៧. កាឡិគោធាបុត្តភទ្ទិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

យាតំ មេ ហត្ថិគីវាយាតិអាទិកា អាយស្មតោ ភទ្ទិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារា ឯកំ ភិក្ខុំ ឧច្ចាកុលិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបិយមានំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេត្វា សត្តាហំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ ទត្វា បណិធានំ អកាសិ. សត្ថាបិស្ស អនន្តរាយេន សមិជ្ឈនភាវំ ទិស្វា ព្យាកាសិ. សោបិ តំ ព្យាករណំ សុត្វា ឧច្ចាកុលិកសំវត្តនិកំ កម្មំ បុច្ឆិត្វា ធម្មស្សវនស្ស ការាបនំ, ធម្មមណ្ឌបេ អាសនទានំ, ពីជនីទានំ, ធម្មកថិកានំ បូជាសក្ការករណំ, ឧបោសថាគារេ បដិស្សយទានន្តិ ឯវមាទិំ យាវជីវំ ពហុបុញ្ញំ កត្វា តតោ ចុតោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ កស្សបស្ស ភគវតោ អបរភាគេ អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បត្តិយា បុរេតរំ ពារាណសិយំ កុដុម្ពិយឃរេ និព្ពត្តោ សម្ពហុលេ បច្ចេកពុទ្ធេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ឯកស្មិំយេវ ឋានេ សមាគន្ត្វា ភត្តវិស្សគ្គំ ករោន្តេ ទិស្វា តត្ថ បាសាណផលកានិ អត្ថរិត្វា បាទោទកាទិំ ឧបដ្ឋបេន្តោ យាវជីវំ ឧបដ្ឋហិ.

សោ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុនគរេ សាកិយរាជកុលេ និព្ពត្តិ, ភទ្ទិយោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ អនុរុទ្ធាទីហិ បញ្ចហិ ខត្តិយេហិ សទ្ធិំ សត្ថរិ អនុបិយម្ពវនេ វិហរន្តេ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តំ សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនេ អរិយគណមជ្ឈេ និសិន្នោ ឧច្ចាកុលិកានំ ភិក្ខូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ. សោ ផលសុខេន និព្ពានសុខេន ច វីតិនាមេន្តោ អរញ្ញគតោបិ រុក្ខមូលគតោបិ សុញ្ញាគារគតោបិ ‘‘អហោ សុខំ, អហោ សុខ’’ន្តិ អភិក្ខណំ ឧទានំ ឧទានេសិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ សត្ថុ អារោចេសុំ – ‘‘អាយស្មា ភទ្ទិយោ កាឡិគោធាយ បុត្តោ អភិក្ខណំ ‘អហោ សុខំ, អហោ សុខ’ន្តិ វទតិ, អនភិរតោ មញ្ញេ ព្រហ្មចរិយំ ចរតី’’តិ. សត្ថា តំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភទ្ទិយ, អភិក្ខណំ ‘អហោ សុខំ, អហោ សុខ’ន្តិ វទសី’’តិ បុច្ឆិ. សោ ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ បដិជានិត្វា ‘‘បុព្ពេ មេ, ភន្តេ, រជ្ជំ ការេន្តស្ស សុសំវិហិតារក្ខោ អហោសិំ, តថាបិ ភីតោ ឧព្ពិគ្គោ ឧស្សង្កិតោ វិហាសិំ. ឥទានិ បន បព្ពជិតោ អភីតោ អនុព្ពិគ្គោ អនុស្សង្កិតោ វិហរាមី’’តិ វត្វា –

៨៤២. ‘‘យាតំ មេ ហត្ថិគីវាយ, សុខុមា វត្ថា បធារិតា;

សាលីនំ ឱទនោ ភុត្តោ, សុចិមំសូបសេចនោ.

៨៤៣. ‘‘សោជ្ជ ភទ្ទោ សាតតិកោ, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតោ;

ឈាយតិ អនុបាទានោ, បុត្តោ គោធាយ ភទ្ទិយោ.

