៧. តិស្សត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ពហូ សបត្តេ លភតីតិ អាយស្មតោ តិស្សត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ បិយទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គន្ត្វា កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វា ឃរាវាសំ បហាយ តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ សាលវនេ អស្សមំ ការេត្វា វសតិ. ភគវា តស្ស អនុគ្គណ្ហនត្ថំ អស្សមស្ស អវិទូរេ សាលវនេ និរោធំ សមាបជ្ជិត្វា និសីទិ. សោ អស្សមតោ និក្ខមិត្វា ផលាផលត្ថាយ គច្ឆន្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ ចត្តារោ ទណ្ឌេ ឋបេត្វា ភគវតោ ឧបរិ បុប្ផិតាហិ សាលសាខាហិ សាខាមណ្ឌបំ កត្វា សត្តាហំ នវនវេហិ សាលបុប្ផេហិ ភគវន្តំ បូជេន្តោ អដ្ឋាសិ ពុទ្ធារម្មណំ បីតិំ អវិជហន្តោ. សត្ថា សត្តាហស្ស អច្ចយេន និរោធតោ វុដ្ឋហិត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ ចិន្តេសិ. តាវទេវ សតសហស្សមត្តា ខីណាសវា សត្ថារំ បរិវារេសុំ. ភគវា តស្ស ភាវិនិំ សម្បត្តិំ វិភាវេន្តោ អនុមោទនំ វត្វា បក្កាមិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា តិស្សោតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា បញ្ចមត្តានិ មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេន្តោ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ ហុត្វា សត្ថុ រាជគហគមនេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៩.១៩០-២២០) –

‘‘អជ្ឈោគាហេត្វា សាលវនំ, សុកតោ អស្សមោ មម;

សាលបុប្ផេហិ សញ្ឆន្នោ, វសាមិ វិបិនេ តទា.

‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;

វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, សាលវនមុបាគមិ.

‘‘អស្សមា អភិនិក្ខម្ម, បវនំ អគមាសហំ;

មូលផលំ គវេសន្តោ, អាហិណ្ឌាមិ វនេ តទា.

‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, បិយទស្សិំ មហាយសំ;

សុនិសិន្នំ សមាបន្នំ, វិរោចន្តំ មហាវនេ.

‘‘ចតុទណ្ឌេ ឋបេត្វាន, ពុទ្ធស្ស ឧបរី អហំ;

មណ្ឌបំ សុកតំ កត្វា, សាលបុប្ផេហិ ឆាទយិំ.

‘‘សត្តាហំ ធារយិត្វាន, មណ្ឌបំ សាលឆាទិតំ;

តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋមវន្ទហំ.

‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, វុដ្ឋហិត្វា សមាធិតោ;

យុគមត្តំ បេក្ខមានោ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ.

‘‘សាវកោ វរុណោ នាម, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;

វសីសតសហស្សេហិ, ឧបគច្ឆិ វិនាយកំ.

‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;

ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វាន, សិតំ បាតុករី ជិនោ.

‘‘អនុរុទ្ធោ ឧបដ្ឋាកោ, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;

ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, អបុច្ឆិត្ថ មហាមុនិំ.

‘‘កោ នុ ខោ ភគវា ហេតុ, សិតកម្មស្ស សត្ថុនោ;

ការណេ វិជ្ជមានម្ហិ, សត្ថា បាតុករេ សិតំ.

‘‘សត្តាហំ សាលច្ឆទនំ, យោ មេ ធារេសិ មាណវោ;

តស្ស កម្មំ សរិត្វាន, សិតំ បាតុករិំ អហំ.

‘‘អនោកាសំ ន បស្សាមិ, យត្ថ បុញ្ញំ វិបច្ចតិ;

ទេវលោកេ មនុស្សេ វា, ឱកាសោវ ន សម្មតិ.

‘‘ទេវលោកេ វសន្តស្ស, បុញ្ញកម្មសមង្គិនោ;

យាវតា បរិសា តស្ស, សាលច្ឆន្នា ភវិស្សតិ.

‘‘តត្ថ ទិព្ពេហិ នច្ចេហិ, គីតេហិ វាទិតេហិ ច;

រមិស្សតិ សទា សន្តោ, បុញ្ញកម្មសមាហិតោ.

