៥. សព្ពមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ជនោ ជនម្ហិ សម្ពទ្ធោតិ អាយស្មតោ សព្ពមិត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ទ្វានវុតេ កប្បេ តិស្សស្ស ភគវតោ កាលេ នេសាទកុលេ និព្ពត្តិត្វា វនចារិកោ ហុត្វា វនេ មិគេ វធិត្វា មំសំ ខាទន្តោ ជីវតិ. អថស្ស ភគវា អនុគ្គណ្ហនត្ថំ វសនដ្ឋានសមីបេ តីណិ បទចេតិយានិ ទស្សេត្វា បក្កាមិ. សោ អតីតកាលេ សម្មាសម្ពុទ្ធេសុ កតបរិចយត្តា ចក្កង្កិតានិ ទិស្វា បសន្នមានសោ កោរណ្ឌបុប្ផេហិ បូជំ កត្វា តេន បុញ្ញកម្មេន តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិនគរេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិ, សព្ពមិត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ជេតវនបដិគ្គហណេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញេ វិហរន្តោ វស្សំ ឧបគន្ត្វា វុដ្ឋវស្សោ ភគវន្តំ វន្ទិតុំ សាវត្ថិំ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ មាគវិកេហិ ឱឌ្ឌិតេ បាសេ មិគបោតកំ ពទ្ធំ អទ្ទស. មាតា បនស្ស មិគី បាសំ អប្បវិដ្ឋាបិ បុត្តសិនេហេន ទូរំ ន គច្ឆតិ, មរណភយេន បាសសមីបម្បិ ន ឧបគច្ឆតិ មិគបោតកោ ច ភីតោ ឥតោ ចិតោ ច បរិវត្តេន្តោ ករុណំ វិលបតិ, តំ ទិស្វា ថេរោ, ‘‘អហោ សត្តានំ ស្នេហហេតុកំ ទុក្ខ’’ន្តិ គច្ឆន្តោ តតោ បរំ សម្ពហុលេ ចោរេ ឯកំ បុរិសំ ជីវគាហំ គហេត្វា បលាលវេណិយា សរីរំ វេឋេត្វា ឈាបេន្តេ, តញ្ច មហាវិរវំ វិរវន្តំ ទិស្វា តទុភយំ និស្សាយ សញ្ជាតសំវេគោ តេសំ ចោរានំ សុណន្តានំយេវ –

១៤៩. ‘‘ជនោ ជនម្ហិ សម្ពទ្ធោ, ជនមេវស្សិតោ ជនោ;

ជនោ ជនេន ហេឋីយតិ, ហេឋេតិ ច ជនោ ជនំ.

១៥០. ‘‘កោ ហិ តស្ស ជនេនត្ថោ, ជនេន ជនិតេន វា;

ជនំ ឱហាយ គច្ឆំ តំ, ហេឋយិត្វា ពហុំ ជន’’ន្តិ. – គាថាទ្វយំ អភាសិ;

តត្ថ ជនោតិ អន្ធពាលជនោ. ជនម្ហីតិ អញ្ញេ ជនេ. សម្ពទ្ធោតិ តណ្ហាពន្ធនេន ពទ្ធោ. ‘‘អយំ មេ បុត្តោ, មាតា’’តិអាទិនា បដិពទ្ធោ. អយមេវ វា បាឋោ, ‘‘ឥមេ មំ បោសេន្តិ, អហំ ឥមេ និស្សាយ ជីវាមី’’តិ បដិពទ្ធចិត្តោតិ អត្ថោ. ជនមេវស្សិតោ ជនោតិ ‘‘អយំ មេ បុត្តោ, ធីតា’’តិអាទិនា អញ្ញមេវ ជនំ អញ្ញោ ជនោ អស្សិតោ តណ្ហាយ អល្លីនោ បរិគ្គយ្ហ ឋិតោ. ជនោ ជនេន ហេឋីយតិ, ហេឋេតិ ច ជនោ ជនន្តិ កម្មស្សកតាយ យថាភូតាវពោធស្ស ច អភាវតោ អជ្ឈុបេក្ខនំ អកត្វា លោភវសេន យថា ជនោ ជនំ អស្សិតោ, ឯវំ ទោសវសេន ជនោ ជនេន ហេឋីយតិ វិពាធីយតិ. ‘‘តយិទំ មយ្ហំវ ឧបរិ ហេឋនផលវសេន បរិបតិស្សតី’’តិ អជានន្តោ ហេឋេតិ ច ជនោ ជនំ.

កោ ហិ តស្ស ជនេនត្ថោតិ តស្ស អញ្ញជនស្ស អញ្ញេន ជនេន តណ្ហាវសេន អស្សិតេន ទោសវសេន ហេឋិតេន វា កោ អត្ថោ. ជនេន ជនិតេន វាតិ មាតាបិតា ហុត្វា តេន អញ្ញេន ជនេន ជនិតេន វា កោ អត្ថោ. ជនំ ឱហាយ គច្ឆំ តំ, ហេឋយិត្វា ពហុំ ជនន្តិ យស្មា សំសារេ ចរតោ ជនស្ស អយមេវានុរូបា បដិបត្តិ, តស្មា តំ ជនំ, តស្ស ច ពាធិកា យា សា តណ្ហា ច, យោ ច សោ ទោសោ ឯវ ពហុំ ជនំ ពាធយិត្វា ឋិតោ, តញ្ច ឱហាយ សព្ពសោ បហាយ បរិច្ចជិត្វា គច្ឆំ, តេហិ អនុបទ្ទុតំ ឋានំ គច្ឆេយ្យំ បាបុណេយ្យន្តិ អត្ថោ. ឯវំ បន វត្វា ថេរោ តាវទេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តមបាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.១៥-២៤) –

‘‘វនកម្មិកោ បុរេ អាសិំ, បិតុមាតុមតេនហំ;

បសុមារេន ជីវាមិ, កុសលំ មេ ន វិជ្ជតិ.

‘‘មម អាសយសាមន្តា, តិស្សោ លោកគ្គនាយកោ;

បទានិ តីណិ ទស្សេសិ, អនុកម្បាយ ចក្ខុមា.

‘‘អក្កន្តេ ច បទេ ទិស្វា, តិស្សនាមស្ស សត្ថុនោ;

ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន, បទេ ចិត្តំ បសាទយិំ.

‘‘កោរណ្ឌំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, បាទបំ ធរណីរុហំ;

សកោសកំ គហេត្វាន, បទសេដ្ឋមបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថ មានុសំ;

កោរណ្ឌកឆវិ ហោមិ, សុប្បភាសោ ភវាមហំ.

‘‘ទ្វេនវុតេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បទបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

តេ បន ចោរា ថេរស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សំវេគជាតា បព្ពជិត្វា ធម្មានុធម្មំ បដិបជ្ជិំសូតិ.

សព្ពមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.