៨៤៤. ‘‘បំសុកូលី សាតតិកោ, ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតោ;

ឈាយតិ អនុបាទានោ, បុត្តោ គោធាយ ភទ្ទិយោ.

៨៤៥.

‘‘បិណ្ឌបាតី សាតតិកោ…បេ….

៨៤៦. ‘‘តេចីវរី សាតតិកោ…បេ….

៨៤៧. ‘‘សបទានចារី សាតតិកោ…បេ….

៨៤៨. ‘‘ឯកាសនី សាតតិកោ…បេ….

៨៤៩. ‘‘បត្តបិណ្ឌី សាតតិកោ…បេ….

៨៥០. ‘‘ខលុបច្ឆាភត្តី សាតតិកោ…បេ….

៨៥១. ‘‘អារញ្ញិកោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥២. ‘‘រុក្ខមូលិកោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៣. ‘‘អព្ភោកាសី សាតតិកោ…បេ….

៨៥៤. ‘‘សោសានិកោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៥. ‘‘យថាសន្ថតិកោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៦. ‘‘នេសជ្ជិកោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៧. ‘‘អប្បិច្ឆោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៨. ‘‘សន្តុដ្ឋោ សាតតិកោ…បេ….

៨៥៩. ‘‘បវិវិត្តោ សាតតិកោ…បេ….

៨៦០. ‘‘អសំសដ្ឋោ សាតតិកោ…បេ….

៨៦១. ‘‘អារទ្ធវីរិយោ សាតតិកោ…បេ….

៨៦២. ‘‘ហិត្វា សតបលំ កំសំ, សោវណ្ណំ សតរាជិកំ;

អគ្គហិំ មត្តិកាបត្តំ, ឥទំ ទុតិយាភិសេចនំ.

៨៦៣. ‘‘ឧច្ចេ មណ្ឌលិបាការេ, ទឡ្ហមដ្ដាលកោដ្ឋកេ;

រក្ខិតោ ខគ្គហត្ថេហិ, ឧត្តមំ វិហរិំ បុរេ.

៨៦៤. ‘‘សោជ្ជ ភទ្ទោ អនុត្រាសី, បហីនភយភេរវោ;

ឈាយតិ វនមោគយ្ហ, បុត្តោ គោធាយ ភទ្ទិយោ.

៨៦៥. ‘‘សីលក្ខន្ធេ បតិដ្ឋាយ, សតិំ បញ្ញញ្ច ភាវយំ;

បាបុណិំ អនុបុព្ពេន, សព្ពសំយោជនក្ខយ’’ន្តិ. –

ឥមាហិ គាថាហិ សត្ថុ បុរតោ សីហនាទំ នទិ.

តត្ថ យាតំ មេ ហត្ថិគីវាយាតិ, ភន្តេ, បុព្ពេ មយា គច្ឆន្តេនាបិ ហត្ថិគីវាយ ហត្ថិក្ខន្ធេ និសីទិត្វា យាតំ ចរិតំ. វត្ថានិ បរិហរន្តេនាបិ សុខុមា សុខសម្ផស្សា កាសិកវត្ថវិសេសា ធារិតា. ឱទនំ ភុញ្ជន្តេនាបិ តិវស្សិកានំ បុរាណគន្ធសាលីនំ ឱទនោ តិត្តិរកបិញ្ជរាទិនា សុចិនា មំសេន ឧបសិត្តតាយ សុចិមំសូបសេចនោ ភុត្តោ, តថាបិ តំ សុខំ ន មយ្ហំ ចិត្តបរិតោសករំ អហោសិ, យថា ឯតរហិ វិវេកសុខន្តិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សោជ្ជ ភទ្ទោ’’តិអាទិ. ឯត្ថ ច ហត្ថិគ្គហណេនេវ អស្សរថយានានិ, វត្ថគ្គហណេន សព្ពរាជាលង្ការា, ឱទនគ្គហណេន សព្ពភោជនវិកតិ គហិតាតិ វេទិតព្ពំ. សោជ្ជាតិ សោ អជ្ជ ឯតរហិ បព្ពជ្ជាយំ ឋិតោ. ភទ្ទោតិ សីលាទិគុណេហិ សមន្នាគតត្តា ភទ្ទោ. សាតតិកោតិ សមណធម្មេ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារេ សាតច្ចយុត្តោ. ឧញ្ឆាបត្តាគតេ រតោតិ ឧញ្ឆាចរិយាយ បត្តេ អាគតេ បត្តបរិយាបន្នេ អភិរតោ, តេនេវ សន្តុដ្ឋោតិ អធិប្បាយោ. ឈាយតីតិ ផលសមាបត្តិឈានេន ឈាយតិ. បុត្តោ គោធាយាតិ កាឡិគោធាយ នាម ខត្តិយាយ បុត្តោ. ភទ្ទិយោតិ ឯវំនាមោ អត្តានមេវ ថេរោ អញ្ញំ វិយ កត្វា វទតិ.

