៤. សោមមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បរិត្តំ ទារុន្តិ អាយស្មតោ សោមមិត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិខិស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ពុទ្ធគុណេ សុត្វា បសន្នមានសោ ឯកទិវសំ កិំសុករុក្ខំ បុប្ផិតំ ទិស្វា បុប្ផានិ គហេត្វា សត្ថារំ ឧទ្ទិស្ស អាកាសេ ខិបិត្វា បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ពារាណសិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា សោមមិត្តោតិ លទ្ធនាមោ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ហុត្វា វិមលេន នាម ថេរេន កតបរិចយត្តា អភិណ្ហំ តស្ស សន្តិកំ គច្ឆន្តោ ធម្មំ សុត្វា សាសនេ លទ្ធប្បសាទោ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទោ វត្តបដិវត្តំ បូរេន្តោ វិចរតិ. វិមលត្ថេរោ បន កុសីតោ មិទ្ធពហុលោ រត្តិន្ទិវំ វីតិនាមេតិ. សោមមិត្តោ ‘‘កុសីតំ នាម និស្សាយ កោ គុណោ’’តិ តំ បហាយ មហាកស្សបត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា តស្ស ឱវាទេ ឋត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តេ បតិដ្ឋាសិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥០.២៥-៣០) –

‘‘កិំសុកំ បុប្ផិតំ ទិស្វា, បគ្គហេត្វាន អញ្ជលិំ;

ពុទ្ធសេដ្ឋំ សរិត្វាន, អាកាសេ អភិបូជយិំ.

‘‘តេន កម្មេន សុកតេន, ចេតនាបណិធីហិ ច;

ជហិត្វា មានុសំ ទេហំ, តាវតិំសមគច្ឆហំ.

‘‘ឯកតិំសេ ឥតោ កប្បេ, យំ កម្មមករិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;

នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ.

‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, មម ពុទ្ធស្ស សន្តិកេ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា វិមលត្ថេរំ ឱវាទេន តជ្ជេន្តោ –

១៤៧. ‘‘បរិត្តំ ទារុមារុយ្ហ, យថា សីទេ មហណ្ណវេ;

ឯវំ កុសីតមាគម្ម, សាធុជីវីបិ សីទតិ;

តស្មា តំ បរិវជ្ជេយ្យ, កុសីតំ ហីនវីរិយំ.

១៤៨. ‘‘បវិវិត្តេហិ អរិយេហិ, បហិតត្តេហិ ឈាយិភិ;

និច្ចំ អារទ្ធវីរិយេហិ, បណ្ឌិតេហិ សហាវសេ’’តិ. – គាថាទ្វយំ អភាសិ;

តត្ថ បរិត្តំ ទារុមារុយ្ហ, យថា សីទេ មហណ្ណវេតិ បេសលោបិ កុលបុត្តោ កុសីតំ អលសបុគ្គលំ និស្សាយ សីទតិ សំសារេ បតតិ, ន តស្ស បារំ និព្ពានំ គច្ឆតិ. យស្មា ឯតទេវំ, តស្មា តំ អធិកុសលធម្មវសេន សីសំ អនុក្ខិបិត្វា កុច្ឆិតំ សីទនតោ កុសីតំ វីរិយារម្ភាភាវតោ ហីនវីរិយំ បុគ្គលំ សព្ពថា វជ្ជេយ្យ, ន តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជេយ្យាតិ អត្ថោ.

ឯវំ បុគ្គលាធិដ្ឋានាយ គាថាយ កោសជ្ជេ អាទីនវំ ទស្សេត្វា ឥទានិ វីរិយារម្ភេ អានិសំសេ ទស្សេតុំ ‘‘បវិវិត្តេហី’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្សត្ថោ – យេ បន កាយវិវេកសម្ភវេន បវិវិត្តា, តតោ ឯវ កិលេសេហិ អារកត្តា អរិយា, និព្ពានំ បតិបេសិតត្តតាយ បហិតត្តា អារម្មណូបនិជ្ឈានវសេន លក្ខណូបនិជ្ឈានវសេន ច ឈាយិនោ, សព្ពកាលំ បគ្គហិតវីរិយតាយ អារទ្ធវីរិយា, លោកិយលោកុត្តរភេទាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតត្តា បណ្ឌិតា, តេហិយេវ សហ អាវសេយ្យ សទត្ថំ និប្ផាទេតុកាមោ សំវសេយ្យាតិ. តំ សុត្វា វិមលត្ថេរោ សំវិគ្គមានសោ វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា សទត្ថំ អារាធេសិ. ស្វាយមត្ថោ បរតោ អាគមិស្សតិ.

សោមមិត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.