សុកល្លរូបោ សុមនស្ស ឈាយតន្តិ ឥទានិ ឧតុសប្បាយលាភេន សុដ្ឋុ កល្លរូបោ កម្មនិយសភាវោ ត្វំ, នីវរណេហិ អនជ្ឈារូឡ្ហចិត្តតាយ សុន្ទរមនស្ស យោគាវចរស្ស យំ អារម្មណូបនិជ្ឈានវសេន លក្ខណូបនិជ្ឈានវសេន ច ឈាយតំ. សុនិក្កមោ…បេ… អច្ចុតំ បទន្តិ ឯវំ ឈាយន្តោ ច សាធុ សុពុទ្ធស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សាសនេ សុន្ទរនិក្កមោ ហុត្វា សុបរិសុទ្ធសីលតាយ សុសុក្កំ, វិសុទ្ធសភាវតាយ សព្ពស្សបិ សំកិលេសស្ស គោចរភាវានុបគមនតោ សុក្កំ, និបុណញាណគោចរតាយ និបុណំ, បរមគម្ភីរតាយ សុទុទ្ទសំ, បណីតភាវេន សេដ្ឋភាវេន ច ឧត្តមំ, និច្ចសភាវតាយ អច្ចុតំ បទំ តំ និព្ពានំ ផុសាហិ អត្តបច្ចក្ខករណេន សម្មាបដិបត្តិយា សច្ឆិករោហីតិ.

ឯវំ ថេរោ អត្តានំ ឱវទន្តោវ ឧតុសប្បាយលាភេន សមាហិតចិត្តោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៣៩.៣៧-៤២) –

‘‘កណិការំវ ជលិតំ, បុណ្ណមាយេវ ចន្ទិមំ;

ជលន្តំ ទីបរុក្ខំវ, អទ្ទសំ លោកនាយកំ.

‘‘កទលិផលំ បគ្គយ្ហ, អទាសិំ សត្ថុនោ អហំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, វន្ទិត្វាន អបក្កមិំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ ផលមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា ថេរោ អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា បីតិសោមនស្សជាតោ ‘‘នទន្តិ មោរា’’តិអាទិនា តាយេវ គាថា បច្ចុទាហាសិ. តេនស្ស ឥទមេវ អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ.

ចូឡកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.