៧. នន្ទកត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យថាបិ ភទ្ទោ អាជញ្ញោតិ អាយស្មតោ នន្ទកត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ករោន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ បច្ចន្តទេសេ ឧប្បជ្ជិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ វនចារិកោ ហុត្វា វិចរន្តោ ឯកទិវសំ សត្ថុ ចង្កមនដ្ឋានំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ វាលុកា ឱកិរិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ចម្បាយំ គហបតិកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស នន្ទកោតិ នាមំ អកំសុ. ជេដ្ឋកភាតា បនស្ស ភរតោ នាម. តស្ស បុព្ពយោគោ អនន្តរវត្ថុស្មិំ អាវិភវិស្សតិ. តេ ឧភោបិ វិញ្ញុតំ បត្វា អាយស្មន្តំ សោណំ កោឡិវិសំ បព្ពជិតំ សុត្វា ‘‘សោណោបិ នាម តថាសុខុមាលោ បព្ពជិ, កិមង្គំ បន មយ’’ន្តិ បព្ពជិំសុ. តេសុ ភរតោ នចិរស្សេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ. នន្ទកោ បន កិលេសានំ ពលវភាវេន តាវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេតុំ នាសក្ខិ, វិបស្សនាយ កម្មំ ករោតិ ឯវ. អថស្ស ភរតត្ថេរោ អាសយំ ញត្វា អវស្សយោ ភវិតុកាមោ តំ បច្ឆាសមណំ កត្វា វិហារតោ និក្ខមិត្វា មគ្គសមីបេ និសិន្នោ វិបស្សនាកថំ កថេសិ.

តេន ច សមយេន សកដសត្ថេ គច្ឆន្តេ ឯកោ សកដេ យុត្តោ គោណោ ចិក្ខល្លដ្ឋានេ សកដំ ឧទ្ធរិតុំ អសក្កោន្តោ បរិបតិ. តតោ នំ សត្ថវាហោ សកដា មោចេត្វា តិណញ្ច បានីយញ្ច ទត្វា បរិស្សមំ អបនេត្វា បុន ធុរេ យោជេសិ. តតោ គោណោ វូបសន្តបរិស្សមោ លទ្ធពលោ តំ សកដំ ចិក្ខល្លដ្ឋានតោ ឧទ្ធរិត្វា ថលេ បតិដ្ឋាបេសិ. អថ ភរតត្ថេរោ នន្ទកស្ស ‘‘បស្សសិ នោ ត្វំ, អាវុសោ នន្ទក, ឥមស្ស កម្ម’’ន្តិ តំ និទស្សេត្វា តេន ‘‘បស្សាមី’’តិ វុត្តេ ‘‘ឥមមត្ថំ សុដ្ឋុ ឧបធារេហី’’តិ អាហ. ឥតរោ ‘‘យថាយំ គោណោ វូបសន្តបរិស្សមោ បង្កដ្ឋានតោ ភារំ ឧព្ពហតិ, ឯវំ មយាបិ សំសារបង្កតោ អត្តា ឧទ្ធរិតព្ពោ’’តិ តមេវារម្មណំ កត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៨.៩០-៩៥) –

‘‘មិគលុទ្ទោ បុរេ អាសិំ, អរញ្ញេ កាននេ អហំ;

វាតមិគំ គវេសន្តោ, ចង្កមំ អទ្ទសំ អហំ.

‘‘ឧច្ឆង្គេន បុលិនំ គយ្ហ, ចង្កមេ ឱកិរិំ អហំ;

បសន្នចិត្តោ សុមនោ, សុគតស្ស សិរីមតោ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, បុលិនំ ឱកិរិំ អហំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បុលិនស្ស ឥទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ ជេដ្ឋភាតិកស្ស ភរតត្ថេរស្ស សន្តិកេ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ –

១៧៣. ‘‘យថាបិ ភទ្ទោ អាជញ្ញោ, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតិ;

ភិយ្យោ លទ្ធាន សំវេគំ, អទីនោ វហតេ ធុរំ.

១៧៤. ‘‘ឯវំ ទស្សនសម្បន្នំ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាវកំ;

អាជានីយំ មំ ធារេថ, បុត្តំ ពុទ្ធស្ស ឱរស’’ន្តិ. – គាថាទ្វយំ អភាសិ;

តត្ថ ភិយ្យោ លទ្ធាន សំវេគំ, អទីនោ វហតេ ធុរន្តិ ‘‘មយ្ហំ ជាតិពលវីរិយានំ អននុច្ឆវិកមេតំ យទិទំ អាគតស្ស ភារស្ស អវហន’’ន្តិ សំវេគំ លភិត្វា អទីនោ អទីនមានសោ អលីនចិត្តោ. ‘‘អលីនោ’’តិ វា បាឋោ, សោ ឯវ អត្ថោ. ភិយ្យោ បុនប្បុនំ ភិយ្យោសោមត្តាយ អត្តនោ ធុរំ ភារំ វហតេ ឧព្ពហតិ. សេសំ ហេដ្ឋា រមណីយវិហារិត្ថេរស្ស គាថាវណ្ណនាយំ វុត្តនយមេវ.

នន្ទកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.