‘‘យាវតា បរិសា តស្ស, គន្ធគន្ធី ភវិស្សតិ;

សាលស្ស បុប្ផវស្សោ ច, បវស្សិស្សតិ តាវទេ.

‘‘តតោ ចុតោយំ មនុជោ, មានុសំ អាគមិស្សតិ;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, សព្ពកាលំ ធរិស្សតិ.

‘‘ឥធ នច្ចញ្ច គីតញ្ច, សម្មតាឡសមាហិតំ;

បរិវារេស្សន្តិ មំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ឧគ្គច្ឆន្តេ ច សូរិយេ, សាលវស្សំ បវស្សតិ;

បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តំ, វស្សតេ សព្ពកាលិកំ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;

គោតមោ នាម គោត្តេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ.

‘‘តស្ស ធម្មេសុ ទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;

សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ.

‘‘ធម្មំ អភិសមេន្តស្ស, សាលច្ឆន្នំ ភវិស្សតិ;

ចិតកេ ឈាយមានស្ស, ឆទនំ តត្ថ ហេស្សតិ.

‘‘វិបាកំ កិត្តយិត្វាន, បិយទស្សី មហាមុនិ;

បរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ, តប្បេន្តោ ធម្មវុដ្ឋិយា.

‘‘តិំសកប្បានិ ទេវេសុ, ទេវរជ្ជមការយិំ;

សដ្ឋិ ច សត្តក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ.

‘‘ទេវលោកា ឥធាគន្ត្វា, លភាមិ វិបុលំ សុខំ;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, មណ្ឌបស្ស ឥទំ ផលំ.

‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;

ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, ហេស្សតិ សព្ពកាលិកំ.

‘‘មហាមុនិំ តោសយិត្វា, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;

បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

សោ អរហត្តំ បន បត្វា វិសេសតោ លាភគ្គយសគ្គប្បត្តោ អហោសិ. តត្ថ កេចិ បុថុជ្ជនភិក្ខូ ថេរស្ស លាភសក្ការំ ទិស្វា ពាលភាវេន អសហនាការំ បវេទេសុំ. ថេរោ តំ ញត្វា លាភសក្ការេ អាទីនវំ តត្ថ អត្តនោ អលគ្គភាវញ្ច បកាសេន្តោ –

១៥៣. ‘‘ពហូ សបត្តេ លភតិ, មុណ្ឌោ សង្ឃាដិបារុតោ;

លាភី អន្នស្ស បានស្ស, វត្ថស្ស សយនស្ស ច.

១៥៤. ‘‘ឯតមាទីនវំ ញត្វា, សក្ការេសុ មហព្ភយំ;

អប្បលាភោ អនវស្សុតោ, សតោ ភិក្ខុ បរិព្ពជេ’’តិ. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ.

តស្សត្ថោ – សិខម្បិ អសេសេត្វា មុណ្ឌិតកេសតាយ មុណ្ឌោ, ឆិន្ទិត្វា សង្ឃាដិតកាសាវធារិតាយ សង្ឃាដិបារុតោ, ឯវំ វេវណ្ណិយំ អជ្ឈុបគតោ បរាយត្តវុត្តិកោ បព្ពជិតោ សចេ អន្នបានាទីនំ លាភី ហោតិ, សោបិ ពហូ សបត្តេ លភតិ, តស្ស ឧសូយន្តា ពហូ សម្ភវន្តិ. តស្មា ឯតំ ឯវរូបំ លាភសក្ការេសុមហព្ភយំ វិបុលភយំ អាទីនវំ ទោសំ វិទិត្វា អប្បិច្ឆតំ សន្តោសញ្ច ហទយេ ឋបេត្វា អនវជ្ជុប្បាទស្សាបិ ឧប្បន្នស្ស លាភស្ស បរិវជ្ជនេន អប្បលាភោ, តតោ ឯវ តត្ថ តណ្ហាវស្សុតាភាវេន អនវស្សុតោ, សំសារេ ភយស្ស ឥក្ខនតោ ភិន្នកិលេសតាយ វា ភិក្ខុ សន្តុដ្ឋិដ្ឋានីយស្ស សតិសម្បជញ្ញស្ស វសេន សតោ ហុត្វា បរិព្ពជេ ចរេយ្យ វិហរេយ្យាតិ. តំ សុត្វា តេ ភិក្ខូ តាវទេវ ថេរំ ខមាបេសុំ.

តិស្សត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.