គហបតិចីវរំ បដិក្ខិបិត្វា បំសុកូលិកង្គសមាទានេន បំសុកូលិកោ. សង្ឃភត្តំ បដិក្ខិបិត្វា បិណ្ឌបាតិកង្គសមាទានេន បិណ្ឌបាតិកោ. អតិរេកចីវរំ បដិក្ខិបិត្វា តេចីវរិកង្គសមាទានេន តេចីវរិកោ. លោលុប្បចារំ បដិក្ខិបិត្វា សបទានចារិកង្គសមាទានេន សបទានចារី. នានាសនភោជនំ បដិក្ខិបិត្វា ឯកាសនិកង្គសមាទានេន ឯកាសនិកោ. ទុតិយកភាជនំ បដិក្ខិបិត្វា បត្តបិណ្ឌិកង្គសមាទានេន បត្តបិណ្ឌិកោ. អតិរិត្តភោជនំ បដិក្ខិបិត្វា ខលុបច្ឆាភត្តិកង្គសមាទានេន ខលុបច្ឆាភត្តិកោ. គាមន្តសេនាសនំ បដិក្ខិបិត្វា អារញ្ញិកង្គសមាទានេន អារញ្ញិកោ. ឆន្នវាសំ បដិក្ខិបិត្វា រុក្ខមូលិកង្គសមាទានេន រុក្ខមូលិកោ. ឆន្នរុក្ខមូលានិ បដិក្ខិបិត្វា អព្ភោកាសិកង្គសមាទានេន អព្ភោកាសិកោ. នសុសានំ បដិក្ខិបិត្វា សោសានិកង្គសមាទានេន សោសានិកោ. សេនាសនលោលុប្បំ បដិក្ខិបិត្វា យថាសន្ថតិកង្គសមាទានេន យថាសន្ថតិកោ. សយនំ បដិក្ខិបិត្វា នេសជ្ជិកង្គសមាទានេន នេសជ្ជិកោ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ. វិត្ថារតោ បន ធុតង្គកថា វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.២២ អាទយោ) វុត្តនយេនេវ គហេតព្ពា.

ឧច្ចេតិ ឧច្ចាទិដ្ឋានេ, ឧបរិបាសាទតាយ វា ឧច្ចេ. មណ្ឌលិបាការេតិ មណ្ឌលាការេន បាការបរិក្ខិត្តេ. ទឡ្ហមដ្ដាលកោដ្ឋកេតិ ថិរេហិ អដ្ដាលេហិ ទ្វារកោដ្ឋកេហិ ច សមន្នាគតេ, នគរេតិ អត្ថោ.

សតិំ បញ្ញញ្ចាតិ ឯត្ថ សតិសីសេន សមាធិំ វទតិ. ផលសមាបត្តិនិរោធសមាបត្តិយោ សន្ធាយ ‘‘សតិំ បញ្ញញ្ច ភាវយ’’ន្តិ វុត្តោ. សេសំ តត្ថ តត្ថ វុត្តនយត្តា ឧត្តានមេវ.

ឯវំ ថេរោ សត្ថុ សម្មុខា សីហនាទំ នទិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ អភិប្បសន្នា អហេសុំ.

កាឡិគោធាបុត្តភទ្ទិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.