៦. មហាកាឡត្ថេរគាថាវណ្ណនា

កាឡី ឥត្ថីតិ អាយស្មតោ មហាកាឡត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ឯកនវុតេ កប្បេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ កេនចិទេវ ករណីយេន អរញ្ញំ គតោ តត្ថ អញ្ញតរស្ស រុក្ខស្ស សាខាយ ឱលម្ពមានំ បំសុកូលចីវរំ ទិស្វា ‘‘អរិយទ្ធជោ ឱលម្ពតី’’តិ បសន្នចិត្តោ កិង្កណិបុប្ផានិ គហេត្វា បំសុកូលំ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សេតព្យនគរេ សត្ថវាហកុលេ និព្ពត្តិត្វា មហាកាឡោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្វា ឃរាវាសំ វសន្តោ បញ្ចហិ សកដសតេហិ ភណ្ឌំ គហេត្វា វាណិជ្ជវសេន សាវត្ថិំ គតោ ឯកមន្តំ សកដសត្ថំ និវេសេត្វា អទ្ធានបរិស្សមំ វិនោទេត្វា អត្តនោ បរិសាយ សទ្ធិំ និសិន្នោ សាយន្ហសមយំ គន្ធមាលាទិហត្ថេ ឧបាសកេ ជេតវនំ គច្ឆន្តេ ទិស្វា សយម្បិ តេហិ សទ្ធិំ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សោសានិកង្គំ អធិដ្ឋាយ សុសានេ វសតិ. អថេកទិវសំ កាឡី នាម ឯកា ឥត្ថី ឆវឌាហិកា ថេរស្ស កម្មដ្ឋានត្ថាយ អចិរមតសរីរំ ឧភោ សត្ថី ភិន្ទិត្វា ឧភោ ច ពាហូ ភិន្ទិត្វា សីសញ្ច ទធិថាលកំ វិយ ភិន្ទិត្វា សព្ពំ អង្គបច្ចង្គំ សម្ពន្ធមេវ កត្វា ថេរស្ស ឱលោកេតុំ យោគ្យដ្ឋានេ ឋបេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ថេរោ តំ ទិស្វា អត្តានំ ឱវទន្តោ –

១៥១. ‘‘កាឡី ឥត្ថី ព្រហតី ធង្ករូបា, សត្ថិញ្ច ភេត្វា អបរញ្ច សត្ថិំ;

ពាហញ្ច ភេត្វា អបរញ្ច ពាហំ, សីសញ្ច ភេត្វា ទធិថាលកំវ;

ឯសា និសិន្នា អភិសន្ទហិត្វា.

១៥២. ‘‘យោ វេ អវិទ្វា ឧបធិំ ករោតិ, បុនប្បុនំ ទុក្ខមុបេតិ មន្ទោ;

តស្មា បជានំ ឧបធិំ ន កយិរា, មាហំ បុន ភិន្នសិរោ សយិស្ស’’ន្តិ. –

គាថាទ្វយំ អភាសិ.

តត្ថ កាឡីតិ តស្សា នាមំ, កាឡវណ្ណត្តា វា ឯវំ វុត្តំ. ព្រហតីតិ មហាសរីរា អារោហបរិណាហវតី. ធង្ករូបាតិ កាឡវណ្ណត្តា ឯវ កាកសទិសរូបា. សត្ថិញ្ច ភេត្វាតិ មតសរីរស្ស សត្ថិំ ជណ្ណុភេទនេន ភញ្ជិត្វា. អបរញ្ច សត្ថិន្តិ ឥតរញ្ច សត្ថិំ ភញ្ជិត្វា. ពាហញ្ច ភេត្វាតិ ពាហដ្ឋិញ្ច អគ្គពាហដ្ឋានេយេវ ភញ្ជិត្វា. សីសញ្ច ភេត្វា ទធិថាលកំវាតិ មតសរីរស្ស សីសំ ភិន្ទិត្វា ភិន្នត្តា ឯវ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បគ្ឃរន្តំ ទធិថាលកំ វិយ, បគ្ឃរន្តំ មត្ថលុង្គំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឯសា និសិន្នា អភិសន្ទហិត្វាតិ ឆិន្នភិន្នាវយវំ មតសរីរំ តេ អវយវេ យថាឋានេយេវ ឋបនេន សន្ទហិត្វា សហិតំ កត្វា មំសាបណំ បសារេន្តី វិយ ឯសា និសិន្នា.

យោ វេ អវិទ្វា ឧបធិំ ករោតីតិ យោ ឥមាយ ឧបដ្ឋាបិតំ កម្មដ្ឋានំ ទិស្វាបិ អវិទ្វា អកុសលោ កម្មដ្ឋានំ ឆឌ្ឌេត្វា អយោនិសោមនសិការេន កិលេសូបធិំ ឧប្បាទេតិ, សោ មន្ទោ មន្ទបញ្ញោ សំសារស្ស អនតិវត្តនតោ បុនប្បុនំ អបរាបរំ និរយាទីសុ ទុក្ខំ ឧបេតិ. តស្មា បជានំ ឧបធិំ ន កយិរាតិ តស្មាតិ យស្មា ចេតទេវំ, តស្មា. បជានំ ឧបធិន្តិ ‘‘ឥធ យំ ទុក្ខំ សម្ភោតី’’តិ បជានន្តោ យោនិសោ មនសិករោន្តោ កិលេសូបធិំ ន កយិរា ន ឧប្បាទេយ្យ. កស្មា? មាហំ បុន ភិន្នសិរោ សយិស្សន្តិ យថយិទំ មតសរីរំ ភិន្នសរីរំ សយតិ, ឯវំ កិលេសូបធីហិ សំសារេ បុនប្បុនំ ឧប្បត្តិយា កដសិវឌ្ឍកោ ហុត្វា ភិន្នសិរោ អហំ មា សយិស្សន្តិ. ឯវំ វទន្តោ ឯវ ថេរោ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.៨-១៤) –

‘‘ហិមវន្តស្សាវិទូរេ, ឧទង្គណោ នាម បព្ពតោ;

តត្ថទ្ទសំ បំសុកូលំ, ទុមគ្គម្ហិ វិលម្ពិតំ.

‘‘តីណិ កិង្កណិបុប្ផានិ, ឱចិនិត្វានហំ តទា;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, បំសុកូលមបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឯកនវុតិតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បូជិត្វា អរហទ្ធជំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

មហាកាឡត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.