៣. ព្រហ្មាលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

កស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានីតិ អាយស្មតោ ព្រហ្មាលិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ បិណ្ឌាយ ចរន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា បាទផលំ អទាសិ. សត្ថា អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កោសលរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ព្រហ្មាលីតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ហេតុសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ សំសារេ សញ្ជាតសំវេគោ តាទិសេន កល្យាណមិត្តសន្និស្សយេន ពុទ្ធសាសនេ បព្ពជិត្វា បតិរូបកម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ ញាណស្ស បរិបាកគតត្តា នចិរស្សេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៦៣-៦៧) –

‘‘សុវណ្ណវណ្ណំ សម្ពុទ្ធំ, អាហុតីនំ បដិគ្គហំ;

រថិយំ បដិបជ្ជន្តំ, បាទផលំ អទាសហំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

ឆឡភិញ្ញោ បន ហុត្វា មគ្គសុខេន ផលសុខេន វីតិនាមេន្តោ ឯកទិវសំ បធានបរិគ្គាហកេន ថេរេន តស្មិំ អរញ្ញាយតនេ ភិក្ខូ ឧទ្ទិស្ស វុត្តំ បធានានុយោគំ បរិគ្គណ្ហន្តោ –

២០៥. ‘‘កស្សិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ, អស្សា យថា សារថិនា សុទន្តា;

បហីនមានស្ស អនាសវស្ស, ទេវាបិ កស្ស បិហយន្តិ តាទិនោ.

២០៦. ‘‘មយ្ហិន្ទ្រិយានិ សមថង្គតានិ, អស្សា យថា សារថិនា សុទន្តា;

បហីនមានស្ស អនាសវស្ស, ទេវាបិ មយ្ហំ បិហយន្តិ តាទិនោ’’តិ. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ.

តស្សត្ថោ – ឥមស្មិំ អរញ្ញាយតនេ វសន្តេសុ ភិក្ខូសុ កស្ស ភិក្ខុនោ ថេរស្ស វា នវស្ស វា មជ្ឈិមស្ស វា ឆេកេន សារថិនា សុទន្តា អស្សា វិយ មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ សមថំ ទន្តភាវំ និព្ពិសេវនភាវំ គតានិ. កស្ស នវវិធម្បិ មានំ បហាយ ឋិតត្តា បហីនមានស្ស ចតុន្នម្បិ អាសវានំ អភាវេន អនាសវស្ស ឥដ្ឋាទីសុ តាទិលក្ខណប្បត្តិយា តាទិនោ ទេវាបិ បិហយន្តិ មនុស្សាបិ សម្មាបដិបត្តិទស្សនាទិនា ច អាទរេន បត្ថេន្តីតិ.

តត្ថ ច គាថាយំ បុរិមឌ្ឍេន អនាគាមិមគ្គាធិគមោ បុដ្ឋោ, អនាគាមិនោបិ ហិ ឥន្ទ្រិយានិ បហីនកាមរាគព្យាបាទតាយ សមថំ និព្ពិសេវនតំ គតានិ ហោន្តិ. ឥតរេន អរហត្តមគ្គបដិលាភោ, អរហា ហិ ‘‘បហីនមានោ អនាសវោ តាទី’’តិ ច វុច្ចតិ.

អថាយស្មា ព្រហ្មាលិ បធានបរិគ្គាហកេន វុត្តំ ‘‘កស្សិន្ទ្រិយានី’’តិ គាថំ បច្ចនុភាសិ. តទត្ថំ អត្តូបនាយិកវសេន វិស្សជ្ជេន្តោ ‘‘មយ្ហិន្ទ្រិយានី’’តិអាទិកាយ ទុតិយគាថាយ អញ្ញំ ព្យាកាសិ, តត្ថ មយ្ហិន្ទ្រិយានីតិ មម ចក្ខាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ព្រហ្មាលិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.